Een pleidooi om de Bijbel te lezen en te bestuderen in een (post)seculiere samenleving .

Een pleidooi om de Bijbel te lezen en te bestuderen in een (post)seculiere samenleving .

In 2003 werd in Duitsland het Jaar van de Bijbel gehouden. Ter gelegenheid daarvan schreef de nieuwtestamenticus Gerd Theißen een
bijbeldidactiek. Ik herlees dit boek, omdat ik begonnen ben aan een project met alternatieve invalshoeken voor het proces van het voorbereiden van de preek.

Gerd Theißen (ook wel geschreven als Gerd Theissen) was voordat hij hoogleraar Nieuwe Testament werd docent aan een middelbare school. Hij gaf Duits en godsdienst. Zowel als docent aan een middelbare school als hoogleraar Nieuwe Testament stimuleert hij anderen de Bijbel te lezen en te bestuderen. Dat is ook wat bijbeldidactiek moet doen: werven voor het lezen en bestuderen van de Bijbel.

home_2015
(bron: http://www.bijbelingewonetaal.nl)

Tegen de stroom in
Theißen beseft dat hij tegen de stroom in moet roeien. Het lezen in de Bijbel is niet meer populair. In ieder geval niet in de vrijzinnig-progressieve stroming van de kerk, waarin hij thuis hoort. Daarnaast heeft hij ook de tijd niet mee. Kan in een seculier tijdperk nog wel een pleidooi voor het lezen en bestuderen van de Bijbel gehouden worden.

gerd theissen
Gerd Theißen (bron: SCM Press)

De Bijbel heeft het imago ook niet mee. Voor jongeren is de Bijbel een boek voor volwassenen of voor ouderen. Als de jongeren het lezen van de Bijbel niet mee krijgen, zullen ze dat ook op school niet meekrijgen. Godsdienstdocenten staan vaak nog kritischer ten opzichte van de Bijbel dan de jongeren zelf. De Bijbel is bovendien een boek uit een heel andere tijd. Waarom dan in deze tijd de Bijbel lezen en bestuderen?

636240795271128496-1921481598_25376-reading_bible-1200

Vitaliteit
Een bijbeldidactiek moet op deze kritiek een weerwoord hebben, vindt Theißen. Die is in zijn ogen ook te geven: Het lezen en bestuderen van de Bijbel is altijd een kenmerk van vitaliteit van het protestantisme geweest. Dat de Bijbel niet meer geopend wordt, is in zijn ogen een teken dat het niet best met het protestantisme gesteld is.

Postseculier
Daarnaast is het tekort door de bocht om onze tijd seculier te noemen. We leven eerder in een postseculier tijdperk, waarin gelovigen, die tot verschillende godsdiensten te rekenen zijn, en ongelovigen in één samenleving leven. Deze samenleving is ook nog eens mede gevormd door de Bijbel. Alleen al vanuit cultuurhistorisch oogpunt kan de Bijbel niet gesloten blijven. Anders begrijpt men de eigen cultuur niet meer. Daarnaast spreekt de Bijbel ook vandaag de dag nog mensen aan, zowel gelovig als niet-gelovig, zowel christelijk als niet-christelijk.

Religieuze vragen
En al is de Bijbel een oud boek, de Bijbel heeft wel iets extra’s: de Bijbel zet mensen aan tot nadenken en reflectie, daagt mensen uit om contact te zoeken met God. Ook in deze postseculiere tijd worden religieuze vragen gesteld. Daarom is het nog maar de vraag of jongeren echt zo negatief over de Bijbel zijn, of dat het negatieve oordeel een gevolg van onkunde is.

De Bijbel is er ook voor andersgelovigen en niet-gelovigen
De Bijbel behoort niet alleen toe aan christenen. Ook Joden en moslims hebben (een deel van) de Bijbel. Ook hindoes en boeddhisten lezen in de Bijbel. Ook ongelovigen lezen in de Bijbel. Dat past ook wel bij de Bijbel. De canon van de Bijbel is – zeker wat het Oude Testament betreft –  gevormd met het oog op buitenstaanders (Ezra 7; de brief aan Aristeas). Het Nieuwe Testament is dan wel ontstaan voor intern gebruik, maar het Vroege Christendom was missionair ingesteld. Het lezen van de Bijbel door andersgelovigen of ongelovigen past bij de Bijbel.

