De terugblikken van ds. P.L. (Piet) de Jong en prof. dr. W(im) Verboom

De terugblikken van ds. P.L. (Piet) de Jong en prof. dr. W(im) Verboom

In 2018 publiceerden zowel Piet de Jong als Wim Verboom hun terugblik op hun werkzame leven als predikant en theoloog. De Jong doet dat in de vorm van memoires. Verboom schrijft een persoonlijke verantwoording.

De Jong en Verboom hebben gemeenschappelijk dat zij beiden van oorsprong van buiten de Nederlandse Hervormde Kerk hebben*. De Jong groeide op in de Gereformeerde Gemeente van Zoutelande en later van Middelburg. Verboom heeft zijn wortels in de evangelisatie van Kollum. Verboom werd lid van de Gereformeerde Bond en werd later bijzonder hoogleraar verbonden aan de leerstoel die de Gereformeerde Bond in Leiden had. De Jong hield afstand; hijwerd geen lid. Hij hield  juist wat afstand tot de Gereformeerde Bond en is in zijn terugblik vrij kritisch over de rol van de Gereformeerde Bond tijdens het fusieproces op weg naar de Protestantse Kerk in Nederland.

Beiden beschrijven hun ontwikkeling. Bij Verboom is het een weg van verdieping, met name als het gaat om thema’s als verbond en volkskerk. Toch was het bij hem ook een zoeken naar zijn positie tussen de twee stromingen binnen de Gereformeerde Bond: paste hij meer bij de verbondsmatige visie van dr. J.G. Woelderink of bij de meer bevindelijke insteek van ds. I. Kievit.
De Jong beschrijft meer ontwikkeling: hij begint als Kohlbruggiaan, maar groeit toch wat weg bij Kohlbrugge. De Jong ontwikkelt zich van dorpsdominee tot stadsdominee. Hij beschrijft hoe omstandigheden in zijn gezin hem vormen. Ook het pastoraat vormt hem: De ervaringen van de oorlog in zijn eerste gemeente in het Duitse Laar. De ervaring in Rotterdam met homo’s, met het missionaire werk en met de gevolgen van de slavernij. De ervaring van het werk van de Commissie van Bijzondere Zorg na de afsplitsing van de Hersteld Hervomde Kerk. Samen met anderen staat De Jong aan het begin van Kontekstueel.

Welk belang hebben deze memoires voor de beschrijving van de Nederlandse kerkgeschiedenis? Deze memoires bieden op zichzelf weinig nieuwe gegevens, maar dagen wel uit om naar een breder perspectief te kijken.

Wat bijvoorbeeld de aandacht trekt is dat bij beiden hun wortels buiten de Nederlandse Hervormde Kerk hebben. Hoe breed kwam dat verschijnsel voor? Waarom was deze kerk zo aantrekkelijk? Wat was er nodig om een plek binnen deze kerk te vinden? Wat namen ze mee en wat lieten ze achter? Welke bijdrage hebben zij gehad aan de ontwikkeling van de Nederlandse Hervormde Kerk? In de memoires worden deze vragen niet direct beantwoord. Toch kunnen ze ook van belang zijn voor de (voor)geschiedenis van de Protestantse Kerk in Nederland en vanwege de overgang van de ene naar het andere kerkverband de kerkgeschiedenis in het algemeen. De terugblikken van beiden kunnen ook benut worden om de rol van de Gereformeerde Bond binnen de Nederlandse Hervormde Kerk te beschrijven.

Benieuwd na het lezen van de beide terugblikken ben ik ook naar de betekenis van Kohlbrugge voor de Nederlandse theologiegeschiedenis. Mijn indruk is dat zijn betekenis voor een groot deel is uitgespeeld. Klopt deze constatering? Wat maakte hem voor eerdere generaties aantrekkelijk en waarom is zijn rol nu uitgespeeld? Tot slot zou er aandacht mogen zijn voor de betekenis van beiden op de Nederlandse theologiegeschiedenis.

N.a.v.
dominee Piet de Jong, Sores en zegen. Mijn verhaal met de kerk (Utrecht: Boekencentrum. 2018)
dr. Wim Verboom, Gouden oogst. Een halve eeuw theoloog in pastorie en universiteit (Utrecht: uitgeverij Boekencentrum, 2018).

Recensie voor het Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis

*) In deze recensie stel ik dat Verboom van buiten de NHK komt. De vraag is in hoeverre dat terecht is, omdat de evangelisatie van Kollum wel op de NHK was georiënteerd. Toch denk ik dat het voor deze recensie een te onderbouwen typering is: (1) de evangelisatie was dan wel georiënteerd op de NHK, maar stond er toch wel los van, (2) in zijn boek is te merken dat Verboom zijn plek zoekt binnen de NHK (en GB), wat voor mij duidelijk maakt dat hij zijn plek niet van huis uit heeft meegekregen maar zelf heeft moeten zoeken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s