Eerdmans Blogger Club

Eerdmans Blogger Club

Onlangs ben ik toegelaten tot de Eerdmans Blogger Club. Een hele eer!

Het eerste boek waarover ik mag bloggen is Christ and the Common Life. Political Theology and the Case for Democracy van Luke Bretherton.
maxresdefault

Maar eerst nog een ander boek over theologie en het publieke domein, dat al enige tijd op een recensie ligt te wachten: Awaiting the King. Reforming Public Theology van James K.A. Smith. Dat boek is bijna uit. Dus binnenkort hier een recensie.
51Jr8BZaqRL._SX331_BO1,204,203,200_

Film in de gemeente

Film in de gemeente

Vandaag verscheen mijn eerste publicatie in een serieus theologisch tijdschrift. Ik schreef ooit een artikel voor Kontekstueel en publiceerde in kerkbladen als HWConfessioneel, de Waarheidsvriend, Christelijk Weekblad. Theologia Reformata is toch wel het serieuzere werk.
Voor het themanummer In ‘t Beeldenrijk (over film en theologie) werd ik gevraagd om iets te schrijven over de toepassing van film in het gemeentewerk. Het artikel heeft de titel: Film in de gemeente. Daarin beschrijf ik:
– hoe film kan helpen om een Bijbelgedeelte of een Bijbels thema aan de orde te stellen
– hoe film gebruikt kan worden tijdens de catechese en kringwerk
– hoe film gebruikt kan worden tijdens de preekvoorbereiding of tijdens de eredienst
– hoe film het pastoraat kan verrijken
– hoe film kan helpen om na te denken over leidinggeven aan de gemeente
– hoe film kijken spiritualiteit kan verdiepen en kan helpen bij de diaconale bezinning.
Ook geef ik een aantal werkvormen die helpen bij het bespreken en verwerken van de film.

Slotzinnen:
Door de ervaring en de beleving die een film oproept een wezenlijk onderdeel te laten zijn van de catechisatie of de kring, wordt duidelijk dat de kerk niet antithetisch stelling neemt tegen een beleveniscultuur. Een esthetische ervaring van schoonheid, ontroering, maar ook van afschuw of ontregeling kan een bijdrage zijn tot een religieuze ervaring of zelfs een religieuze ervaring zijn.

n.a.v. M.J. Schuurman, ‘Film in de gemeente’, Theologia Reformata, jaargang 60, nummer 4 (december 2017) 407-416.

Goed gereedschap is het halve werk

Goed gereedschap is het halve werk

Onlangs kwam er een boek uit dat geschreven is door Kees en Margriet van der Kooi. Prof. dr. C. (Kees) van der Kooi is hoogleraar Dogmatiek aan de VU. Zijn vrouw Margriet is ziekenhuispredikant in Woerden.

Samen schreven zij een boek over het belang van theologie in het pastoraat. Ze gaven het boek de titel mee: Goed gereedschap is het halve werk. Dit boek heb ik in één adem uitgelezen. De vraag is of dat wel verstandig is. Want het is ook een boek om heel aandachtig te lezen en steeds te overdenken. Ik geef uit het boek een aantal gedachten en citaten:

‘Als er een zo heel groot verdriet is, kan het gebeuren dat er geen tranen zijn, omdat we wel weten dat, als het verdriet eenmaal is losgebroken, de tranen niet toereikend zijn. Daarom is het volgens Kees en Margriet van der Kooi niet vreemd als het verdriet een ‘een tijdje in de wacht wordt gezet’.

– Een gezonde zondeleer spoort aan tot een soort realisme dat de wereld vanuit Gods genade inkijkt. De christelijke zondeleer heeft een verfijnd netwerk opgebouwd van onderscheidingen die men in het pastoraat kan gebruiken. Een belangrijke vernieuwing gebeurde door het verwerken van de inzichten van de contextuele benadering van Boszormenyi-Nagy. Patronen van kwaad die door de generaties heen blijven bestaan als ze niet ergens doorbroken worden. We zijn onderdeel van die patronen. Deze patronen die door de generaties heen worden doorgegeven kan met in theologisch opzicht vergelijken met erfzonde /tot in het 4e geslacht. Uitspraak van een psychiater, geciteerd in het boek: ‘Pas als een sterk kind opstaat dat de ban van familiegeweld, ingesteld, verslaving, criminaliteit doorbreekt kan er iets nieuws beginnen’. Die inspanning is vaak te groot en te onmenselijk. Margriet vd Kooi: We leven van het Verhaal dat er zo’n Kind is geweest.