Open bijbeldidactiek
Theißen wil daarom met een
open bijbeldidactiek komen: een bijbeldidactiek die zich niet alleen richt op christenen, maar ook andersgelovigen en niet-gelovigen uitdaagt om de Bijbel te lezen en te bestuderen. De Bijbel is niet alleen onderdeel van de religieuze vorming en ontwikkeling, maar zelfs onderdeel van de algemene vorming en ontwikkeling.

Er zijn naar zijn idee 3 manieren van gebruik van de Bijbel, waarin de drieslag van de praktische theologie zoals Dietrich Rössler die voorstaat zichtbaar wordt: kerkelijk, persoonlijk en publiek.

  • De Bijbel als belijdenisboek – de Bijbel is een boek van de kerk, een zichtbaar symbool dat het mogelijk is om in contact te komen met God.
  • De Bijbel als boek om te mediteren – de Bijbel voor persoonlijk gebruik.
  • De Bijbel als boek van algemene vorming en ontwikkeling – de Bijbel als publiek boek. 

N.a.v. Gerd Theißen, Zur Bibel motivieren. Aufgaben, Inhalte und Methoden einer offenen Bibeldidaktik (Gütersloh: Chr. Kaiser / Gütersloher Verlagshaus, 2003) 12-26.

Ik heb al eerder over Gerd Theißen geblogd hier en hier. Zie voor bijvoorbeeld voor een vertaling van dit eerste hoofdstuk: hier.

Advertenties

De Bijbel in je gezin

De Bijbel in je gezin

Volgende week denk ik na met een aantal moeders uit onze gemeente over de Bijbel in je gezin

De opzet zal als volgt (ongeveer) zijn:

(1) Lezen en voorlezen in je gezin
Voordat we nadenken over het lezen uit de Bijbel denken we eerst na over lezen in het algemeen.
* Lees je voor aan je kind?
* Houd je kind van lezen? Of juist niet?
* Houd je zelf van lezen? Of kom je er niet aan toe?
* Zou je je kind stimuleren om te lezen?

(2) Eigen ervaringen als kind met de (kinder)bijbel
Zoals alles in de opvoeding maakt het uit wat je eigen ervaringen zijn als kind. Dat geldt ook voor het lezen uit de Bijbel:
* Kijk je daar met plezier op terug? Of juist niet?
* Hielp het je op de weg in je geloof? Of juist niet?

(3) Jij & de Bijbel
Wat is eigenlijk je eigen band met de Bijbel? Kom je er aan toe om voor jezelf te lezen? En wat lees je dan?

(4) De Bijbel in je gezin
Een groot deel van de morgen zal gaan over de Bijbel in je gezin.
- Ervaringen
- Ideeën
– Gesprekken met kinderen over een bijbelgedeelte
– Zelf een Bijbelverhaal vertellen aan je kind
– Alleen de kinderbijbel of ook de Bijbel (NBV of HSV)?

(5) Soorten Bijbels / kinderbijbels
Tot slot: waar moet je op letten bij de keuze van een (kinder)bijbel?
* Inhoud
* Lengte van de verhalen
* Illustraties
* ed

Bonhoeffers aanwijzingen voor de dagelijkse meditatie.

Bonhoeffers aanwijzingen voor de dagelijkse meditatie

De Bijbel is voor ons leven en ons geloof van levensbelang. Het lezen in de Bijbel kan ons leven verrijken. Door het lezen in de Bijbel kan ons geloof versterkt worden.  Door te mediteren over wat we in de Bijbel lezen, zal de Schrift ons nog dichterbij komen. Hoe doen we dat, over een Bijbelgedeelte mediteren?

Het is aan te bevelen om niet steeds een willekeurig gedeelte nemen, maar om structuur aan te brengen. Het Nederlands Bijbelgenootschap geeft een leesrooster uit. Ook de onder ons bekende Immanuëlkalender werkt met een rooster, waarin de hele Bijbel in 3 jaar aan bod komt. Eventueel kan ook het Bijbelgedeelte genomen worden, waar de afgelopen zondag over gepreekt is.

