Lezen van literatuur vormt je karakter

Lezen van literatuur vormt je karakter

Een van de vragen waar ik als predikant steeds mee bezig ben is welk effect het evangelie heeft op mijn eigen karakter en op dat van gemeenteleden. Met name tijdens de voorbereiding van de preek en van de catechisaties houdt die vraag me bezig. Welk moreel appèl doet het evangelie op ons karakter? Welke bijdrage kan ik als predikant vanuit het evangelie daaraan leveren?

Prior_OnReadingWell_3D-1
Deugdzaam leven
Daarom was ik benieuwd naar het boek On Reading Well van Karen Swallow Prior. Zij is hoogleraar Engels aan de Liberty University, een Amerikaanse christelijke universiteit. In On Reading Well laat Prior zien hoe het lezen van literatuur kan helpen een deugdzaam leven te vinden. Ze behandelt twaalf christelijke deugden aan de hand van een roman of een kort verhaal, waarin zo’n deugd wordt uitgetekend. Of juist een hoofdzonde als het tegenovergestelde van de christelijke deugd.
webRNS-Prior-Profile8-082018-1-990x556

Karaktervorming
In haar boek stelt Prior dat het lezen van literatuur goed is voor onze karaktervorming en morele ontwikkeling. Romans, verhalen en toneelstukken kennen een plot, waarin het karakter van de hoofdpersoon wordt onthuld. Als lezer volgen we een hoofdpersoon op de voet en zien van nabij wat hem of haar overkomt en wat hij of zij doet. Door de hoofdpersoon op de voet te volgen, krijgt de lezer inzicht in de afwegingen en keuzes die iemand maakt. Omdat niet elke keuze of beweegreden integer is, doet de lezer kennis op van goed en van kwaad. Deze inzichten in goed en kwaad kunnen de lezer helpen om zelf tot de juiste morele beslissingen te komen. Dat vraagt van de lezer een beoordeling. Prior laat zien dat literatuur vaak om morele beoordelingen van de lezer vraagt.
download
In het hoofdstuk over wijsheid behandelt Prior
De geschiedenis van Tom Jones (1749) van Henry Fielding, waarbij er een verteller die de morele beoordeling expliciet aan de lezer meldt. In De grote Gatsby van F. Scott Fitzgerald (in het hoofdstuk over matigheid) en in Stilte van Shusako Endo (in het hoofdstuk over geloof) gebeurt de beoordeling op een impliciete manier doordat een figuur over de hoofdpersoon vertelt.

Wijsheid
De eerste deugd die besproken wordt is wijsheid. Wijsheid is volgens Prior het hart van het morele karakter. Wijsheid is als een wagenmenner die iemand aanstuurt. Wijsheid is geen deugd die in een ivoren toren wordt ontwikkeld, maar in de praktijk tot uitdrukking komt door te kiezen voor het goede en het kwade te vermijden.
Beautiful young brunette with blue eyes reading a book,sitting in a park
Wijsheid is daarom moraliteit die in praktijk wordt gebracht. Wijsheid heeft te maken met vooruitkijken. Je ziet wat er op je afkomt en wat daarbij van je gevraagd wordt om de juiste keuze te maken en het kwade uit de weg te kunnen gaan. Daarbij is niet alleen het einddoel van belang, maar ook de manier waarop het nastrevenswaardige doel wordt behaald. Een wijs persoon zal nooit zeggen dat het doel alle middelen heiligt. Het tegenovergestelde van wijsheid is daarom sluwheid. Een sluw persoon weet zijn doel te bereiken via een weg van kwade handelingen of kwade intenties.

Gemeenschappelijk gebeuren
Wat mij opviel bij het lezen over de deugden is dat het kunnen ontwikkelen van een deugd een gemeenschappelijk gebeuren is, maar dat het kiezen voor een verkeerde weg vaak een individueel streven is met publieke gevolgen. Neem gerechtigheid, een deugd die het beste in praktijk gebracht kan worden als de gehele gemeenschap vanuit gerechtigheid denkt en handelt. Een onrechtmatige daad heeft altijd publieke gevolgen. Al is die onrechtmatige daad in kleine kring uitgevoerd. Prior laat dat zien aan de hand van Twee steden van Charles Dickens, waarin de Franse Revolutie, die ontstaat uit het streven naar gerechtigheid ontaardt in een spiraal van geweld en daarbij ook weer onrecht begaan wordt.

