Leven tussen vrees voor wat komt en hopen op Gods komst.

Leven tussen vrees voor wat komt en hopen op Gods komst.

Er zijn in de wereld meer brandhaarden dan ooit. Waar gaat het heen met de wereld? Over deze vraag gaat het ook inde christelijke eschatologie. De Duitse theoloog Ulrich H.J. Körtner schreef er een verrassend boek over.

FILAGO_db2_3766_M_00

Waar gaat het met de wereld naar toe? Als er een einde is, zal het eind goed al goed zijn? Moeten we ons zorgen maken? Of kunnen we hoopvol de toekomst tegemoet zien? In de theologie krijgen deze vragen een plaats in de eschatologie, de leer over de laatste dingen. In dit onderdeel van de geloofsleer wordt rekenschap afgelegd van de hoop die een christen heeft.  Ulrich H.J. Körtner, hoogleraar systematische theologie en ethiek aan de universiteit van Wenen, schreef hierover een algemeen toegankelijk boek.
De vragen die in de eschatologie aan de orde komen, worden niet alleen binnen de theologie behandeld. Ook in andere wetenschappen wordt er bijvoorbeeld nagedacht over de vraag of de wereld en onze geschiedenis een einde zal kennen. Daarnaast zijn de vragen die aan de orde komen levensvragen, dat wil zeggen: vragen die elk mens bij tijd en wijle bezighouden. Körtner benadrukt daarom het belang om vanuit de eschatologie aanknopingspunten te zoeken met de andere wetenschappen en de hedendaagse levensvragen.

Kentering
Het is echter niet altijd makkelijk om een brug te slaan, omdat het christelijk geloof voor velen aan overtuigingskracht heeft verloren. Voor velen in onze maatschappij ligt de nadruk op het leven in het hier en nu en niet meer op het leven na dit leven. Er wordt niet meer uitgekeken naar een opstanding uit de doden, maar naar een zinvol en gelukkig leven hier op deze aarde. Deze ontwikkeling, waarbij een leven na dit leven, een opstanding uit de doden en een ingrijpen van God in onze geschiedenis betwijfeld is, is al eeuwen bezig. In onze tijd vindt er ook weer een kentering plaats. De vraag of er leven na de dood is, blijft mensen bezig houden. De vraag waar het met de wereld heen gaat, duikt vaak op. Het einde van de geschiedenis bleek een illusie en werd opgevolgd door de botsing der beschavingen. Mocht het westen niet meer aan een eschatologie denken, dan worden ze er wel door de botsing met de islam herinnerd aan eschatologie, omdat eschatologie binnen deze godsdienst een belangrijk thema is. Sowieso reageert het nadenken over de eschatologie volgens Körtner heel sterk op crises die er in de wereld gebeurde.
Het bijzondere van de christelijke eschatologie is dat christenen vooruitkijken naar komen van God. Dat komen van God zorgt ervoor dat de toekomst meer dan een verlenging van het heden. Het is een toekomst, waarin de dingen nieuw worden of vernieuwd, omdat God handelt: zie, Ik maak alle dingen nieuw. Vanwege de komst van God hebben christenen hoop. Ze kunnen nog wel angstig zijn voor de ontwikkelingen die op hen afkomen of voor de onzekerheid die de toekomst met zich meebrengt. In die angst en onzekerheid mogen ze echter vertrouwen op God en Zijn komst. Zolang we hier op aarde leven wordt het geloof gekenmerkt door een spanning: de spanning tussen hoop en vrees. Wat betreft het komen van God en Zijn koninkrijk geeft de Bijbel ook een spanning aan: aan de ene kant is God gekomen en Zijn koninkrijk ook, aan de andere kant kijken we uit naar de definitieve komst van God en Zijn koninkrijk.

Geen catastrofe
In de eschatologie is er aandacht voor zowel het einde van de wereld als het einde van het individuele menselijke leven. Bij het nadenken over het einde van de wereld kan men volgens Körtner niet om de apocalyptiek heen. Ook in onze tijd duikt geregeld de angst op voor de ondergang van de ons bekende wereld. Daarnaast is apocalyptiek aan het christendom niet vreemd, onder andere opgeroepen door het Bijbelboek Openbaring. Volgens Körtner is het christendom echter niet volop apocalyptisch, omdat christenen door het komen van God en Zijn koninkrijk het einde niet zien als een catastrofe, maar als een heilvol ingrijpen van God.

Het einde van het menselijk leven verbindt Körtner met het nadenken over  sterven en de lichamelijke opstanding. Christenen geloven in de opstanding van Christus. Daarmee is voor de gelovige de dood overwonnen, maar niet het sterven. Ook het einde van het menselijk leven kent de spanning tussen hoop op God en vrees voor wat komt. Het houvast bij het sterven, is dat er een continuïteit is in God. In ons sterven blijft de Heilige Geest, de Geest van Christus, in ons, die ons ook dan doet delen in de liefde van God. Gods relatie met de mens is sterker dan de dood.
Een belangrijk thema is het laatste oordeel. In het laatste oordeel is het God die Zijn recht spreekt. Körtner benadrukt de troost die het laatste oordeel voor de christen heeft. Een wereld zonder laatste oordeel door God is hopeloos, want dan zijn wij mensen onze eigen rechters of is het de geschiedenis die een onbarmhartig oordeel velt. Het nadenken over het laatste oordeel is niet zonder problemen. Het laatste oordeel werd (vooral in het verleden) verbonden aan een eeuwig behoud of een eeuwige verlorenheid. Volgens Körtner heeft de theologie niet te speculeren over hoe het einde voor mensen zal zijn. Theologie moet verkondigen en mensen oproepen tot geloof en hen in hun geloof sterken. Het oordeel moet aan God overgelaten worden.
Ook al kijkt de gelovige vooruit naar Gods komst, hij leeft in het hier en nu. Eschatologie heeft gevolgen voor het alledaagse leven. Vanuit de eschatologie komt het besef dat het leven hier fragmentarisch blijft en daarmee een leven met lijden en pijn en vol aanvechting. In dit fragmentarische bestaan is er hoop omdat er uitgekeken mag worden naar Gods komst. Körtner besluit zijn boek met het wachten op God en het bidden om Zijn komst. Christelijke eschatologie is geleefde liturgie: in het persoonlijk gebed en in de zondagse samenkomst vol verheuging uitzien naar Gods komst.

n.a.v. Ulrich H.J. Körtner, Die letzte Dinge (Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag, 2014)

Eerder verschenen in het Friesch Dagblad

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s