Wees benaderbaar in het pastoraat, zoek niet alleen naar diepgang

Wees benaderbaar in het pastoraat, zoek niet alleen naar diepgang
Bespreking van Wolfgang Drechsel, Gemeindeseelsorge (2015)

‘Mijn werk als predikant is op dit ogenblik een sleur. Elke dag werk ik mijn takenlijstje af. Ik doe echt wel veel, maar met welk doel eigenlijk? Alles gaat nog routinematig en kost veel kracht. Voor het eigenlijke, de reden waarom ik predikant geworden ben, heb ik geen tijd over. Voor pastoraat bijvoorbeeld heb ik helemaal geen tijd.’  Met deze verzuchting van een predikant begint Wolfgang Drechsel, hoogleraar Pastoraat en tevens supervisor, zijn boek over pastoraat in de kerkelijke gemeente.

Dit voorbeeld is kenmerkend, omdat veel predikanten zich voor hun werkzaamheden een bepaalde norm stellen maar voor hun gevoel die norm niet halen. Voor het pastoraat is dan de norm dat een pastoraal gesprek bestaat uit een diepgaand gesprek waarin er ruimte is om een ernstig probleem, waarmee de pastorant worstelt, te vertellen. Het mooiste is als door het pastorale gesprek ook een oplossing wordt gevonden. In de praktijk komen zulke gesprekken veel minder vaak voor dan een predikant zou willen. Het pastoraat bestaat soms voor een deel uit verjaardagsbezoekjes of bezoeken aan echtparen die een huwelijksjubileum vieren. Tijdens de festiviteiten is er geen ruimte voor een gesprek met diepgang. Geen wonder dat predikanten, die de norm hebben dat een pastoraal gesprek diepgang moet hebben, zulke bezoeken met oppervlakkige gesprekken met tegenzin afleggen.

Toevallige ontmoetingen
Volgens Drechsel, die jarenlang ziekenhuispredikant was,  is het echter verkeerd om het diepgaande gesprek als norm voor het pastorale gesprek te nemen. Deze norm wordt in de praktijk van alle dag immers niet gehaald. Bovendien heeft een predikant dan niet door hoeveel pastorale ontmoetingen er gedurende een werk week zijn. Ontmoetingen van korte duur, ‘toevallige’ ontmoetingen, waarbij gemeenteleden even wat willen zeggen of vragen. Die korte gesprekken betekenen veel voor de gemeenteleden. Zulke gesprekken zijn er voor de ingang van de supermarkt, bij de uitgang van de kerk, na afloop van een Bijbelkring of een vergadering, tijdens een receptie of bij de nabegrafenis. Zulke ontmoetingen zijn er vaak onverwacht, waarbij een predikant niet altijd in functie is, maar wel door gemeenteleden vanwege het predikant-zijn aangesproken wordt: ‘Nu ik u toch tref …’ ‘Wat fijn dat ik u tegenkom! Heeft u een paar minuutjes?’

04059_Drechsel_-Gemeindeseelsorge

Schakelen
In het pastoraat wordt een enorme en ook veel krachten vergende competentie verlangd. Het maakt niet uit of dit pastoraat door een predikant, een wijkouderling of een bezoekzuster wordt gedaan. Ook pastorale vrijwilligers worden vaak aangeklampt met een verhaal of een vraag als zij er niet op bedacht zijn. De pastorale competentie die nodig is, is niet de vaardigheid om zowel een alledaags, voor het gevoel oppervlakkig gesprek als een serieus, diepgaand gesprek te voeren. Maar ook de vaardigheid om tijdens een gesprek over te kunnen schakelen van een oppervlakkig gesprek naar een diepgaand gesprek, of tijdens een alledaags gesprek aan te voelen welke diepe lagen er eigenlijk in een gesprek worden aangeroerd zonder dat die diepe lagen echt aan de orde komen, de vaardigheid om genoegen te nemen met een alledaags gesprek als de ander liever geen gesprek wil dat al te diep gaat. Deze competentie is niet alleen nodig wanneer iemand in functie is, maar ook wanneer iemand voor zijn of haar gevoel niet in functie is: tijdens een buurtfeest, tijdens een verjaardagsfeest, in het zwembad, langs de lijn, bij het schoolhek. Zulke momenten worden vaak aangegrepen om even iets te delen of te vragen. Omdat iemand op dat moment even benaderbaar is.
Juist die benaderbaarheid is een kenmerk voor het pastoraat in de kerkelijke gemeente. Door benaderbaar te zijn ontstaat er veel ruimte voor gesprekken. Deze benaderheid kan een predikant opzoeken, door bijvoorbeeld op huisbezoek te gaan, naar een buurtfeest of toch naar die verjaardag van dat gemeentelid dat 84 is geworden. Voor pastoraat in de gemeente is het van belang dat een predikant of iemand anders die pastoraat doet zich op dat moment beschikbaar stelt. In het pastoraat is er veel meer dan in de hulpverlening een spanning tussen persoonlijke betrokkenheid en professionele distantie. Kenmerk voor pastorale professionaliteit is volgens Drechsel bewust om te gaan die spanning.

Opzoeken
Verschil met de hulpverlening is ook dat pastoraat voor een groot deel bestaat uit het opzoeken van mensen. Daar is een Bijbelse basis voor, in de opdracht van Jezus om mensen op te zoeken. Van belang is dan het besef dat een predikant of een wijkouderling te gast is bij degene die wordt bezocht. Van belang is dan ook dat degene die bezocht wordt de kans krijgt om gastheer te zijn. Om bijvoorbeeld iets aan te bieden, zoals koffie. Vaak wordt er niet alleen koffie en koek aangeboden, maar ook een levensverhaal. De pastor is dan te gast in het levensverhaal van de ander.
In het pastoraat spelen 3 levensverhalen een rol: het levensverhaal van degene die bezocht wordt, het levensverhaal van de pastor en het verhaal van God. Niet dat de pastor God meebrengt. Want Hij is al aanwezig voordat iemand wordt ontmoet. Van de pastor wordt de competentie gevraagd om open en alert te zijn op deze 3 levensverhalen. Ook in een alledaags, oppervlakkig gesprek zijn deze 3 levensverhalen aanwezig. Een predikant moet in staat zijn om zich in het gesprek, ook al is dat aan de ingang van de supermarkt of bij de barbecue tijdens het straatfeest, beschikbaar te stellen voor de ander en dat ook waar te nemen en te waarderen als pastoraat. De ander kan de behoefte hebben om gewoon even iets te zeggen of eigenlijk iets diepgaanders te willen delen. Van de predikant wordt de competentie gevraagd om in te kunnen schatten wat er nodig is: een luisterend oor bieden en het daarbij te laten of verder af te steken naar de diepte.

N.a.v. Wolfgang Drechsel, Gemeindeseelsorge (Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt, 2015).

Verschenen op 14 september in het Friesch Dagblad

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s