Luther lezen

Luther lezen

Op 31 oktober 1517 stuurde Maarten Luther 95 stellingen naar een aantal bisschoppen en naar vrienden. Zijn vriend Philippus Melanchton verklaarde later dat Luther deze 95 stellingen ook aan de deur van de slotkapel van Wittenberg, die door de universiteit werd gebruikt als aula, had vastgespijkerd. Later werd 31 oktober de dag om de kerkhervorming te gedenken. Volgend jaar is het 500 jaar geleden dat deze gebeurtenis plaatsvond, een jubileum waar komend jaar uitgebreid bij stilgestaan wordt.

Maar waar stond Luther eigenlijk voor en wat is er in die 500 jaar van zijn gedachtengoed overgebleven? In 1883, vier eeuwen na de geboorte van Luther, begon men met een groots project om alle teksten van Luther uitgegeven. Deze serie, bekend als de Weimarer Ausgabe, bestaat inmiddels uit 127 delen met meer dan 80.000 bladzijden. Daarnaast zijn vele bloemlezingen uit het werk van Luther verschenen.

Dit jaar kwam er een kleine bloemlezing bij, uitgegeven door Luther-deskundige Martin H. Jung in opdracht van de Vereinigte Evangelisch-Lutherse Kirche Deutschlands (VELKD) om het jaar van het Reformatiejubileum ook het gedachtengoed van Luther meer bekendheid te geven.

Gezag
Wat mij bij het lezen van deze bloemlezing opvalt, is dat veel discussies gaan over macht en gezag. Wie heeft bijvoorbeeld het gezag om de zonden te vergeven? Daar gaan de 95 stellingen van 31 oktober 1517 onder andere over. Luther bestrijdt in deze stellingen dat de vergeving van de zonden het alleenrecht van de paus en andere geestelijken is. De paus en de andere geestelijken zijn niet meer dan de gewone gelovigen. Ze hebben alleen een andere taak binnen deze wereld dan de overige gelovigen.

Aflaat
Het alleenrecht van de geestelijken over de vergeving van de zonden misbruik in de hand: de verleiding om geld te vragen voor de vergeving van de zonden. Fel is Luther tegen de aflaat, het kopen van de vergeving van zonden, omdat door de aflaat het gezag van God over de mens ontweken wordt. De aflaat heeft het effect dat mensen het doen van boete voor Gods aangezicht ontlopen. Niet alleen het gezag van God ontlopen ze, maar ook de genade. Want alleen wanneer er voor God oprechte boetedoening wordt gedaan, geeft God vergeving. De kerk moet niet inzetten op de aflaat, maar op de verkondiging van het evangelie, waardoor mensen met hun zonden berouwvol voor God komen en van Hem vergeving ontvangen.

Politiek
Het misbruik van het gezag gaat verder: ook op het gebied van het recht en van de politiek misbruiken de geestelijken en de paus hun macht en gezag. Door te zeggen dat de geestelijke stand een eigen stand is naast de wereldlijke overheid hebben de geestelijken zich immuun verklaard voor kritiek en strafvervolging. Zijn geschrift uit 1520 dat gericht is aan de christelijke adel kaart dit misbruik van gezag aan. Dit geschrift is een van de meest invloedrijke publicaties van Luther geweest. Daarin stelt hij dat de geestelijken op basis van de doop hetzelfde niveau als de andere gelovigen zijn. De overheid heeft van God het gezag ontvangen om misstanden te bestrijden, ook binnen de kerk. Daar mag de geestelijke stand zich niet aan onttrekken.

Vrijheid
Het thema gezag keert ook terug in een ander belangrijk geschrift uit 1520 over de vrijheid van een christen. In het begin van dit geschrift stelt Luther op basis van de brieven van Paulus dat een christen niemands onderdaan is en vrij heer is over alles. Tegelijk stelt hij een christen ieder ander ondergeschikt is en hoort te dienen. De vrijheid is een innerlijke vrijheid en daarmee ruimte voor het geweten: de christen is voor zijn doen en laten allereerst verantwoording aan Christus schuldig. Christus die de gelovige heeft bevrijd uit de boeien van de duivel. Deze innerlijke vrijheid is een geschonken vrijheid. De wil van de mens is van nature geknecht door de macht van de duivel over de wil. Door Christus, die zijn gaf om zondaars vrij te kopen, kan de wil worden bevrijd. Omdat Christus kwam om te dienen, kan een christen in navolging zich ook dienstbaar opstellen naar anderen toe.

Maatschappelijke hervormingen
Het weghalen van onderscheid tussen leken en geestelijken houdt ook in dat het alledaagse leven en het dagelijks werk een nieuwe waardering ontvangt. Het gewone leven en het gewone werk is niet van minder waarde dan het werk van geestelijken. Ook op dat terrein is er een hervorming nodig. Luther streefde niet alleen naar een hervorming van de kerk, maar ook van de maatschappij. In 1524 publiceert hij zijn kritiek op het grootkapitaal. Daarmee wekt Luther ook wel weer verwachtingen. Als een jaar later de Boerenopstand uitbreekt, denken de boeren, waarvan velen lijfeigenen zijn, Luther aan hun kant te hebben. Groot is dan ook de teleurstelling als Luther zich uitspreekt voor het recht van de overheid om de opstand te beëindigen met geweld en zich niet uitspreekt voor het beëindigen van het lijfeigenschap.

Joden
In deze tijd kan er geen aandacht zijn voor Luther zonder aandacht te hebben voor zijn houding ten opzichte van de Joden. In 1523 verdedigt hij de Joodse afkomst van Jezus en benadrukt hij vriendelijk met Joden om te gaan in de hoop hen te winnen voor het geloof in Jezus als de Messias. In 1543 roept hij op de Joden te verbannen en hun synagogen te verbranden en geeft hij de bestaande Middeleeuwse stereotypen over de Joden door.
Dat laat zien dat Luther geen heilige was, maar ook iemand die de vergeving nodig heeft. Daar was hij zich ook van bewust. Hij hield daarom ook vast aan de biecht en aan het geloof dat de vergeving bij Christus te verkrijgen is. De bloemlezing eindigt met een bericht over het sterven van Luther, waarin hij zijn geloof in Jezus als heiland en verlosser beleed.
(zie ook mijn eerdere bijdrage over Luther en de Joden)

Luther lesen. Die zentrale Texte. Bearbeitet und kommentiert vond Martin H.Jung. Herausgegeben vom Amt der Vereinigten Evangelisch-Lutherischen Kirche Deutschlands (VELKD)

Gerecenseerd voor het Friesch Dagblad

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s