Preek zondag 30 oktober 2016

Preek zondag 30 oktober 2016
Deuteronomium 15:1-18
Boodschap: God geeft overvloed

Gemeente van onze Heere Jezus Christus,

Ik stel het me zo voor hoe het volk Israël daar bij de Jordaan staat,
na 40 jaar door de woestijn bijna klaar om het Beloofde Land binnen te gaan.
Ze staan al voor de Jordaan.
Ze kunnen er al overheen, alleen nog die toespraak die Mozes houdt
om hen allerlei aanwijzingen te geven over hoe het moet in dat land.
Ik stel het me ook voor dat er tussen al die mensen die naar  Mozes luisteren
er ook zijn, die bij zichzelf denken:
‘Ja, ja, kom nou maar op, laten we de Jordaan overgaan.
We zijn al zo lang onderweg.
Eerst nog die woorden die Mozes nog allemaal te zeggen heeft.
Over hoe we de feesten moeten vieren, hoe we met elkaar om moeten gaan,
over de taken van de koningen, de profeten, de priesters en de levieten.
Allemaal zoveel. Dat kunnen we niet onthouden.’
Mensen bij wie de gedachten afdwalen, omdat ze vol ongeduld al vooruit denken
aan hoe het zal zijn in dat Beloofde Land,
die niet kunnen wachten om de Jordaan over te steken.

Uiteindelijk zullen ze ook gaan.
Hoeveel van de woorden die Mozes gesproken heeft, zullen nog zijn blijven hangen?
Hoeveel van die woorden zullen ze in hun hart, in hun gedachten meedragen?
Hoe zal het over 7 jaar zijn: zouden ze dan nog aan de woorden van Mozes denken
die hij voor de Jordaan gesproken heeft over het kwijtschelden van de schulden?
Iemand die in die jaren tegenslag heeft gehad met zijn vee:
ziekte onder zijn koeien en schapen uitgebroken,
waardoor hij bij zijn buurman moest aankloppen om hulp.
Zou die buurman hem dan hem helpen
of zou hij zeggen: ik heb zelf al mijn vee nodig. Je krijgt van mij niets?
Zou hij toch geven, maar bij elk nieuw jaar als de koeien gekalverd hebben
en de ooien gelammerd naar zijn buurman gaan
om hem te herinneren dat hij dit succes toch aan hem te danken heeft
er steeds op hinten dat hij toch wel verwacht dat de buurman hem terugbetaald
liefst nog extra, bovenop wat hij gegeven heeft, als een soort rente?
‘Je staat bij mij in de schuld, buurman!’

Iemand die een stuk grond heeft verworven
en veel tijd heeft gestoken in het bewerken van het grond,
maar erachter komt dat de grond die hij gekregen heeft schrale grond is,
nauwelijks vruchtbaar, waardoor er voor hem en zijn gezin te weinig te eten is
en bij zijn buurman moet aankloppen om hulp
en dan zegt: ik wil je best helpen, maar dan moet jij voor mij iets doen.
Voortaan moet jij mijn akkers omploegen en inzaaien.
Als je dat voor mij doet, dan wil ik je graan geven om in te zaaien voor een nieuwe oogst.

Hoe zal dat na die 7 jaar zijn?
Ik kan me zo voorstellen dat die man met die veeziekte, waardoor hij tegenslag had,
de woorden van Mozes nog herinnert en de jaren aftelt: nog 4 jaar, nog 3, nog 2, volgend jaar!
En dat in het 7e jaar de buurman er alsnog op staat dat de schuld wordt afbetaald.
‘Maar buurman, ben je de woorden van Mozes vergeten,
die ons opdroeg om na 7 jaar de schuld kwijt te schelden?
Als ik op mijn beurt aan jou geleend had, had ik je niets meer terug laten betalen.
Je schuld aan mij was dan voorbij.’
En dat de buurman dan antwoordt: ‘Mozes? Dat is toch al heel lang geleden?
Een andere tijd, nog aan de andere kant van de Jordaan.
Hij heeft toen zoveel wetten en regels meegegeven,
die heb ik allemaal niet onthouden.
Je moet me terug betalen, want je bent het me gewoon schuldig.
Lekker makkelijk: eerst aan mij om steun vragen en vervolgens suggereren
dat je niet verplicht bent om het aan mij te voldoen.
Dat zou een mooie boel worden, als iedereen zo gaat denken.
Nee, dat werkt niet.’