– Goede theologie maakt onderscheid tussen wat we wel en wat we niet kunnen weten en tussen wat we wel en niet moeten willen weten.

– Menselijke ervaringen zoals moederschap en vaderschap kunnen op hun beste momenten een venster worden tot op God.

– Goed gereedschap
is het halve werk is pleidooi om woord ‘zielzorg’ weer in ere te herstellen. Er is een mens in het geding die persoon, eenheid en geheim is.

– Systematische theologie krijgt een verrassende zin en betekenis als we weer leren te denken vanuit verschillende concrete levenspraktijken.

– Goed gereedschap is het halve werk is een pleidooi voor herwaardering van de notie algemene openbaring – of liever: van de universaliteit van God.

– En een pleidooi voor onderscheiding der geesten (waarbij profetie en dromen niet afgewezen worden, maar wel getoetst mogen/moeten worden)

– Goede theologie maakt onderscheid tussen wat we wel en wat we niet kunnen weten en tussen wat we wel en niet moeten willen weten.

– We leven in een imperfecte wereld en de christelijke theologie is daarover realistisch. De mens is niet perfect, het leven is niet perfect.

– Gods voorzienigheid is niet een verklaring voor alles wat er gebeurt maar heeft meer met iets wat in de nood tegemoet komt.

– 
Gesprekken die bij het leven niet gevoerd zijn, kunnen niet altijd aan een ziekbed worden ingehaald.

Missionair jongerenwerk

Missionair jongerenwerk

Een missionaire houding staat volop in de aandacht van kerk en theologie. Ook het missionair jongerenwerk. Vorig jaar verscheen er een Duits handboek missionair jongerenwerk, als eerste deel van een serie over missionair jongerenwerk.

In dat handboek wordt het missionair jongerenwerk bewust tweeledig gepositioneerd: theologisch, maar ook sociaal-pedagogisch. Missionair jongerenwerk is volgens dit handboek niet alleen in aanraking brengen met christelijk geloof, maar ook een bijdrage aan persoonsvorming van jongeren om in deze maatschappij te leven.

978-3-7615-6286-4

In het handboek wordt er ook gepleit om recente ontwikkelingen in de (Duitse) godsdienstpedagogiek te verwerken, zoals meer aandacht voor beleving, ervaring en viering.

Een tweede deel in deze serie is inmiddels verschenen met 50 godsdienstpedagogische concepten en methoden toegepast op het (missionaire) jongerenwerk binnen kerk, school en jongerenwerk: “Selbst glauben”.

978-3-7615-6395-3

Een recensie volgt (bedoeld voor het Friesch Dagblad) en wellicht aandacht voor een aantal afzonderlijke bijdragen.

De liturgie van het gewone, alledaagse bestaan

De liturgie van het gewone, alledaagse bestaan
download
De voorkant van het boek was al genoeg: twee belegde boterhammen. En dan het onderwerp: vormen en manieren vinden om in het alledaagse bestaan bezig te zijn met God. Een mooi boekje van Tish Harrison Warren (Anglicaans priester en als moeder van een gezin maar te zeer bekend met het alledaagse bestaan): Liturgy of the ordinary. Sacred places in everyday life. Met dit boekje ben ik bezig vanwege een recensie voor het Friesch Dagblad.

Het dagelijkse leven kent ook een liturgie (net als een kerkdienst). Dat ontdekte Tish Harrison Warren toen ze in de Veertigdagentijd de dag begon met bed opmaken. Voorheen begon ze met haar mobiel eerst Facebook en Twitter te checken. Al scrollend ontbeet ze, waarbij ze chagrijnig op de vragen van haar kinderen reageerde. Over dat bed opmaken had ze wel eens iets gevraagd op Facebook en had toen veel reactie gekregen. Beginnen met opmaken is de dag beginnen met orde in de chaos scheppen. Toen ze zich meer ging verdiepen in die alledaagse liturgie ontdekte ze dat Lutheranen de dag beginnen met een kruisje slaan als teken dat ze de dag beginnen als gedoopte.

