Recensie Handbuch Kirche und Regionalentwicklung

Recensie Handbuch Kirche und Regionalentwicklung

In 2009 werd door de EKD het Centrum voor Missie in de Regio opgericht (ZMiR). Het ZMiR is bedoeld om de samenwerking tussen kerken in een bepaalde regio te versterken, zodat ze hun missionaire taak in de desbetreffende regio kunnen oppakken. Doordat niet elke Duitse ouder hun kind meer laat dopen en doordat er steeds meer uitschrijvingen zijn, is het besef gegroeid dat kerklidmaatschap niet meer vanzelfsprekend is. Daardoor groeide het inzicht dat de EKD zich meer moest omvormen tot een missionaire kerk. Er werd een veranderingsproces ingezet, waarbij het beleidsstuk “kerk van de vrijheid” (2006) het grondvlak de noodzaak van deze verandering duidelijk moest maken. In 2004 werd een Instituut voor Gemeenteopbouw en Evangelisatie (IEEG) opgericht. Bewust werd er voor gekozen om dit instituut te vestigen in Oost-Duitsland waar de kerk heel marginaal was en daarom verbonden aan de universiteit van Greifswald. Thema’s van onderzoek zijn bijvoorbeeld missionaire volkskerk in een postchristelijk tijdperk en missionaire kerk op het platteland. Daarnaast kwam in 2009 het ZMiR, dat samenwerkt met het IEEG.

Vanaf de oprichting zijn er vanuit het ZMiR al verschillende publicaties verschenen om de lokale kerken en de kerkleiding te helpen bij hun taak in de regio: Hulpmiddelen om de regio in kaart te brengen, zoals de regionale vingerafdruk of de zoektocht naar een regionale identiteit. Materiaal dat gemeenten en regionale kerkleiding wil helpen bij het veranderingsproces naar een missionaire kerk of wil helpen de missionaire taak te vinden die bij een gemeente past. Boeken, artikelen en brochures die helpen bij de theologische doordenking.
Het ZMiR heeft zich tot doel gesteld om kerken in een regio te laten samenwerken, zodat ze gezamenlijk mensen bereiken met het evangelie, die nu nog niet door de kerken worden bereikt. Hoe kunnen de krachten van de verschillende kerken in een regio worden gebundeld, zodat ze samen sterker staan? De gemakkelijkste optie is regionalisering: kerken in een regio door middel van een fusie samenbrengen. Dat is niet wat het ZMiR wil beogen: de lokale kerkgemeenschap is van groot belang om mensen op een bepaalde locatie te bereiken met het evangelie. Wel is het zo dat de lokale kerkgemeenschap niet iedereen meer bereikt. Naast de lokale kerkgemeenschappen die er al zijn zouden er gemeenschappen of netwerken dienen te komen om tot nu toe onbereikte doelgroepen met het evangelie te bereiken. Kerken in de regio zouden daarbij samen dienen te werken. Ze zijn geen concurrenten, maar partners in de regio. Het ZMiR kiest daarom voor ontwikkeling in de regio. Kerken zouden die ontwikkeling in de regio gezamenlijk moeten oppakken en de kerkleiding in de regio zou die ontwikkeling dienen te stimuleren.
Samenwerking kan plaats vinden door het aanbod te bundelen: catechese, pastoraat, diakonaat en zelfs erediensten zouden vanuit een netwerk van gemeenten kunnen worden aangeboden. De kerkleiding in de regio kan helpen om gemeenten bij elkaar te brengen en vertrouwen in elkaar te vinden, zodat een samenwerking of een uitwisseling kan plaatsvinden.

Daarbij is het van belang dat de gemeenten hun eigenheid houden. Juist de diversiteit van gemeenten heeft een missionaire betekenis: het gevarieerde aanbod kan iemand, die geïnteresseerd is in het evangelie, helpen om een plek te vinden die bij hem of haar past. De kerkleiding zou de gemeenten uit de regio zou vanwege het missionaire belang de diversiteit tussen de gemeenten moeten stimuleren. Die diversiteit is in het materiaal van het ZMiR niet zozeer vanuit een theologische identiteit bepaald, maar vanuit een verbondenheid met een of meerdere sociale milieu’s. Het SINUS Institut heeft verschillende milieu’s uit de samenleving in kaart gebracht – in het Nederlands vergelijkbaar met de milieu’s van Motivaction. In het materiaal van het ZMiR wordt gewerkt met deze SINUS-milieu’s. Deze milieu’s bieden inzicht in de sociale samenstelling van de gemeenten en kunnen gemeenten helpen om te ontdekken op welke milieu’s zij zich in hun missionaire taak kunnen richten.

In 2014 publiceerde het ZMiR een Handboek voor kerk en ontwikkeling in de regio, waarin de inzichten die in de afgelopen 5 jaar zijn opgedaan zijn verwerkt. Daarin wordt uit de doeken gedaan hoe kerken uit een bepaalde regio tot een gezamenlijke visie kunnen komen op de kerk in de regio en op de taken die er zijn. Geschetst wordt hoe kerkleiding in de regio de samenwerking en de ontwikkeling in de regio kan stimuleren. Omdat deze samenwerking en ontwikkeling een veranderingsproces inleidt, wordt er ook aandacht besteed aan veranderingsprocessen. Inzichten uit de theorie worden toegepast op de samenwerking tussen kerken: Hoe zien veranderingsprocessen eruit? Wat is er nodig om te veranderen? Wat vraagt dat van de regionale kerkleiding? Hoe kan creativiteit worden gestimuleerd? Hoe blijven gemeenten hun identiteit houden in het veranderingsproces? Hoe slagen veranderingsprocessen? Een goede voorbereiding, een duidelijke communicatie, het betrekken van de kerken in de regio en een goede begeleiding is van groot belang. Steeds wordt er op gehamerd, hoe belangrijk de communicatie is. Weerstand is van grote betekenis, omdat het gratis advies is en helpt om het doel en de weg van het veranderingsproces scherper te krijgen. In de kerk is een veranderingsproces niet alleen een technisch proces, maar ook een geestelijke weg. Daarom kan deze weg niet gegaan worden zonder gebed, zonder leiding van de Heilige Geest en ook niet zonder het geloof dat in elke tijd Christus zijn kerk bouwt.

Christhard Ebert / Hans-Hermann Pompe (Hg.), Handbuch Kirche und Regionalentwicklung. Region – Kooperation – Mission. (Serie: Kirche im Aufbruch: Reformprozess der EKD). Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt, 2014.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s