Preken in Adventstijd

Wat zijn de uitdagingen en de vragen bij het preken in Adventstijd? Frederick W. Schmidt schreef daar in 2014 een bijdrage over in het Journal for Preachers. Hij begint met wat er in de gemeente leeft, gaat daarna naar de overtuiging van de predikant en eindigt met wat de werkelijke uitdaging is: leven vanuit Gods aanwezigheid, waardoor men kan wachten op Gods komst.

Groepen in de gemeente
Hoe leeft eschatologie in de gemeente? Er zijn verschillende groepen om rekening mee te houden:

 

  • De spiritueel maar niet religieus geörienteerden (SBNR: ‘the spiritual but not religious’), de niet-kerkelijk gebonden personen, de zoekers, de mensen die zich in de marge van onze gemeente ophouden.

    Dit is een diffuse groep, waarbij de typeringen duiden op wat kerkmensen als gemis zien: kerkelijke betrokkenheid, actieve participatie in geloof of een geloofsgemeenschap. De distantie tot de kerk is niet zo absoluut als wel eens gedacht wordt. Daarnaast is de vraag of de personen uit deze ‘groep’ geen interesse hebben in geloof of religie of dat zij zich distantiëren van een bepaalde vorm van georganiseerde godsdienstigheid. Onderzoekers hebben geconstateerd dat in deze groep kinderen van gescheiden ouders oververtegenwoordigd zijn: door de scheiding van de ouders is de geloofsopvoeding onderbroken.

    Deze groep komt alleen maar in aanraking met eschatologie via de seculiere apocalyptische visioenen, die in onze cultuur rondwaren. Deze seculiere visioenen onthullen iets van de algemene verlangens en angsten in de maatschappij. Deze visioenen onthullen ook iets van de verhalen en gedachten over het ‘einde’ die de levens van mensen vormen. De expliciete en impliciete thema’s van deze visioenen vormen een aanknopingspunt voor het gesprek vanuit het christelijk geloof. Daarbij moet wel veel over het evangelie, dat in de christelijke eschatologie, aanwezig is worden uitgelegd.

  • Dispensionalisten
    Aan het andere einde van het spectrum zijn de gemeenteleden die beïnvloed zijn door een dispensionalistische leeswijze van de Bijbel. Zij hebben een speciale bril waarmee zij de Bijbelgedeelten die in de Adventstijd op het rooster staan lezen. Zij zien hun leeswijze als de enige, orthodoxe leeswijze en verzetten zich tegen een andere interpretatie.

    De oorsprong van deze leeswijze is afkomstig van John Nelson Darby, die de geschiedenis onderverdeelde in twee dispensaties (bedelingen): de dispensatie van de wet en de dispensatie van de genade, waarbij het kruis op Golgotha de scheidslijn vormde. Deze onderverdeling vormt de bril waarmee de Bijbel, de geschiedenis en de toekomst wordt geduid.

    Er zijn drie ontwikkelingen die het dispensationalisme levend hielden:
    * De Scofield Reference Bible (1909), een Bijbel uitgegeven door C.I. Scofield die hij voorzag van dispensationalistische commentaar bij de tekst. Sommige lezers van die Bijbel hebben de indruk dat ook dat begeleidend commentaar door de Heilige Geest is geïnspireerd en hetzelfde gezag hebben als de Bijbeltekst.
    * Een boost kreeg het dispensationalisme door de boeken van Hall Lindsey, die hij publiceerde in de spanningen van de Koude Oorlog.
    * Een zeer invloedrijke uitgave waren de boeken van Tim LaHaye: de Left Behind- serie (in het Nederlands de serie: De laatste bazuin), die ook nog eens werden verfilmd.

 

  1. Een andere groep die in de eredienst aanwezig is bestaat uit mensen die niet bewust met eschatologie bezig zijn en allerlei vage ideeën hebben over het einde, over hemel en hel, over oordeel en behoud, over bepaalde politieke interpretaties van het Koninkrijk van God.
    Deze groep worstelt met de vraag of een orthodoxe leeswijze van de Schrift een bepaald achterhaald wereldbeeld veronderstelt.

    Het is nauwelijks te onderschatten hoe gebrekkig het gemiddelde kerklid is gevormd in het geloof. Veel basisinformatie van het christelijk geloof is onbekend bij gemeenteleden. De verwachting is dat het met de eschatologische zienswijze niet anders is.