Nog twee citaten:
‘Tijdens zijn promotieonderzoek leerde mijn man Jonathan een voormalig Jezuïet kennen die nu een getrouwde hoogleraar is, een man die heiligheid uitstraalde, een provocateur en geliefd bij zijn studenten. Op een keer kwam een student naar hem toe met een klacht over Augustinus’ Confessiones die hij had moeten lezen: ‘Het is zo saai.’ ‘Je bent zelf saai,’ antwoordde deze professor.
Wat Jonathans professor bedoelde was dat als wij de rijkdom van het evangelie en van de kerk saai vinden, wijzelf in feite uitgehold zijn. We hebben ons vermogen verloren om ons te verwonderen over wat echt de moeite waard is. We moeten (opnieuw) gevormd worden als mensen die in staat zijn het goede, het ware en het schone te waarderen.’

‘Onze verslaving aan stimulansen, input en entertainment maken ons leeg. Ze zorgen ervoor dat wij niet meer in staat zijn om het bijzondere van het gewone, alledaagse leven in Christus te omarmen.
Zoals Kathleen Norris schrijft: ‘Net als de liturgie ontleent het schoonmaken betekenis aan de herhaling, van het gegeven dat het nooit af is, maar alleen even aan de kant gezet wordt tot de volgende dag. Zowel de liturgie als wat we eufemistisch “huishoudelijk werk” noemen hebben een intense relatie met zijn in het nu, een vorm van geloof in het heden waardoor de hoop gevoed wordt en het leven mogelijk wordt van dag tot dag.’
Dagelijks leven, de vaat, de kinderen die elke dag dezelfde vragen stellen en de zelfde verhalen steeds weer willen horen, en weer opnieuw, de windstilte van de avond – deze onderdelen zijn gevuld met herhaling. En veel van het christelijke leven houdt in dat we steeds hetzelfde werk doen en dezelfde gewoonten in de eredienst. We moeten ons steeds weer opnieuw met dezelfde geestelijke worstelingen bezighouden. Opnieuw en weer opnieuw hebben we berouw en geloven we.
Aan de muur van een nieuwe christelijke monastieke communiteit zag ik een uitspraak: ‘Iedereen wil revolutie. Niemand wil de vaat doen.’ Ik was een christen die verlangde naar revolutie en blijf zo’n christen: alles nieuw en heel maken en dat groots en meeslepend. Wat is langzaam aan het ontdekken ben is dat er geen revolutie plaatsvindt als de vaat niet gedaan wordt. De vorm van het spirituele leven en disciplines waardoor het christelijke leven onderhouden wordt zijn niet luidruchtig, hebben een herhalend karakter en zijn heel gewoon en heel alledaags. Ik zou het saaie graag willen overslaan en dat alledaagse willen inruilen voor een spannend christelijk leven waarbij ik de grenzen opzoek. Maar het dagelijkse van het christelijk geloof – het bed opmaken, de vaat doen, bidden voor mijn vijanden, het lezen in de Bijbel, het stille, het kleine – zo schiet Gods verandering wortel en groeit deze verandering in mij.’

John Barclay – Paul and the Gift

John Barclay – Paul and the Gift

resizeimagehandler
Vorig jaar publiceerde John Barclay een boek over “Paulus en het schenken”. Daarin ging Barclay na wat de cultuur van het schenken was in de tijd waarin Paulus leefde. Door deze cultuur te reconstrueren, wilde Barclay laten zien wat de strekking was van ‘genade’ in de theologie van Paulus.

Veel Paulus-kenners zijn enthousiast over dit boek. Voor een aantal van hen is dit boek een van de belangrijkste boeken over Paulus van de afgelopen decennia. Zie de recensies en blogs van toonaangevende nieuwtestamentici en theologen als:
– Scot McKnigt (uitgebreide recensie Books&Culture, blog 1 en blog 2)
– Thomas R. Schreiner (recensie Themelios)
– Ben Witherington (uitgebreide blogserie Patheos: 21 blogs,  zie blog 1)
– Kavin Rowe (recensie First Things)
– Douglas J. Moo (artikel over Barclay en The New Perspective on Paul, Themelios)
– Susan Eastman (blog-recensie)
(een gesprek tussen Wesley Hill en John Barclay over dit boek.)

