Wat een man tot een man maakt en wat dat voor pastoraat betekent

Wat een man tot een man maakt en wat dat voor pastoraat betekent


Wie pastorale gesprekken voert met mannen doet er goed aan rekening te houden

  •  met de eigensoortige manier waarop zij communiceren 
  • eigen manier waarop ze naar zichzelf kijken (zelfbeeld)
  • welke voor mannen specifieke thema’s ze in een gesprek aan de orde stellen
  • welke verplichtingen ze aangaan.

Hier is in de afgelopen decennia onderzoek naar gedaan, vooral vanuit gesprekstherapie waaraan mannen deelnemen. Ook is er onderzoek gedaan naar de specifieke manier waarop mannen omgaan met zingeving. De resultaten van deze onderzoeken geven veel inzichten voor hoe pastorale gesprekken met mannen gevoerd kunnen worden.

Socialisatie
Bij deze thema’s – communicatie, zelfbeeld, gespreksthema’s en verplichtingen – is de socialisatie van mannen van groot belang. Socialisatie gaat over de normen en waarden, idealen en verwachtingen die iemand in de opvoeding bewust en onbewust meekrijgt. In een opvoeding worden normen en waarden, idealen en verwachtingen over hoe een man hoort te zijn bewust en onbewust doorgegeven:

  1. Zoals mannen nu zijn, zijn ze omdat ze zo ‘gemaakt’ zijn door hun socialisatie. Ze zijn gevormd door wat ze thuis, in hun omgeving, op school, op hun werk, enz hebben meegekregen en gezien over man-zijn.
  2. Mannen worden mannen doordat ze zelf verwerken wat ze hebben meegekregen en gezien aan normen, waarden, idealen, opvattingen en verwachtingen over man-zijn. Daar kan een nadrukkelijke keuze aan ten grondslag liggen. Dit proces kan ook heel onbewust gaan.

Deze socialisatie gebeurt niet alleen in de vroege kindertijd, zoals lang gedacht wordt, maar is een levenslang proces vanaf de kindertijd en gaat via (post)adolescentie en volwassenheid door tot in de hoge ouderdom.

Aangeboren of aangeleerd?
Het is de vraag hoe het komt dat mannen de mannen worden die ze zijn. Is dat aanleg en aangeboren? Of is dat opvoeding, socialisatie, aangeleerd? Dit is het beroemde debat tussen nature en nurture. In die discussie zijn de volgende modellen:

 

  • Neurobiologisch: omdat mannen genetisch anders in elkaar zitten, hebben ze ook een andere ontwikkeling.

 

  • Persoonlijkheidpsychologisch: mannen zijn het ‘extreme geslacht’. Mannen zijn zowel in de intraverte kant als de extraverte kant extremer dan vrouwen. Ook als het gaat om intelligentie of geestelijke beperking zijn volgens de personlijkheidspyschologie bij mannen extremere varianten te vinden dan bij vrouwen.
  • Evolutiebiologisch: de man als jager. Hoe mannen zicht ontwikkelen gaat ver terug tot in de oertijd.
  • Psychoanalytisch: het drama van Oedipus. Mannen ontwikkelen zich volgens de psychoanalyse in hun vroege kindertijd als afgrenzing van wat typisch vrouwelijk is. Mannen voelen zich door nabijheid en intimiteit bedreigd in hun mannelijkheid. Later groeit dit uit tot een onbewust drama, waarbij de opgroeiende jongen de concurrentie aangaat met zijn vader om de moeder en zich in toenemende mate met zijn vader gaat identificeren.
  • Humanistisch-psychologische duiding: vervreemding van het ware zelf. Mannelijkheid ontstaat doordat jongens leren hun primaire verlangens en behoeften te onderdrukken. Wat anderen van hen verwachten, gaan ze ook van zichzelf verwachten.
  • Leertheoretisch: tot man gedresseerd worden. Mannelijkheid ontstaat door een proces van conditionering, versterking en modellering van gedrag naar modellen van mannelijkheid.