Of die boer met de grond die te weinig opleverde.
Na enkele jaren hard werken erop hoopt, dat hij vanaf dit 7e jaar weer vrij af zou zijn
en al zijn tijd kon besteden aan zijn eigen boerderij, zijn eigen bedrijf.
‘Het zevende jaar? Dat kun je niet menen.
Een regel van Mozes, in naam van God?
Mozes, een andere tijd, vroeger. Die regels gelden niet meer.
Mozes had toen aan die andere kant van de Jordaan niet voorzien
in wat voor een tijd we zouden komen.
Hij had trouwens makkelijk praten.
Als oude man had hij geen gezin om te onderhouden.
Ik heb ook een gezin te onderhouden.
Als jij niet betaalt, wil je overbuurman mij ook niet meer betalen.
Straks betaalt niemand mij meer terug, omdat jij je beroept op die oude regels.
Dat zou een mooie boel worden.
Ik heb ook een gezin te onderhouden.’

Of zou het anders zijn?
Een boer die zijn buurman ziet tobben en worstelen met zijn vee
en hem bijspringt en in het 7e jaar zegt: het is nu genoeg.
Nu hoef je mij niet meer te betalen?
Een grote boer die ziet dat die andere boer niet vooruit boert
vanwege die slechte grond en royaal de ander ondersteunt
en hem af en toe een extraatje geeft, omdat hij zelf het zo goed getroffen heeft
en graag zijn hart wil laten spreken, omdat hij zichzelf zo gezegend voelt.
Zou het zo gegaan zijn?
Ik denk dat Mozes niet voor niets nog even zo heel nadrukkelijk hierbij stil staat.
Alsof hij er niet gerust op is, hoe dat in het Beloofde Land zal gaan.
Alsof ze daar, aan de andere kant van de Jordaan
helemaal zullen vergeten, dat dit land een geschenk is,
Dat ze daar niet zelf hard voor hebben gewerkt hebben, maar een gave van God,
omdat de Heere zo royaal is, zo gul
en het bovendien beloofd had aan Abraham, Izaäk en Jakob
en verheugd is om Zijn belofte aan de vaderen gedaan in vervullen kan laten gaan.

Mozes geeft het nog maar eens aan, vanuit de verwondering over Gods gulheid
en ontzag voor alle gaven die God zal geven:
God geeft zoveel, er hoeft niemand gebrek te lijden.
Zoveel, als je met elkaar deelt, hoeft er niemand arm te zijn of tekort te komen.

Zou het bij het volk Israël anders zijn geweest dan in onze tijd?
Onze tijd waarin er een grote kloof is tussen rijk en arm,
het Westen waar wij zijn, waar we het goed hebben, zeer goed zelfs
en mensen in andere gebieden, waar volwassenen nauwelijks rond kunnen komen,
kinderen over vuilnisbelten moeten gaan om toch nog iets te vinden
Dat door de rijkeren is weggegooid,
kinderen en volwassenen die onder erbarmelijke omstandigheden moeten werken,
lange dagen voor een klein loontje.
Als enkeling kun je soms maar heel weinig doen,
omdat we allemaal in een systeem zitten, dat veel oneerlijkheid veroorzaakt,
maar wel dat groter en sterker is dan ons,
Dat kan soms een machteloos gevoel geven:
Je weet: daar in Bangladesh hebben ze hard moeten werken
Voor de kleding die ik misschien maar één seizoen draag.
Maar ik help ze ook niet door uit protest helemaal niets te kopen.