Onlangs gooide David I. Yoon roet in het eten met een recensie in het Journal of Greco-Roman Christianity and Judaim. Daarin schrijft hij dat Barclay in een bekende valkuil valt door woorden en concepten teveel door elkaar te halen. Er kunnen verschillende woorden voor hetzelfde concept worden gebruikt zonder dat deze woorden in betekenis samenvallen. Er kan wel een overlap in betekenis zijn, maar er blijft een verschil. Volgens Yoon laat Barclay ‘geschenk’ en ‘genade’ te veel samenvallen. Daarmee ziet Barclay volgens Yoon over het hoofd dat God meer schenkt dat genade alleen (zoals vrede).

In zijn analyse van ‘schenken’ in de Antieke Oudheid wil Barclay aantonen het ‘pure geschenk’ (schenk zonder reden, schenken zonder iets terug te verwachten) een idee uit de Moderniteit is. Als Paulus schrijft over genade, moet dat passen in het schenk-concept uit de Antieke Oudheid. Yoon is er niet van overtuigd dat het ‘pure geschenk’ alleen van onze tijd is en acht het mogelijk dat het ook in de Antieke Oudheid voortkwam. Daarnaast blijft voor Yoon de vraag staan: past de manier waarop Paulus over genade (als geschenk van God) spreekt binnen het cultuur van de Antieke Oudheid of overstijgt Gods geschenk juist de toenmalige cultuur?

Publicaties in het verschiet

Publicaties in het verschiet

Een kleine greep van de theologische publicaties in Duitsland in het najaar van 2015:

Oude  en Nieuwe Testament
978-3-525-51696-6

Jörg Jeremias komt met een Theologie van het Oude Testament. In de serie: Grundrisse des Alten Testaments – Ergänzungsreihe (Uitgeverij: Vandenhoeck & Ruprecht).

383_08226_159461_xl
Peter Mommer komt bij Gütersloher Verlagshaus met een Inleiding in het Oude Testament.

0004472929_0001_170
In oktober komt de nieuwe Klaus Berger: een commentaar op het Bijbelboek Openbaring.
383_08223_159554_xl
Gütersloher Verlagshaus komt met een serie Lebenswelten der Bibel. Het eerste deel daarvan gaat over oorlog en vrede.

Kerkgeschiedenis
9783290178284
In september verschijnt er een biografie over de reformator Hyldrich Zwingli door Peter Opitz.

78-3-374-02882-5
Bij EVA Leipzig verschijnt het derde deel van de heruitgave van Luthers Duitse geschriften. Thema: Christ und Welt.

Hoe ziet een geschiedenis van de Reformatie in Duitsland er vanuit katholiek perspectief eigenlijk uit? Rolf Decot schreef dat perspectief met het oog op de herdenking in 2017.

Systematische Theologie

978-3-525-56713-5 978-3-525-56714-2
Van Günther Wenz verschijnen deel IX (Versöhnung. Soteriologische Fallstudien) en deel X (Vollendung. Eschatologische Perspektive) van zijn serie Studium Systematische Theologie. (Uitgeverij Vandenhoeck & Ruprecht).

Matthias Freudenberg komt in de serie Theologische Bibliothek met een deel over de Heilige Geest. (Uitgeverij Neukirchener Verlag).

383_08197_156522_xl
De drie delen over esthetiek en theologie van schrijver-theoloog Klaas Huizing worden nu gebundeld uitgegeven: Esthetische theologie.

In de serie Theologische Studien verschijnt een deel van Ralf Koerrenz over het atheïsme.

Herder Verlag geeft het verzameld werk van Johann Baptist Metz uit.

Praktische theologie
04184_Schwier_Predigt
Bij EVA Leipzig verschijnt een boek met verschillende artikelen over ethische en politieke prediking, onder redactie van Helmut Schwier.

04128-2
Geestelijke veranderingsprocessen kunnen ertoe leiden dat de kerk uitgeput raakt. Daarover gaat een deel in de serie Kirche im Aufbruch.

Van Ralph Kunz verschijnt er een boek over gemeenteopbouw in tijden van veranderingenIn de serie Theologische Studien, dwz meer pamfletachtig.

9783290178376
Zoals in veel Europese landen verandert het predikantschap. Zo ook in Zwitserland. Reden om perspectieven voor het predikantschap te schetsen.