 

 

Wat een man tot man maakt staat dus in geen geval vast. Dat biedt voor het pastorale gesprek de ruimte om met de gesprekspartner te verkennen hoe hij zichzelf ziet als man, hoe de socialisatie is geweest, welke verwachtingen, idealen, normen en waarden hij heeft meegekregen en welke hij zelf heeft.
Daarbij moet bedacht worden: mannen zijn geen slachtoffer van de omstandigheden. Man-zijn en man-worden is een project, een taak om zichzelf als man verder te ontwikkelen. Uit onderzoek blijkt: ‘Mannen gunnen zichzelf deze ontwikkeling.’ (Onderzoek van Rainer Volz en Paul M. Zulehner). Pastoraat met mannen betekent volgens Kuratle en Morgenthaler mannen begeleiden en te versterken in deze ontwikkeling van zichzelf.

Veranderbaar zelfbeeld
In pastorale gesprekken met mannen is het goed om te beseffen dat er talloze varianten zijn op wat een man tot een man maakt:

  • Zo maakt het bijvoorbeeld uit of iemand een traditioneel beeld heeft van wat een man tot een man maakt of juist een modern beeld. Dat zijn twee uiterste polen. Daarbinnen zijn nog varianten mogelijk: een pragmatisch zelfbeeld of een man die onzeker is en zoekt naar wat een man tot man maakt.
  • Hoe een man een man is of zich als man ziet, hangt sterk af van het sociale milieu waarin hij is opgegroeid en van het milieu waarin hij nu verkeert (of zou willen verkeren).
  • Wat een man tot man maakt verschilt per generatie en per cohort (leeftijdsgroep die gekenmerkt wordt door dezelfde maatschappelijke en historische gebeurtenissen meemaakt).

Dat houdt in dat wat een man tot een man maakt niet vastligt, per sociaal milieu en per generatie kan verschillen. Het beeld van wat een man maakt ligt niet vast en is dus veranderbaar, kneedbaar. Die mogelijkheid tot veranderen is kenmerkende trek voor wat een man tot een man maakt.

Project
Lange tijd werd gedacht dat er een soort oerkern was wat een man tot man maakt. Mannelijkheid is dan een essentie. Wie onzeker is over zijn eigen rol en beeld als man, hoeft alleen maar in zichzelf te graven om het beeld boven te krijgen. Hedendaagse populaire visies die hier vanuit gaan zijn De ijzeren man (The Iron Man) van Robert Bly en De ongetemde man van John Eldredge. Volgens Kuratle en Morgenthaler gaan deze visies de complexiteit uit de weg en vluchten ze weg in ongezonde beelden. Het is veel zinvoller om ervan uit te gaan dat man-worden en man-zijn een ingewikkeld levenslang project is, waarbij een man verschillende rollen moet combineren.
Veel mannen hebben trouwens te maken met een veranderde beeld van wat een man tot een man maakt: ze zien een verschil tussen hoe ze zichzelf beleven en welke opvattingen hun omgeving heeft. Dat kan innerlijke spanningen geven. Veel mannen, zeker van de wat oudere generaties, zijn in de weer met de traditionele opvattingen die ze hebben meegekregen en zoeken naar een nieuwe identiteit en nieuwe invulling. Van belang is het om deze mannen te laten weten dat man-zijn geen vaste identiteit is, maar een beeld dat zich kan ontwikkelen. Dat biedt een kans: hun mannelijkheid wordt een creatief onderdeel van hun bezig-zijn met het zoeken en vinden van hun identiteit. Mannen kunnen door deze zoektocht overvraagd worden, maar die zoektocht naar identiteit als man kan juist ook een motor zijn om veranderingen in gang te zetten en iets te laten zien.