Orde
Waarom is orde voor het lezen in de Bijbel van belang?
(1) Orde zorgt ervoor dat het dagelijkse lezen en dagelijks gebed niet vergeten wordt. Lezen en gebed heeft de lange adem nodig. Een vluchtig lezen en bidden is niet goed voor het eigen geestelijk leven en ook niet voor het heil van onze ziel. Met Bijbellezen is het eeuwig leven gemoeid!
(2) We zijn niet de enigen die dat Bijbelgedeelte lezen, maar we maken deel uit van een grotere gemeenschap: er zijn meer mensen op deze aarde die dit gedeelte overdenken.
(3) Het bevrijdt van de druk om iets te ervaren en te beleven aan een bijbelgedeelte. Bijbellezen betekent oefenen. Als het voor het gevoel niet lukt, wil nog niet zeggen dat het zinloos was. Heb geduld met jezelf. De meeste vaardigheden (praten, lezen, voetballen, muziek maken) hebben we niet van de een op de andere dag geleerd. Daar duurde een tijd. Dat geldt ook voor het Bijbellezen.

De Bijbel vormt ons
De bedoeling van de dagelijkse meditatie is niet om iets te vinden van een Bijbeltekst of er iets bij te voelen. Maar wat de Bijbel over mij zegt. Leg met uw woord beslag op mijn gedachten, zingen we in Psalm 119:64. Het gaat erom dat wij (onze gedachten en karakter, ons doen en laten)door de Bijbel laten vormen
Dat betekent niet dat we de Bijbeltekst de hele dag  voor onze neus ligt. Het gaat er meer om dezelfde Bijbeltekst regelmatig te lezen, zodat deze ons eigen wordt.
Als bepaalde gedeelten voor ons te moeilijk te begrijpen zijn, mogen we die laten rusten.

Gebed
Het lezen is voor onszelf bedoeld. Denken we in verband met het Bijbelgedeelte aan iemand anders, dan is dit de goede plaats om voorbede voor de ander te doen. Doe dat in het bijzonder voor degenen die aan je zijn toevertrouwd. Alleen: vergeet niet dat het in het overdenken van het Bijbelgedeelte gaat om het heil voor de eigen ziel.
Begin daarom met een gebed om de Heilige Geest. Bid ook om concentratie. Bid ook voor degenen die ook op dit moment met dit gedeelte bezig zijn.

Het mediteren
Een Bijbelgedeelte van 10-15 verzen kan een week lang mee in meditatie en overdenking.  Voor de meditatie is zowel een rustige omgeving als innerlijke rust nodig. Trek er een half uur voor uit. Bijvoorbeeld voor je naar je werk gaat of aan de slag gaat.
Het is mogelijk om dit met z’n tweeën of met meerderen te doen. Als een broederlijke of zusterlijke gemeenschap. Voorwaarde is wel dat zo’n gezamenlijke meditatie niet uitloopt op een interessant of vrijblijvend gesprek. Ook bij zo’n samenkomen gaat het erom dat we zorgvuldig luisteren naar wat God in zijn Woord geeft.

Afgeleid
Gebed en Bijbellezen heeft regelmaat nodig. Waarom komen we er niet toe om te mediteren?
Dat kan door innerlijke onrust zijn. Geef die een plaats in het gebed. Bid voor datgene wat je onrustig maakt. Haal daarvoor desnoods de woorden uit het gelezen gedeelte. Zo kom je weer terug bij het Bijbelgedeelte.
Hulpmiddelen om te concentreren zijn:

·         Schrijf een gedeelte over.

·         Leer het gedeelte in die week uit het hoofd. (Dat gaat gemakkelijker dan u denkt. In het overdenken bent u er al mee bezig!)

·         Lees hardop. Als u alleen bent, klinkt het misschien vreemd. Het geeft u wel de mogelijkheid te luisteren naar de Schrift.  Gods Woord is uit het gehoor (Romeinen 10:)

Gebedsnood
Het is ook mogelijk dat concentratieproblemen door iets anders komen. Bijvoorbeeld de moeite om te bidden. Ook om die drempel over te gaan en toch in gebed gaan, dat kan alleen door geduld en door vol te houden. We mogen ons ook troosten met de gedachte dat anderen voor ons bidden. Bovendien mogen we vertrouwen dat de Geest ons leert bidden.