Mozes kijkt niet naar de ellende ver weg,
maar bij wat zich dichtbij afspeelt: bij je eigen buurman, je buurvrouw, iemand uit de straat,
uit hetzelfde dorp, dezelfde regio.
Een naaste: iemand waar je naast woont.
Je loopt langs iemands huis en ziet hoe het in huis is en in de tuin,
hoe het op zijn akker is en in zijn stal,
hoe de kinderen erbij lopen.
Mijn moeder vertelt wel eens dat ze als kind zich ervoor schaamde
hoe de andere kinderen uit het gezin erbij liepen.
Dan zorgde ze ervoor dat de jongere broertjes of zusjes niet zichtbaar waren
als ze met de klas langs liepen, omdat ze er dan zo onverzorgd bij liepen
en het was haar trots dat ze ons als kinderen er verzorgd bij kon laten lopen
ook al hadden mijn ouders in die tijd ook niet altijd zoveel te besteden.
De ander is een naaste, dat wil zeggen: die ander gaat je aan.
Ook al heb je een heel andere opvatting over hoe hij zijn bedrijf moet runnen,
of heb je bedenkingen bij hij voor zijn gezin zorgt
en heb je voor jezelf een mening, omdat je zoveel van die ander ziet.
Wat je moet zien bij die ander, zegt Mozes, is dat hij, zij je naaste is.
Je naaste, dat is je gelijke.
Net als jij iemand die een leven heeft, maar misschien wel veel meer moeite heeft
om van zijn leven iets te maken.
Meer nog: iemand die gelijk is, omdat zij een ziel heeft, een ziel te verliezen heeft.
In mijn Bijbel waarin ik mijn aantekeningen opschrijf bij een Bijbelgedeelte,
heb ik hier opgeschreven: het is het verschil tussen medelijden en bewogenheid.
Dat klinkt misschien raar, een verschil tussen medelijden en bewogenheid.
Het heeft allebei te maken met hoe je kijkt naar die ander en naar jezelf.
Maar medelijden kan iets hebben, dat je het voor jezelf vindt
dat je het beter doet, je doet het zo gek nog niet.
Jij staat iets hoger op de ladder, omdat jij kan helpen
en dat geeft je dan ook een bepaalde macht: ik bepaal of zij geholpen worden.
Ze moeten niet het lef hebben om moeilijk te doen, om mijn hulp te weigeren.
Bewogenheid is kijken met je hart,
jezelf indenken hoe het is om in diezelfde omstandigheden te zijn.
Dat je de ander ziet als gelijke, een mens,
die ook een verhaal te vertellen heeft,
misschien wel ingewikkelder dan jouw eigen levensverhaal
en dat het de moeite waard is om naar het verhaal van die ander te luisteren,
omdat die ander ook een schepsel van God is
en net als jij ook iets van Gods beeld in zich heeft.
En dat je je daarom omgekeerd iets van God hebt te laten zien naar die ander toe.
Die ander is niet minder dan jij, alleen omdat hij minder heeft,
minder te besteden heeft, minder zakelijk instinct heeft, minder gogme.
Je naaste, je broeder – je moet iets met die ander, je mede-mens.
Die ander is je door God gegeven: een naaste, een broeder, een band.
Je kunt je van die ander niet afmaken, niet ontdoen.

Moet je dan altijd helpen?
Nee, zegt Mozes, maar wel eens in de 7 jaar schoon schip.
Het heeft iets van de sabbat, de 7e dag van de week.
De sabbat is dat je met elkaar, als hele gemeenschap bij elkaar komt,
voor Gods aangezicht.
Dat 7e jaar heeft iets van een sabbat: opnieuw kunnen beginnen.
Een verbondenheid met elkaar, omdat je samen bij God hoort.
Voor God valt het het verschil tussen mensen weg,
ook het verschil tussen rijk en arm, tussen mensen die meer zijn en minder.
Ik kan de uitspraak tegen, dat in dit hoofdstuk juist de kloof wordt overbrugd,
die het meest diep is en het meeste pijn doet:
namelijk dat je niet kunt meedoen met de gezamenlijke vreugde
omdat je niemand bent, omdat je minder hebt.
Dat is een kloof die soms heel onbewust er is.

Dat werd ik me ooit bewust door een parabel die ik eens las over twee kerken in Hamburg.
Ik vertel het in verkorte vorm (Fulbert Steffensky):

In Hamburg stonden twee kerken dicht bij elkaar.
De ene, de Katharinenkirche, staat er nog steeds.
Een mooie en rijke kerk.
Deze kerk was omgeven door patriciërhuizen.
Vandaag de dag de kerk er nog steeds uit als een schip dat niet ten onder kan gaan.


De andere kerk, de St. Anna, stond op een steenworp afstand,
aan de andere kant van het Tolkanaal, is juist wel ondergegaan, bestaat niet meer.
Het was een onopvallende en kleine kerk.
Het was een Assepoester-kerk, omgeven door daglonerhuisjes. Zo’n 18.000 mensen woonden er op het kleine stukje om deze kerk heen.
Dagloners, die zich elke dag weer opnieuw verhuurden.
Een kleine stad, volgestouwd met mensen, honden, katten en ratten.

Twee kerken, gescheiden door een kwaadaardige kloof die niet de naam Tolkanaal draagt, maar armoede en rijkdom.
Wat hebben deze twee kerken met elkaar te maken?
Laten wij beide kerken met elkaar in gesprek brengen.

