Altijd dat kruis – preludium

Altijd dat kruis – preludium

De eerste keer dat ik een preek hoorde van dr. A. van de Beek was ik een jaar of 16. Hij preekte in de Oude Kerk te Veenendaal. Ik was op dat moment niet hervormd, maar was door mijn orgelleraar gevraagd om te helpen bij het registreren. De naam zei me toen nog niet zo veel. Wat ik nog weet was dat het Eerste Paasdag was en dat de preek ging over 1 Korinthe 5:7: Ons Paaslam is voor ons geslacht: Christus: Wat ik van die preek onthouden heb, was dat in de Vroege Kerk Goede Vrijdag en Pasen op één dag werden gevierd.

9789021170633_5893_front
Evangelie voor de 21e eeuw
Later heb ik meer preken gehoord. Een preek over Markus 16, waarin Van de Beek aangaf dat deze perikoop die geschreven is voor de 21e eeuw: in de vroegste versie ontbreekt namelijk een duidelijke aanwijzing dat Jezus is opgestaan.

Uria, de Hethiet
Of een preek over 2 Samuël 23:39. Deze tekst stond op het psalmbord. Degene die achter mij zat, had voor de kerkdienst de Schriftlezing reeds opgezocht en zei tegen de buurman of buurvrouw: ‘Hoe kun je hier nu een preek over houden.’ De tekst was namelijk: Uria de Hethiet, bij elkaar zevenendertig. De Schriftlezingen maakten je weinig wijzer: naast de opsomming van de namen van de helden van David werd het geslachtsregister uit Mattheüs 1 gelezen. Van de Beek begon zijn preek: ‘Het is net of je de medewerkers van Clinton hoort opnoemen. Ze zeggen je niets, totdat je de naam van Monica Lewinsky hoort.’ Zoals Clinton voor altijd in verband wordt gebracht met Lewinsky, wordt de naam van David in het Oude Testament voor altijd in verband gebracht met Uria. Pas als de naam van Jezus genoemd wordt kan de naam van David los komen van Uria. Naast de voor mij originele verwoording van verzoening door Christus viel mij de nauwkeurigheid waarmee Van de Beek de Bijbel las.

Jezus Kurios
Van de Beek was net begonnen aan een serie boeken over Spreken over God. Ik had als beginnend student zijn Schepping. De wereld als voorspel voor de eindigheid gelezen. Ik las het boek helemaal uit zonder het te begrijpen. Ook zijn boek over wonderverhalen las ik zonder echt te begrijpen wat hij in dat boek deed. Het eerste deel van de serie raakte mij echter direct en existentieel: Jezus Kurios. Ik las het in de tijd dat ik inleiding bijbelwetenschappen kreeg en hoorde over de zoektocht naar de historische Jezus. Deze keer begreep ik wel de radicale insteek: hij draaide de zoektocht naar historische Jezus om: over God kunnen we alleen spreken als we het hebben over Christus. En dan niet de aardse, historische Jezus die een voorbeeld van geloof liet zien. Nee: God die wij kennen in de gekruisigde Christus. Alleen aan het kruis kun je als mens God kennen.
666750620
Een met de schuldige, verloren wereld
Aan het kruis wordt God één met de schuldige, verloren wereld. God deelt ons leven en redt daarmee ons leven. God maakt vuile handen door in onze wereld te komen en onze wereld aan te nemen. Dit boek leerde mij dat juist een hoge christologie (technische term van Jezus als God de Zoon) hoopvol is voor een wereld vol lijden en onrecht. Van de Beek vertelt hoe hij in Zuid-Afrika op weg naar de universiteit steeds langs de sloppenwijken liep. Die ervaring staat aan de basis van
Jezus Kurios, zoals het lijden dat hij onder andere als predikant steeds tegenkwam voortdurend zijn denken over God vormde. Zijn denken hielp mij om het lijden van deze wereld in mijn theologie een plek te geven. En niet alleen het lijden dat via de media tot ons komt. In zijn preken en columns in het ND heeft Van de Beek het vooral over het lijden dat in het westen vergeten is en voor het lijden waar het westen voor verantwoordelijk is.

Zoektocht
Na dit boek bleef ik Van de Beek volgen en schafte zijn boeken aan, voor zover mijn budget als student en beginnend predikant dat toeliet. Zijn boeken deden stof opwaaien. Al begreep ik nooit echt goed waarom. Ik begon als predikant in Noord-Holland, waar kerkgang verre van vanzelfsprekend was. Het was voor mij zoeken wat predikantschap inhield en vooral zoeken wat verkondiging was. Het was voor mij zoeken naar hoe ik dat zou moeten doen: verkondigen. Al was niet elk boek of elk hoofdstuk even sterk, de boeken van Van de Beek waren voor mij behulpzaam tijdens die zoektocht.

