Contextualisatie

Contextualisatie
Reiner Knieling – Was predigen wir? (2011) – 4

Over enkele weken houdt IZB Areopagus Studiedag IZB Areopagus over de verandering in de prediking in de afgelopen decennia.  Ter voorbereiding van de conferentie wordt gevraagd literatuur te lezen. Onder andere: Reiner Knieling – Was predigen wir? In een aantal blogs wil ik iets van de inhoud weergeven. Tot slot geef ik aan wat Knieling relevant maakt voor die conferentie. Vandaag deel 4: contextualisatie

De inhoud van de preek raakt mensen niet in wat hen vandaag de dag bezig houdt. Dat is de stelling van Knieling. Binnen de praktische theologie is in de laatste decennia veel aandacht besteed aan de vormgeving, aan hoe de kerk zou moeten handelen, aan waarnemen van de situatie. Daardoor is de aandacht voor de inhoud van de boodschap ondergesneeuwd.

Buiten de maatschappij
De vormen van het christelijk geloof staan al buiten de maatschappij, maar met de thema’s en de uitwerking van die thema’s is dat nog veel sterker het geval, aldus Knieling. We leven in een cultuuromslag van een premoderne en laatmoderne tijd naar een postmoderne tijd. Veel gelovigen merken die omslag in hun eigen leven of in hun eigen omgeving. Niet alleen de verbinding tussen evangelie en context gebeurt nauwelijks in preken, maar in de verkondiging wordt ook nauwelijks recht gedaan aan het evangelie of aan de context.
Preken worden vaak gekenmerkt door clichés, vanzelfsprekendheden en banaliteit. God is niet meer een God die handelt, die zich laat zien, die rekenschap vraagt en gepassioneerd naar mensen op zoek is. God is geen tegenover meer en daardoor niet meer interessant en aantrekkelijk.

Knieling citeert Peter L. Berger: de kerk ‘vernietigt zichzelf, omdat mensen ontdekken dat ze moreel kunnen zijn en kunnen handelen zonder Jezus, dat ze authentiek en geestelijk gezond kunnen zijn zonder godsdienst en dat ze politiek betrokken kunnen zijn zonder kerk’.

Inhoud!
Volgens Knieling is het daarom urgent om de alledaagse ervaring van concrete mensen en de theologische doordenking op elkaar te betrekken. Ook in de homiletiek wordt nauwelijks nagedacht over welke inhouden er vandaag de dag in de verkondiging gethematiseerd en uitgewerkt zouden moeten worden.
(Met als uitzondering: Andrea Bieler & Hans-Martin Gutmann, Rechtfertigung der “Überflüssigen” en Heye Heyen, Heil verkündigen. Daarnaast is er binnen de Emerging Church- beweging enige aandacht voor de ‘contextualisatie’ van de inhoud van de christelijke boodschap)
Na decennia van aandacht voor de vorm van de preek en voor de luisteraar is het nu dringend nodig aandacht te besteden aan de inhoud van de preek (in vaktermen: materiële homiletiek).

Contextualisatie
Knieling was in de jaren-’80 op Sumatra, waar hij ontdekte dat de vorm van de kerkdienst en de kerkliederen sterk leken op wat er in de Duitse kerken gebruikelijk was. Toen hij daar was, kwamen net de meer Indonesich vormgegeven liederen op. De bekende uitspraak van Jezus, dat Hij het brood des levens is, werd niet aangepast aan een cultuur waar rijst het alledaagse voedsel was (omdat anders de link met het avondmaal verdween).
Het gaat Knieling om de bewustwording, dat er nagedacht moet worden over hoe inhoud en woorden vertaald moeten worden in een bepaalde cultuur. Het is niet van tevoren duidelijk hoe het evangelie in een bepaalde cultuur het beste wordt uitgedrukt. Die zoektocht daarnaar is niet zonder spanningen. Hij citeert Lesslie Newbigin: ‘Bij de poging ‘relevant’ te zijn, kan men in syncretisme vervallen en bij de poging om syncretisme te vermijden kan men betekenisloos worden.’

Ook binnen de Europese cultuur
Newbigin paste dit niet alleen op culturen waarin het evangelie nog maar recent gekomen was, maar paste dit ook toe op de Europese cultuur die al eeuwen door het evangelie is gestempeld. Ook in dat door het christendom gestempelde Europa is het van belang te zoeken naar hoe het evangelie vertolkt kan worden en verworteld kan raken. Misschien is deze opdracht nog wel makkelijker in een cultuur die vreemd is voor het evangelie, omdat het evangelie daar niet eerder heeft geklonken, dan in de Europese cultuur die reeds gestempeld is door het evangelie: Wat in de vormgeving en de verwoording van het evangelie cultuurgebonden en kenmerkend voor de premoderne of laatmoderne tijd en wat is blijvend omdat dat kenmerkend is voor het evangelie? Onze overtuigingen vallen niet samen met het evangelie. Hoe kunnen we onderscheid maken tussen wat van de cultuur en wat van het evangelie is?

Reiner Knieling, Was predigen wir? Eine Homiletik (Neukirchen-Vluyn, 2009) 53-59

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s