Katharina kent de zin van de apostel Paulus uit de brief aan Efeze:
Want hij is onze vrede, hij die met zijn dood de twee werelden één heeft gemaakt, de muur van vijandschap ertussen heeft afgebroken (Efeze 2:14).
Ze zegt het tegen Anna: “Het zijn toch kleine dingen die ons scheiden?
Het zijn slechts materiële zaken.
God kijkt slechts naar het hart en niet uiterlijkheden, zoals tanden, geld en rijkdom.


Anna zucht. Zij zou zo graag eens met Katharina zijn.
Maar zij is poetsvrouw bij Katharina en krijgt zo weinig betaald.
Haar man is vuilnisman, die het afval van Katharina ophaalt en verdient niet veel.
Katharina is goed opgeleid en heeft haar woordje klaar.
Anna had geen tijd en geld voor een opleiding.
Anna leest de Bijbel iets langzamer.
Zij begint niet met de verzoening en de vrede.
Allereerst leest zij tot haar troost, dat God de armen liefheeft.
Dat God een God van de rechtelozen is, van de mensen zonder land of bezit, van de gebondenen.
Kan het zijn dat, zo vraagt zij zich af, dat het evangelie ons niet samenbindt? Dat het evangelie geen laffe vrede wil?
Anna zucht. Zij zou graag willen instemmen met Paulus’ hoge lied over de liefde, waarin hij tot vrede oproept en haar zegt dat de liefde zich niet laat verbitteren.
Maar hoe kan zij niet verbitterd raken en niet zelfzuchtig zijn zoals de apostel vermaant, als zij geen brood voor haar kinderen heeft?
Hoe kan zij niet zelfzuchtig zijn als zij haar huur niet meer kan betalen?

Deze twee, Katharina en Anna, lezen de Bijbel allebei anders, zegt de parabel.
Dat vind ik zelf wel heel scherp tegenover elkaar gezet,
want dat Christus twee tegenovergestelden bij elkaar brengt,
Jood en heiden, arm en rijk, God en mens, de heilige God en de verloren zondaar,
Dat is de kern van het evangelie.
Maar die verzoening moet ook praktische gestalte krijgen.
Niet alleen tussen God en ons, maar ook tussen ons en anderen.
Mozes zegt dat ook tegen het volk: vergeet nooit, dat je een verleden hebt,
waarin je zelf slaaf was en hard heb moeten ploeteren
en er zo aan onderdoor ging dat je het uitriep tot God.

Daarom ben jijzelf niet de maatschap, zegt Mozes,
maar God, je bevrijder die je een nieuw bestaan gaf in een nieuw land.
Zoals de ellende van jou het hart van God raakte,
zo moet de ellende van een ander ook jouw hart raken.
Gods bewogenheid is de norm voor ons gedrag.
Het gaat erom dat je in je gedrag ook iets weerspiegelt van hoe God is.
Hier spreekt Mozes over de gulheid van God: de Heere geeft royaal.
Als je je hart laat spreken, is dat niet om de aandacht op jezelf te vestigen,
om over een tijdje een standbeeld of een lintje te krijgen,
maar om iets van je God te laten zien.
Dat 7e jaar heeft iets van een sabbat: opnieuw kunnen beginnen.
Een verbondenheid met elkaar, omdat je samen bij God hoort.

In het Nieuwe Testament komt er een dimensie bij,
als Gods gulheid nog groter wordt en gestalte krijgt in de komst van Zijn Zoon.
Het heeft God heel wat gekost om ons vrij te krijgen.
Hij werd arm voor ons, omdat hij ons ieder stuk voor stuk zag in onze geestelijke armoede.
Christus zelf legde Zijn rijkdom en heerlijkheid af en werd mens.
Niet uit medelijden, maar uit bewogenheid.
Dan mag het jou ook wat kosten
en is het niet zo dat het bezit van Christus, het hebben van Christus,
het ontvangen van genade meer is dan alle aardse rijkdom?
Dan mag je ook wel wat van het royale hebben van onze goede God.
Dat kan met geld,
dat kan door kwijtschelden van de schulden die anderen hebben in het 7e jaar.
Maar niet om je ervan af te maken van die ander,
maar omdat het je juist om die ander is te doen, die net als jij Gods beelddrager is
en net als jij God nodig hebt.
Als het om die gave en die rijkdom gaat is ieder mens gelijk.
Amen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s