9780451531315

Kuisheid
Ook de deugd van de kuisheid is een deugd die een appèl doet op een hele samenleving. Volgens Prior is er in deze tijd een verkeerd beeld van kuisheid. Bij kuisheid gaat het niet om uit de weg gaan van seksuele verleiding, maar juist toewijding aan de ander die aan je gegeven is. De roman die aan de orde komt is Ethan Frome (1911) van Edith Wharton. De hoofdpersoon Ethan Frome, getrouwd met Zeena, knoopt een relatie aan met Mattie. Aan zijn vreemdgaan ligt niet de ontmoeting met Mattie ten grondslag, maar het eerder al niet meer zien van Zeena en van het goede dat zijn vrouw in zijn leven brengt. Had Ethan zijn vrouw niet verwaarloosd, had zijn relatie met haar veel beter kunnen zijn. Kuisheid als gerichtheid op de ander is een voorwaarde om liefde te kunnen laten bloeien.

9200000005454557
Endo
Indrukwekkend is het hoofdstuk over geloof, waarin Stilte (1966) van Shusaku Endo aan de orde komt. Stilte gaat over de trotse Jezuïet Rodrigues die in Japan aankomt tijdens de vervolgingen van christenen. Hij kan het leven van christenen redden door het beeld van Christus te vertrappen. De vraag die het boek oproept is: betekent dat vertrappen van Christus het einde van zijn geloof of juist het begin van een geloof zoals Rodrigues nog nooit heeft gehad? Prior waarschuwt ervoor om Endo niet teveel vanuit de eigen dogmatiek te lezen. De roman houdt de lezer een spiegel voor: geloof is geen menselijke prestatie. Geloof is een deugd omdat we daarin kunnen uitblinken in onze afhankelijkheid van God.

img_1770

McCarthy
Inzichtgevend was ook het hoofdstuk over hoop. Deze deugd laat zien dat we onderweg zijn naar een betere toekomst. Volgens Prior is het onderweg-zijn van mensen een eeuwenoud literair motief. In dit hoofdstuk bespreekt ze De weg (2006) van Cormac McCarthy. Hoop is een belangrijke deugd, omdat hoop een realistische kijk op de wereld veronderstelt. Wanhoop is een hoofdzonde, omdat het geen realistische kijk op de wereld heeft en daardoor aanzet tot verkeerd handelen.

N.a.v. Karen Swallow Prior, On Reading Well. Finding the Good Life through Great Books (Grand Rapids: Brazos Press, 2018).

Gepubliceerd in het Christelijk Weekblad

Waarom Evangelicals in de VS Trump massaal steunen

Waarom Evangelicals in de VS Trump massaal steunen

Dat Trump verkozen werd als president kwam al als een grote schok, maar dat een groot deel van de evangelicale christenen hem aan de macht hadden geholpen, verbijsterde menigeen. Hoe kan dat nou, een gemeenschap met zulke hoogstaande ethische principes die een overspelige en vuilbekkende man aan de macht helpt? John Fea (@johnfea1), zelf evangelicaal, ging het uitzoeken.

(Geschreven op verzoek van Christelijk Weekblad. Gepubliceerd in het Christelijk Weekblad van 27 juli 2018)

160203_trump

Toen Trump op 8 november 2016 werd verkozen tot 45e president van de Verenigde Staten, had hij die winst mede te danken aan de grote steun onder evangelicale christenen. 81 % van hen kozen voor Trump, een veel groter percentage dan bij eerdere kandidaten voor de Republikeinse partij.

Fea_speaking
John Fea

Verbijsterd
John Fea, hoogleraar Amerikaanse Geschiedenis aan Messiah College (Grantham, Pennsylvania) en zelf evangelicaal christen, was verbijsterd over de winst van Trump en nog meer over de enorme steun door evangelicale christenen. In zijn boek Believe Me. The Evangelical Road to Donald Trump (website) gaat hij op zoek naar de redenen voor deze steun. Zijn boek draagt hij op ‘aan de 19%’, de evangelicale christenen die Trump niet steunen.

De ene evangelical is de andere niet. Evangelicals hebben gemeenschappelijk dat ze de Bijbel van kaft tot kaft serieus willen nemen en hebben conservatieve ideeën over abortus en het gezin. Ze geloven ook vaak dat de VS een speciale taak heeft in het heilsplan van God in deze wereld.

Soorten evangelicals die Trump steunen
Er zijn drie soorten evangelicals die Trump steunen. Allereerst de evangelicals van de Moral Majority en de Christian Right, de beweging die strijd tegen abortus en voor het traditionele huwelijk, met voorgangers als Robert Jeffress, Jerry Falwell jr, James Dobson.

trumpprayer

Ook heeft Trump de steun van charismatische pinkstervoorgangers. Zij claimen allerlei profetieën over Trump te hebben ontvangen, bijvoorbeeld dat hij een nieuwe Kores zal zijn, de oudtestamentische Perzische koning die het volk Israel liet terugkeren uit de ballingschap. Dat was een profetie die in hun ogen waar werd toen Trump voorstelde de ambassade in Israël naar Jeruzalem te verplaatsen.