Beproeving
Als we ons in de wereld van de Bijbel en gebed begeven, kan het ons ook wel eens aangrijpen. Geldt wat er staat ook voor ons? Kunnen we in onze eigen wereld (de wereld die soms zo haaks op de Bijbel en gebed staat) ook iets van God merken? De Bijbel noemt zulke vragen een aanvechting of een beproeving. Gebruik zulke gedachten vooral om weer naar de Here te gaan. Die vragen hoeven niet het zwijgen opgelegd te worden. Maar het is ook niet goed als die vragen ons belemmeren om de grootheid, de barmhartigheid en de trouw van God te zien. Laat die aanvechting het pad zijn dat ons weer naar Gods Woord leidt.
Door tijd te nemen voor Bijbellezen en gebed hebben we ook tijd voor om ons over de Here te verwonderen.

Geschreven voor De Kerk thuis

Dit is een verkorte weergave van een artikel van dr. H.C. van der Meulen in HWConfessioneel , waarin de ideeën van Dietrich Bonhoeffer over dagelijkse meditatie uitgelegd worden: ‘Bonhoeffer over de dagelijkse meditatie (2)’. HWConfessioneel 122e jaargang, nr 17 ( 23 sept2010) p.6-7. 

De Bijbel lezen

De Bijbel lezen

De uitleg van de Bijbel is niet alleen voorbehouden aan deskundigen (aan theologen of predikanten).Eigenlijk kan iedereen betrokken worden bij de uitleg van een bijbelgedeelte.
Dat past goed in de doelstelling van de Reformatie: predikanten staan niet ‘boven’ de ‘gewone’ gemeenteleden, ook al missen gemeenteleden bepaalde technische kennis.
Het kan een uitdaging zijn voor een bepaalde kerkelijke gemeente om te zien welke gaven de Geest aan gemeenteleden heeft toebedeeld.

Zelf de Bijbel lezen
Waar het mij om gaat, is om enige achtergrondinformatie te geven over bepaalde ontwikkelingen. Maar mijn belangrijkste reden is om u aan te sporen zelf met de Bijbel bezig te zijn. De Bijbel is niet altijd een makkelijk boek. De betekenis voor nu is niet altijd duidelijk. Ik hoop, dat u toch wordt gestimuleerd om op zoek te gaan naar de betekenis van bijbelteksten voor uw persoonlijk leven.

Tips
Hieronder volgen enkele tips. U hoeft ze niet allemaal op te volgen. Het kan goed zijn om bepaalde stappen samen met anderen te doen. Al deze tips hebben maar een doel: Wat wil God mij in dit Bijbelgedeelte zeggen? Welke betekenis heeft deze bijbeltekst op mijn levensweg?

1)      Zorg dat uzelf tot rust ben gekomen. Probeer u te concentreren.
2)      Lees de Bijbel hardop voor. Doe dit ook in een rustig tempo. Let er op hoe de Bijbel klinkt.
3)      Leer bepaalde teksten uit uw hoofd. Probeer deze bijbeltekst bij alle dagelijkse handelingen te memoreren. (Denk bijvoorbeeld aan de Joodse mezuza)
4)      Neem de tijd en de rust om na te denken over wat u hebt gelezen. Schrijf desnoods op wat u opvalt, wat u niet begrijpt, wat u raakt.
5)      Pak een andere vertaling erbij en vergelijk.
6)      Ga na wat er gebeurt in de tekst. Wie doet wat, wanneer, waarom? Wat wordt weggelaten?
7)      Probeer uzelf voor te stellen wat er gebeurt in een verhaal. Probeer de gebruikte beelden voor te stellen.
8)      Hoe hebben anderen deze tekst opgevat? (Alles is mogelijk: dagboek, uitleg, schilderij, muziek…) Lees dan het gedeelte opnieuw aandachtig door.
9)      Als u regisseur was, hoe zou u dan de film willen opbouwen? Welke scènes komen er in voor. Als u componist was, hoe zou de bijbeltekst klinken? Als u schilder, fotograaf of illustrator was, hoe zou het willen verbeelden enz.
10)  Als u een persoon uit het verhaal was, wie zou u dan willen zijn? Waarom? Wat zou u willen meemaken? Wat zou u aan anderen willen vertellen?
11)  Wat vertel ik van dit bijbelgedeelte aan anderen? Hoe doe ik dat?

 ds. M.J. Schuurman