Uit beeld
In de laatste jaren is Van de Beek wat uit beeld gebracht. Ik schafte nog wel
Mijn Vader, uw vader aan, maar na het eerste hoofdstuk gelezen te hebben, legde ik het boek weg. Het pakte me niet. De publicatie van Altijd dat kruis ging aan mij voorbij. Tot mijn zwager onlangs zij dat hij dat boekje gelezen had en bij mij achterliet. Met wat tegenzin begon ik het te lezen en ik kwam er niet goed in. Van de Beek probeert het aanstootgevende van het kruis te bewijzen. Het werkt echter averechts: als je het aanstootgevende moet aantonen is het niet aanstootgevend. De karikaturale weergave van wat Van de Beek afwijst werkt ook niet echt mee. Tijdens het lezen dacht ik: het boek had beter de titel kunnen krijgen Tegen de vrijzinnigen, de vrijgemaakten en de (charismatische) evangelischen.

Onverschillige wereld
Totdat ik in hoofdstuk 6 aankwam. Opeens begreep ik waar het Van de Beek in zijn theologie om te doen is. Hij schrijft theologie voor een wereld, die onverschillig is geworden als het gaat om God. God, Christus, geloof, kerk: het zegt mensen uit deze tijd helemaal niets meer. Ze worden er niet koud of warm van. Die woorden hebben gewoon niets meer met hun leven te maken. Hooguit kennen ze het nog als woorden, die bij het leven van hun opa hoorde, die nog wel naar de kerk ging. In deze wereld is de theologie van Van de Beek geboren en voor deze wereld is zijn theologie uitgewerkt.

Het ergste wat je kunt doen in deze wereld
Het ergste wat je in deze wereld kunt doen is je theologie aantrekkelijk maken. Door je beeld over God op te leuken door de scherpe kantjes ervan af te halen. Door verhalen weg te laten uit de Bijbel. Door liederen te zingen die makkelijk in het gehoor liggen. Door Jezus als een goed mens te typeren. Door iets te doen om een betere wereld voor elkaar te krijgen. Maar je hebt niet door, dat de mensen helemaal niet meer op je zitten te wachten, al leuk je alles nog zoveel op. Ondertussen verkoop je wel je ziel aan de duivel en maak je alles in de kerk gelijk aan de wereld. ‘In die wereld hebben we het over vreemdelingschap voor christenen, over opstanding uit de doden, een leven aan gene zijde van de dood, over de hemel waarheen Jezus gegaan is en waar ons thuis is. Dat zeggen we in een context waar deze wereld het enige is wat is overgebleven. Het gaat dus nergens over. Het is allemaal onzin. Zo ervaart de seculiere mens de klassieke versie van het christelijk geloof.’ (p. 76-77)

Ik had het kunnen weten. Want zo begint Jezus Kurios ook: begin maar gelijk met Christus, want met redeneren en aantonen help je niemand: je atheïstische vriend niet en je eigen aangevochten geloof ook niet.

Met Christus gekruisigd
In die voor geloof onverschillige wereld is de kerk geroepen om te leven: met Christus gekruisigd, in de doop in Zijn dood ondergegaan, om zijn lijden en sterven in het avondmaal elke zondag opnieuw te vieren. Dat kun je op zondagmorgen doen als je met maar een handjevol mensen bij elkaar bent om Christus’ dood te gedenken. Dat verhaal wordt niet persé geloofwaardiger als je dat met een grote groep doet. Eerder omgekeerd: als je dat doet met een handjevol mensen op een dorp of in een wijk waarin de meeste mensen de kerk niet eens zouden missen als dit groepje niet bij elkaar zou komen, omdat het geloven hen niets meer zegt.

Wel het goede antwoord?
Tot aan hoofdstuk 6 vroeg ik mij af of Altijd dat kruis niet een mislukt boek was. Ik vond het jammer dat Van de Beek bezweken was om zijn critici, die vinden dat hij te somber is, te antwoorden met dit boek. Een passender antwoord had naar mijn idee de uitgave van een bundel preken geweest. Eerlijk gezegd hoop ik dat die bundel preken ooit nog uitgegeven gaat worden. Om te helpen bij de vraag hoe je in deze onverschillige wereld blijft verkondigen dat Jezus de Here is.

N.a.v. dr. A. van de Beek, Altijd dat kruis (Utrecht: KokBoekencentrum, 2018).

P.s. Binnenkort verschijnt in Christelijk Weekblad een artikel over Van de Beek, waarbij ik begin bij zijn uitgangspunt: een theologie voor een onverschillige wereld. Daarin werk ik uit hoe hij dat voor zich ziet.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s