Pastoraat als hulp bij de zoektocht naar de identiteit als man
Pastoraat aan mannen kan helpen bij die zoektocht:

  • door een diversiteit aan beelden, rollen, verwachtingen en normen aan te bieden over wat een man een man maakt.
  • door hen in gesprek te gaan over hoe zij zichzelf ervaren in hun rol als man.
  • Door hen te helpen om een manier te vinden waarop zij kunnen omgaan met wat ze hebben meegekregen en waar ze naar toe willen groeien.

‘Pastoraat aan mannen schept ruimte, zodat mannen beelden van man-zijn, die voor hen persoonlijk relevant zijn, preciezer kunnen waarnemen, net als de daarbij behorende conflicten en mogelijkheden. Dan kunnen zij zich er kritisch toe verhouden.’ (p. 97). Deze zoektocht is erg ingewikkeld en kan gepaard gaan met schaamte en verloopt vaak anders dan de vast gevormde voorstellingen over wat een man tot een man maakt. Ervaringen van discrepantie worden vaak verzwegen. Deze zoektocht moet ook anders verlopen dan de vaste vormen, want anders kan de zoektocht niet bevredigend zijn. Identiteit is niet te verkrijgen zonder het risico een ander te worden.

In het pastorale gesprek dient de pastor ervan uit te gaan dat de zoektocht naar de identiteit als man een zoektocht is die nooit afgesloten kan worden. De pastor ondersteunt de man in zijn zoektocht en begeleidt hem, waarbij de pastor oog heeft voor en sensibiliteit heeft voor de complexiteit van de zoektocht van deze man en voor wat anders en speciaal is juist aan deze man.

Gender-gevoelige sleutelvragen:

  • Hoe schaalt u uzelf als man in? (0= watje, 10=superman). Waar staat u? Waardoor zou u op de schaal een stap opzij naar links of naar rechts kunnen doen?
  • Hoe denkt u dat u als man zou willen zijn? Bent u werkelijk zo? Hoe goed past wat u wil zijn bij hoe u bent? Wanneer merkt u overeenstemming? Wanneer is er een verschil tussen wat u wil zijn en hoe u bent?
  • Zijn er uitzonderingen in dit gedrag (als man)?
  • Hoe zou uw partner of uw dochter u als man beschrijven? Wat doet u in haar ogen op verschillende terreinen (werk, relaties, openbaar optreden) anders dan andere mannen?
  • Geeft de rol als man u stress? Geeft de rol u vleugels? Verlamt de rol u?
  • Wat is uw wapen als man? Wat is als man uw achilleshiel?
  • Stel dat u een oude man bent, die tevreden is over het leven dat hij heeft geleid. Wat zou dan als u terugkijkt wezenlijk voor u geweest zijn? Waarin zou u geslaagd zijn? Wat zou u anders doen? Welk advies zou u aan een opgroeiende jongeman geven?
  • Wat denkt u hoe ik over u als man denk? Welk effect heeft dat op uw gedrag in ons gesprek?


(volgende bijdrage gaat over zingeving door mannen)

N.a.v. David Kuratle & Christoph Morgenthaler, Männerseelsorge. Impulse für eine gendersensible Beratungspraxis (Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer, 2015) 88-99

2 thoughts on “Wat een man tot een man maakt en wat dat voor pastoraat betekent

  1. Het wordt wel erg moeilijk allemaal als ik dat zo lees en zeer zeker voor het pastoraat.
    Moet de pastor ook een psychiater zijn? Ben benieuwd naar de zingeving van het mannelijk bestaan in de volgende aflevering.

  2. Nee, een predikant, pastor of ouderling hoeft geen psychiater te zijn. Het gaat vooral om vragen als:
    – Hoe kijk je als predikant naar de man met wie je in gesprek bent? Welk beeld heb je als pastor van mannen in het algemeen?
    – Hoe ziet hij zichzelf als man? Waar komt dat beeld vandaan?
    – Wat heeft deze man nodig in de pastorale begeleiding?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s