Vreemdelingen en priesters – 4

 Vreemdelingen en priesters – 4

Op 2-3 juni hield de Gereformeerde Bond een predikantenconferentie over het boek van Stefan Paas – Vreemdelingen en priesters.

In het boek speelt het vreemdelingschap een belangrijke rol. De aanleiding voor dit boek is zijn eigen ervaring van zijn overgang van ‘christelijke bolwerken’ als Nijkerk en Veenendaal naar Amsterdam. Daar ontdekte hij dat je over de positie van de kerk je geen enkele illusie moet maken: de kerk is marginaal. Na deze ervaring ontdekte hij dat de gemeenschap van God in de Bijbel altijd marginaal geweest is: In het Oude Testament een ‘rest’ temidden van het volk. Of als ballingen weggevoerd naar een ander land. Of – zoals Petrus dat beschrijft – vreemdelingen en bijwoners, die in de diaspora leven.

Zelf heb ik in 2007 de overgang gemaakt vanuit Veenendaal naar Noord-Holland. Ik vind het herkenbaar dat zo’n overgang een aanzet is om alles opnieuw te doordenken. Ik zou het boek wel sterker gevonden hebben, als het meer een ego-document geworden was en Paas de lezer meer had meegenomen op zijn zoektocht en de lezer had uitgedaagd zelf die zoektocht ook te ondernemen. (Maar dat is wellicht dezelfde kritiek als wat ik wel eens hoorde over mijn preken: stop er meer van jezelf in, terwijl mijn preken naar mijn idee juist zoveel van mijzelf laten zien.) Nu presenteert hij meer het eindresultaat van zijn zoektocht en lijkt zijn boek door de opzet meer op een systematisch-theologisch ontwerp dan op een zoektocht.
Mijn ervaring is dat daardoor het boek ook anders gelezen en voor misinterpretatie kan zorgen. Bij een systematisch-theologisch onderwerp wordt een kerkvisie vergeleken met andere kerkvisies en wordt het ‘model’ van de priesterkerk gezien tegen de achtergrond van de drieslag profeet – priester – koning. Omdat de tijd van de gelovige als koning voorbij is (en dat is volgens het boek maar goed ook), kun je je afvragen waar de gelovige als profeet is. Die rol wordt niet expliciet uitgewerkt en werd tijdens de conferentie ook wel gemist. Daarbij is over het hoofd gezien, dat Paas gepromoveerd is op profetische geschriften.
Het boek moet – naar mijn idee – niet gelezen worden tegen de achtergrond van een systematisch-theologische discussie, maar als een handreiking voor wat kerken en gelovigen in deze tijd concreet kunnen doen.


Ik bleef tijdens het lezen wel haken bij het beeld van de vreemdeling. Ik herken dat de overgang voor vervreemding kan zorgen. Ik heb van mijn gemeenten in Noord-Holland geleerd dat het gevoel vreemdeling te zijn meer over mijzelf zegt dan over de gemeenteleden. Zij waren daar immers geboren en de kerk is daar nooit groot geweest. Ja, in hun kindertijd groter dan nu, maar inmiddels waren ze er wel aan gewend om een kleine groep van gelovigen te zijn in een omgeving van mensen die er weinig meer aan deden. Het heeft mij in de eerste jaren ook op het verkeerde been gezet, omdat ik teveel kwam met het beeld van ‘donker Noord-Holland’. Ik heb daardoor in de eerste tijd niet gezien hoe God daar al lang bezig is geweest, al eeuwen. En dat ik daar niet allereerst iets kwam brengen, maar kwam leren.

Achteraf heb ik het gemist dat ik niet begeleid ben in mijn overgang naar Noord-Holland. Een zendeling krijgt een intensieve training om de cultuur en de levensstijl eigen te maken van de plek waar hij naar toe wordt uitgezonden. Achteraf gezien had ik ook zo’n training moeten hebben. Of een begeleiding. Wat ik wel geleerd heb – door schade en schande – is hoe belangrijk het wordt om één te worden met de mensen waar je komt te wonen. Merkwaardig genoeg ontbreekt in de zoektocht van de verhouding kerk – wereld in het boek van Paas de gedachte van de presentie (Andries Baart. Een meer op de traditionele kerk gerichte presentie is te vinden in de boeken van Christian Möller). Terwijl die presentie naar mijn idee wezenlijk is in de missiologie.

Ik heb ‘daar’ geleerd om mij niet meer vreemdeling te voelen of balling. Want daarmee hielp ik de gemeenten niet en was ik teveel bezig met mijn eigen onbegrip voor de lokale context. Ik heb geleerd om met Paulus te zien, dat elke tijd een tijd van genade is (2 Kor 6:1-2.-  Dit heb ik geleerd van Reiner Knieling.) Paas gaf later aan, het beeld van de pelgrim misschien een beter beeld is. Ook Plaisier gaf dat in zijn lezing aan. Ik denk dat met het beeld van de pelgrim de contrast tussen gemeenten in een meer seculier gebied en de Biblebelt minder groot is. De spanning van een pelgrim – wel in de wereld, maar niet van de wereld – geldt voor alle christenen als opdracht, in welke setting dan ook. Een pelgrim kan niet zonder volharding. In mijn Noord-Hollandse periode heb ik wel geleerd hoe belangrijk volharding is. Die ervaring – samen met het belang van ergens wortelen – heb ik meegenomen toen ik naar Oldebroek ging.


Het mooie van het boek van Paas is de inbreng van de liturgie in het missionaire debat in Nederland. Ik hoop dat dit punt wordt opgepakt en de gedachten die er elders zijn, bijvoorbeeld in de Duitse literatuur over missionaire liturgie, ook hier worden verwerkt. Ik hoop dat de diversiteit van de liturgieën ook in missionaire context verwerkt wordt.

Mij heeft een voorbeeld van Christian Möller erg geholpen (ook om van de dienst meer te maken dan een preek – maar dat is een ander verhaal) toen ik in Noord-Holland voorging voor kleine gemeenten, van soms niet meer dan 10 man en in kleine, intieme diensten in verzorgingstehuizen in Purmerend en Monnickendam:
Een priester in de voormalige Sowjetunie ging als enige van zijn dorp naar de kerk en voltrok daar elke keer de volledige liturgie. Hij werd daarom uitgelachen. Zijn reactie: tijdens elke dienst zijn de Vader, de Zoon en de Geest aanwezig, samen met alle engelen in de hemel. Dan ben ik niet alleen. Iedereen die erbij komt, maakt de vreugde alleen maar groter.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s