Deze charismatische voorgangers geloven dat als alle belangrijke posten in de VS in handen van de christenen zijn gekomen, Christus zal terug komen naar de aarde. De charismatische pinkstergelovigen steunden eerst Ted Cruz, maar stapten later over op Trump.

donald-trump-and-pastor-paula-white
Trump met Paula White

Court Evangelicals
Daarnaast wordt Trump gesteund door propageerders van het welvaartsevangelie, als Paula White. Met een aantal voorgangers heeft Trump al contact voor hij zich kandidaat stelde als president. Zij kregen in ruil voor hun steun een rol bij zijn inauguratie als president. Omdat ze geregeld in het Witte Huis mogen komen, worden ze ook wel
hofevangelicals (Court Evangelicals) genoemd. De grote vraag is echter of deze hofevangelicals wel invloed hebben op het beleid van Trump of dat zij door hem voor zijn karretje gespannen worden.
34383318445_2f7239650c_oDe laatste decennia is de invloed van charismatische pinkstergelovigen en aanhangers van het welvaartsevangelie invloedrijker geworden binnen deze groep.

Fatale mix
In de ogen van Fea ligt aan de evangelicale steun voor Trump een fatale mix van angst, nostalgie en verlangen naar macht ten grondslag. Om bij die angst te beginnen: er leeft een diepe angst dat de morele bakens in het land nog meer worden verzet dan onder Obama al is gebeurd.

Normen en waarden
Tijdens het presidentschap van Obama is niet alleen het homohuwelijk mogelijk gemaakt, maar zagen evangelicals ook dat er voor hen geen ruimte meer was om hun eigen opvattingen over homoseksualiteit te uiten. Een bakker die geen taart wilde bakken voor een homostel dat ging trouwen werd veroordeeld. Christelijke scholen en universiteiten die in beleid tegen homoseksualiteit zijn, zien zich in hun bestaan bedreigd, omdat hun bestaansrecht ter discussie werd gesteld.

Christelijke scholen
Vooral de dreiging dat christelijke scholen niet meer kunnen of mogen bestaan, leeft diep, want op deze scholen worden christelijke studenten opgeleid in een christelijke wereldbeschouwing. Ook zijn de evangelicals bang dat zij niet meer hun eigen normen en waarden mogen hebben over thema’s als huwelijk en abortus.

trump-rally-1400x788

Sterke man
Evangelicals zien in Trump een sterke man, die hen in staat stelt om in de VS hun geloof vorm te geven zoals zij dat zelf graag willen doen. De verkiezing van Trump is zeker voor de evangelicals een afrekening met het moreel-ethische beleid van Obama.

Benoeming opperrechters
Een belangrijke factor in de verkiezingscampagne was dat de verkozen president nieuwe rechters voor het hooggerechtshof zou mogen benoemen. In de laatste decennia zagen evangelicale christenen dat de opperrechters zich steeds uitspraken tegen thema’s die voor hen van grote betekenis waren: bijbelstudies en gebed op openbare scholen werden verboden, ruimte om tegen homoseksualiteit en abortus te zijn werd ingeperkt. Met een nieuwe president was het mogelijk om het hooggerechtshof een conservatievere richting in te sturen.

Steun nodig
Trump besefte heel goed dat hij de evangelicale steun nodig had om de nominatie voor de Republikeinse partij te winnen. Daarom publiceerde hij tijdens de strijd om de kandidatuur een lijst met namen die hij als hij president was zou benoemen tot opperrechter. Vanaf het moment dat deze lijst openbaar was, won hij de strijd binnen de Republikeinse partij en kreeg hij ook de evangelicals achter zich.

Dat lag in eerste instantie nog niet voor de hand. Er waren andere kandidaten die meer door de evangelicals gedragen werden. Bovendien lag het niet voor de hand dat de kritische evangelicals Trump zouden steunen, omdat zijn levensstijl en zijn opvattingen niet bij hun idealen pasten. De reden was waarom Trump wel de steun won, was dat zij in Trump de enige sterke man zagen die in staat zou zijn de koers van de VS te veranderen.

Levensstijl
De evangelicals hebben met Trump wel een probleem: zijn karakter, zijn levensstijl en zijn opvattingen passen niet bij waar de evangelicals voor staan. Dat wringt des te meer, omdat de toonaangevende evangelicals die nu Trump steunen, president Bill Clinton hard aanvielen op zijn affaire met Monica Lewinsky. Zijn gedrag en levensstijl waren niet passend bij het voorbeeld dat een president hoort te geven.

Nu vergoelijken ze Trump: Hij is nog maar net christen. Bij deze president gaat het niet om zijn levensstijl maar om de daadkracht die hij toont. Paula White, voorganger van een megakerk met wie Trump al sinds 2002 contact heeft, claimt hem tot Jezus te hebben geleid. Voor deze evangelicals is de kloof met Obama en Hillary Clinton, die ook christen zijn, voor hun gevoel nog groter dan met Trump.

