Mannen en de kerk

Mannen en de kerk

978-3-525-69001-7

Met de relatie tussen mannen en de kerk is er iets merkwaardigs aan de hand. Aan de ene kant is de kerk lange tijd gedomineerd door mannen. Aan de andere kant bestaat de indruk dat mannen zich over het algemeen minder dan vrouwen met de kerk inlaten. In de laatste jaren wordt er zelfs gesproken over de vervrouwelijking van de kerk. Maar hoe denken mannen eigenlijk over de kerk? En: wat kan de kerk voor mannen betekenen?

Over deze vragen publiceerde de Duitse praktisch-theoloog Reiner Knieling in 2010 het boek Mannen en de kerk. Conflicten, misverstanden, toenaderingen. In zijn boek stelt Knieling, dat ondanks de kerk weliswaar lange tijd door mannen is gedomineerd, maar dat tegelijkertijd de kerk en de theologie zich zelden fundamenteel hebben verdiept in de thema’s en de vragen die mannen bezighouden.

Wat zijn dan de vragen en thema’s die mannen bezighouden? Knieling haalt resultaten uit enkele grote onderzoeken naar zingeving en geloof onder Duitse mannen naar voren: Opvallend is wel dat de houding ten opzichte van de kerk in de afgelopen jaren op een positieve manier is veranderd: ze staan meer open voor de kerk en zijn de kerk meer gaan waarderen. Mannen die niet actief bij de kerk betrokken zijn, zijn wel met zingeving bezig.  Zij zien het leven als een strijd tegen negatieve ervaringen, die overwonnen moeten worden. Zin ervaren ze als er positieve ontwikkelingen zijn, zoals het leveren van een prestatie en het behalen van succes. Het gevolg van een prestatie, of het succes is of juist een mislukking raakt mannen dieper dan vrouwen en heeft voor hen ook grotere consequenties voor hun kijk op de wereld dan bij vrouwen.

Van belang is ook dat mannen de behoefte hebben om zelf de regie te kunnen bepalen. Hebben ze op een terrein geen regie, zoals op hun werk of in de kerk, kunnen ze zich afzijdig houden en gaan ze op zoek naar een eigen wereld waarin ze wel de regie hebben.

Relaties met familie, vrienden en collega’s vinden mannen van groot belang, omdat ze daarin steun en erkenning ervaren. Van de relaties vinden ze de band met hun kinderen het belangrijkste. Vaderschap is een van de belangrijkste thema’s voor mannen. Door de emancipatie is de rol van de man veranderd. Mannen reageren verschillend op: er zijn mannen die het traditionele rollenpatroon hebben vastgehouden, maar ook mannen die helemaal over zijn gestapt op moderne rolpatronen. Daarnaast zijn er mannen die de balans hebben gevonden tussen een traditionele en moderne waarden. Ook is een deel mannen onzeker zijn en zoekend zijn naar hun rol in deze tijd. Van de kerk wordt een bijdrage verwacht: in de verdediging van traditionele waarden of juist in het helpen vinden van een nieuwe balans of een vernieuwing van de rolpatronen.

De wereld van mannen is gekenmerkt door ambivalenties. Mannen hechten grote waarde aan hun relaties en vooral aan hun vaderschap. Ze kunnen echter ook keuzes maken die daar tegenin gaan door bijvoorbeeld veel tijd aan hun werk of een hun vrije tijd te besteden. Dat gaat dan ten koste van het gezin, waardoor mannen zich daardoor schuldig voelen. Daarnaast levert niet elke prestatie een bevredigend resultaat op.

Volgens Knieling doet de kerk er goed aan om de thema’s en de vragen die mannen bezig houden op een positieve manier op te pakken. Vanuit de positieve insteek dient er dan wel aandacht te zijn voor de ambivalenties. Zelf werkt hij dit uit aan de hand van de thema’s prestatie en succes, gezin en relaties, macht en invloed. Hij geeft aan dat de kerk en de theologie meestal moeite heeft met een positieve benadering van deze thema’s. De kerk heeft toch de neiging om allereerst de problematische kant van deze thema’s te benadrukken, waardoor de mannen die zich met deze thema’s bezighouden zich niet serieus benaderd voelen. Wanneer de kerk deze thema’s op een positieve manier aanpakt en en van daaruit ook de ambivalenties kan laten zien, worden niet alleen mannen in hun denkwijze en levensstijl geholpen maar ook vrouwen. De kerk kan bij deze thema’s wel een contrastmaatschappij willen zijn, maar dat kan volgens Knieling alleen vanuit een positieve en onbevangen benadering. Waarom, zo vraagt hij zich af, zouden mannen in een kerkdienst niet positief verrast kunnen worden doordat hun verantwoordelijkheid en inzet volop gewaardeerd wordt, waarbij de predikant de mannen voorgaat in de dank hiervoor aan God.

De Bijbel is een boek met verschillende verhalen waarin mannen een (hoofd)rol spelen.  Zorgvuldig lezen van deze verhalen laat zien dat de Bijbel zowel de positieve benadering kent als het onthullen van de ambivalenties. Abraham is een vader van verschillende zonen. Met zijn zoon Ismaël wordt het contact verbroken, omdat hij wordt weggestuurd. Alle aandacht gaat naar Izaäk uit. Toch is Abraham bereid om deze zoon te doden. Waartoe zijn wij mannen allemaal in staat in ons plichtsgevoel en gehoorzaamheid aan onze leidinggevenden? Mozes is een man met een bestemming, maar heeft moeite om die rol te aanvaarden. Zijn emoties heeft hij niet altijd onder controle, met dodelijk gevolg. Pas na een heel leven van leren en afleren is hij in staat om het volk Israël te leiden. Elia is een man die de strijd aangaat en alleen het durft op te nemen tegen een grote groep. Hij wint de strijd, maar krijgt kort daarna zo’n tegenslag te verwerken dat hij niet meer verder kan leven. Zijn verhaal laat zien wat succes en tegenslag doet met de kijk op de wereld en met de relatie tot God. Volgens Knieling kan het verhaal van Jozef helpen in de zoektocht naar een nieuwe mannenrol, bijvoorbeeld in de kerk. Jozef accepteert het dat alle aandacht naar Maria uitgaat. Hij is een figuur van de achtergrond en is als stille kracht op de achtergrond van onschatbare waarde.

Er is nog een hele wereld te winnen volgens Knieling. Het mooiste zou er zijn als er – in navolging van de feministische theologie – een leerstoel zou komen voor een specifiek op mannen afgestemde theologie, waarbij alle theologische disciplines hun bijdrage leveren. Deze vorm van theologie zou bijvoorbeeld kunnen insteken op (her)waardering van thema’s als prestatie, succes, kracht, macht, trots, vrijheid, agressie ed. Knieling is zelf de uitdaging aangegaan. Binnenkort publiceert bij, samen met anderen, een tweede deel van uitleg van Bijbelgedeelten vanuit het perspectief van mannen.

Nav Reiner Knieling, Männer und Kirche. Konflikte, Missverständnisse, Annäherungen (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2010).

Eerder verschenen in het Friesch Dagblad

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s