 

Vragen
Wat houdt dat allemaal in voor de verkondiging in de Adventstijd? Voor de predikant geldt dat hij rekening moet houden met de complexiteit van zijn gemeente. Daarnaast geldt Advent ook als een kritische vraag aan de predikant: Gelooft hij zelf dat de Adventstijd een nieuwe tijd markeert, die meer betekent dat welk ander nieuw begin dan ook? Wat geloven ze zelf over eschatologie? Wat zien we als een eschatologisch moment? En op welke manier bereiden wij ons daar op voor? Wachten we dan op God?

Nieuw begin
Advent is een uitnodiging om het drama van de heilsgeschiedenis binnen te treden, ons voorbereidend op een nieuw begin. Anticiperen op de komst van de Messias en daarmee het aanbreken van het Koninkrijk van God.
Het probleem van de eschatologie is niet de seculiere wereld om ons heen met een andere visie op de werkelijkheid, maar onze eigen gebrek aan overtuiging in wat we in onze eschatologie leren. Advent kan wel ondersneeuwen in alle feestdrukte van Sint-Maarten, Sinterklaas en Kerst (in de VS: tussen Thanksgiving en Kerst). Temidden van deze sfeer lezen we in Adventstijd gedeelten over de Dag van de Heer, de dag waarop de God van Israël komt met Zijn oordeel.
Vanwege die dag doen we in de kerk wat er in veel media een maand later gebeurt: terugkijken op de gebeurtenissen van de afgelopen tijd. Maar dan niet om onze triomfen nog eens de revue te laten passeren. Om die romantische en sentimentele reden verandert er na 2 januari niets. De vraag die in de verkondiging gesteld wordt, luidt: Welke momenten brachten je dichter bij God en bij je naaste? Of juist: Welke momenten dreven ons bij God en bij onze naaste weg?

God maakt het goed
Er zijn 4 soorten eschatologie:
(1) Persoonlijke eschatologie
(2) Spirituele eschatologie
(3) Socio-politieke eschatologie
(4) Kosmische eschatologie
Voor deze 4 vormen zijn Bijbelse argumenten te geven. Het probleem in de eschatologische discussie is dat bij al deze 4 vormen de vraag vooral gaat om wat die veranderingen voor ons betekenen: onze redding, ons leven, onze wereld, onze sociale ordening . Daarmee raken we het zicht op de heilsgeschiedenis kwijt. In de Bijbel draait eschatologie niet om ons, maar om God. De claim van de eschatologie is dat God uiteindelijk alles goed maakt. Het is nodig om dit in duidelijke taal vanaf de kansel te brengen. Eschatologie gaat niet over de redding van mijn of ons leven of over de transformatie van onze wereld, over de redding van onze planeet. Dat zal allemaal gebeuren, maar omdat God uiteindelijk alles goed maakt.

Wachten
De verhalen van Left Behind hebben de eschatologie triviaal gemaakt, omdat ze de eschatologie hebben losgekoppeld van een wezenlijk element: het wachten op God. Juist dat wachten op God en op Zijn handelen staat centraal in de Adventstijd en komt terug in de gebeden bij het Heilig Avondmaal.
Wachten en (uit)kijken staat centraal in Markus 13 en in andere adventsteksten. Wachten staat voor beschikbaarheid, voor het kunnen wandelen met Christus. Vanwege de wereld die aan de zonde en de zinloosheid is onderworpen (en ons daarbij inbegrepen) wordt dat wachten gekenmerkt door (schuld)belijdenis, verzoening en een verandering van levensstijl. Door onze zonde zijn we niet beschikbaar en wandelen we niet zo snel met Christus. Door onze zonde kunnen we God niet God laten zijn en kunnen we niet wachten op wat God doet. Vanwege dat wachten en onze worsteling met het wachten of weigering om te wachten is de eschatologie niet alleen op de toekomst gericht, maar ook op onze instelling in het heden.

Reeds
De uitdaging van preken in Adventstijd is het vertellen van het grote verhaal van Gods handelen, dat boven elk menselijk verhaal uitstijgt. De clou van dat verhaal is dat het niet eens realiteit wordt, maar reeds realiteit is dat ons leven en het leven van de kerk bepaalt. Deze overtuiging moet in elke gemeente worden gebracht. Niet als een abstract verhaal of als een sentimentele hoop, maar als de bron van een leven dat geleefd wordt vanuit en gevoed wordt door de aanwezigheid van God.

 

N.a.v. Frederick W. Schmidt, ‘Recovering the Divine Narrative: Advent, Eschatology, and the Preacher’ , Journal for Preachers 38/1 (2014).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s