Afkeer van Obama en Clinton
Van Obama wordt betwijfeld of hij wel echt christen is, omdat hij tot een meer liberale kerk behoort. Tussen Clinton en de evangelicals bestaat wederzijds afkeer. Een van de redenen waarom Clinton verloor en Trump zo massaal gesteund werd door evangelicals was dat men van Clinton een beleid verwachtte waarin nog minder ruimte zou zijn voor hun normen en waarden dan onder Obama.

anti-obama-armed-protest

Volgens Fea had Hillary Clinton bij geen enkele andere tegenkandidaat de stem van de evangelicals gehad, maar juist bij Trump had ze kans een deel van hen voor zich te winnen. Dat had gekund als ze had aangegeven de zorgen van de evangelicals te begrijpen op de voor hen belangrijke thema’s als abortus en, het traditionele huwelijk en wat voor hen op het spel staat met betrekking tot de godsdienstvrijheid.

161215_POL_Hillary-Evangelicals.jpg.CROP.promo-xlarge2

Clinton deed echter geen enkele moeite om toenadering te zoeken tot de evangelicals. Ze had geen enkel begrip voor de worstelingen van de evangelicals en vervreemde zich nog meer van hen door over de aanhangers van Trump te spreken als een ‘basket of deplorables’. Ook de rooms-katholieken joeg ze tegen zich in het harnas. Fea had verwacht dat Clinton desondanks zou winnen.

VS als christelijk land
Een dieper liggend probleem is dat evangelicals de VS als een christelijk land zien en dat ze vanaf de Tweede Wereldoorlog de politiek zien als een manier om het christelijke karakter van het land te behouden of te herstellen. In de leus Make America Great Again zien ze de mogelijkheid om het christelijke karakter van de VS te herstellen.

Speciale rol in Gods heilsplan
Voor evangelicals heeft de VS een speciale rol in het heilsplan van God. Daardoor is er een mix ontstaan van christelijk geloof en patriottisme, die zelfs tot in de kerkdiensten doorwerkt. Het christelijke verleden van de VS wordt geromantiseerd. De oprichters waren immers protestanten met verlichte ideeën waar evangelicals van zouden gruwen.

Eeuwenlang was er een wantrouwen ten opzichte van katholieken, en ook de omgang met de Afro-Amerikaanse gemeenschap is niet voorbeeldig geweest. De suggestie dat de VS een christelijk land is negeert de niet-christelijke minderheden en is bovendien pijnlijk voor de Afro-Amerikaanse gemeenschap.

De Afro-Amerikaanse gemeenschap heeft altijd te maken met ook het racisme van de evangelicale gemeenschap: nadat de openbare scholen opengesteld werden voor leerlingen uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap, richtte men eigen private scholen op om te kunnen segregeren. Deze scholen ziet men bedreigd door het beleid van Obama en Clinton. De grootste universiteit, de Liberty University, is opgericht door Jerry Falwell. Zijn zoon Jerry Falwell jr, die nu deze universiteit leidt, is een trouw supporter van Trump.

1200px-Liberty_University_seal.svg

Geloofwaardige presentie
Fea is verbijsterd over de steun van zijn medegelovigen voor Trump. Hij vreest dat door de keuze om via de politiek het christelijk karakter van de VS terug te krijgen op termijn de schade voor de verkondiging van het evangelie groot zal zijn. In zijn ogen doen zijn broeders en zusters er beter aan om lokaal geloofwaardige gemeenschappen te stichten, die met woord en daad het evangelie uitdragen.

Hoop
De nostalgie naar wat een veel ambivalenter verleden is dan evangelicals waar willen hebben – en met duidelijk racistische trekken – kan beter ingeruild worden door de door het christelijk geloof gevoede hoop op een betere samenleving. Die is te vinden is bij de Burgerrechtenbeweging van Martin Luther King en de zijnen.

Dat is een hoop die niet via de politiek bereikt hoeft te worden. Na de winst van Trump gaat Fea de plaatsen na die voor deze beweging belangrijk waren. bij hen doet hij inspiratie.

Kerk in de marge
Fea ziet ook een ontwikkeling bij zijn studenten, en dat is eenzelfde ontwikkeling als bij hemzelf: een keuze om niet de tradionele culture war te strijden, maar na te denken over de kerk in de marge. Die plaats is voor de kerk geloofwaardiger dan een voet in het Witte Huis.

5101e574-4c2f-4e5a-8b90-5366b66f02f1._CR63,0,375,500_PT0_SX300__

N.a.v. John Fea, Believe Me. The Evangelical Road to Donald Trump (Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company)