Focus niet op verandering, maar werk aan een ervaarbare kerk

Focus niet op verandering, maar werk aan een ervaarbare kerk

De meeste kerken in West-Europa verkeren in een crisis door het verlies aan leden. De verwachting is dat die crisis in de komende decennia nog verder zal doorzetten. Om het tij te keren of te kunnen opvatten, probeert de kerkleiding in te zetten op verandering van de kerk. Onder andere door de structuur van de kerk te veranderen.

FILAGO_db2_3945_M_00
De Duitse theoloog Christian Möller, emeritus-hoogleraar Praktische theologie aan de universiteit van Heidelberg, bekritiseert deze veranderingen. Hij is van mening dat die veranderingen de kerk op een afstand van de kerkmensen plaatst. Hij pleit voor een ‘kerk op de hoek’, een ‘kerk op loopafstand’: een zichtbare, ervaarbare kerk, als een plek waar God ontmoet kan worden. Een kerk die ook best eenvoudig mag zijn.

Niet alleen de veranderingen worden door Möller bekritiseerd. Ook de taal waarin die veranderingen worden voorgesteld, wordt door hem bekritiseerd. Hij haalt de Duitse linguïst Uwe Pörksen aan, die sprak van ‘kunststofwoorden’. Kunststofwoorden zijn woorden met een hoge abstractiegraad: kwaliteitsontwikkeling, mentaliteitsverandering, hervormingen, herorganisatie, communicatie. De top van de organisatie gebruikt deze woorden om veranderingen op het grondvlak te kunnen doorvoeren. Het probleem met deze woorden is dat ze heel abstract zijn en daarom van alles kunnen betekenen. Pörksen geeft daarbij ook aan dat deze woorden bepaalde dictatoriale trekken bevatten. Omdat deze woorden in de media en het bedrijfsleven volop worden gebruikt, krijgen ze een dwingende kracht. Niemand is tegen kwaliteit of hervormingen. Alleen omdat de woorden heel abstract zijn, weet niemand wat de concrete inhoud is.


Möller pleit juist voor concrete taal binnen de kerk en een concrete vorm van de kerk, ervaarbaar en om de hoek. Hij doet dat door associatief aan te sluiten bij de vijf zintuigen. Het horen betrekt hij op het kerklied dat door het angstig hart wordt gehoord. Midden in de moeitevolle omstandigheden wordt de gelovige in het lied aangesproken het hart ‘opwaarts te heffen’ naar God in de hemel. De zorg en de moeite worden niet genegeerd, maar vanuit de zorg en moeite wordt de gelovige meegenomen naar God. Deze liederen geven troost, omdat ze aan God herinneren. Troost heeft ook het karakter van verzet: de moeitevolle omstandigheden hebben niet de overhand, maar God regeert alles. Möller is vooral een liefhebber van de gezangen van Paul Gerhardt. Deze liederen zijn als het ware balladen, vertellende liederen over de grote daden van God: over de schepping en over het sterven van Christus aan het kruis. De liederen bevatten veel coupletten, die beeldend zijn verwoord. Daardoor worden de liederen een weg die de gelovige aflegt, waarbij de grote daden zichtbaar worden. De abstracte dogmatiek over schepping, verzoening en rechtvaardigmaking wordt in de liederen van Gerhardt concreet en ervaarbaar.

De geur koppelt Möller aan de zondag, die de geur van de eeuwigheid in de tijd verspreidt. Bij Möller bleef ooit de zin van de Oostenrijkse schrijver Peter Rosegger hangen: ‘Geef de ziel een zondag en de zondag een ziel.’ Deze zin gaat door zijn hoofd als hij op zondag toch wat werk wil oppakken, zoals het verder schrijven aan een boek. De zondag echter verdwijnt steeds meer in het weekend. Daardoor verliest de zondag aan heilzame kracht. Hoe meer de zondag wordt gevierd als een contrast met het alledaagse bestaan, des te verrassender is het effect van de zondag op de mens. De zondag is een heilzame, bevrijdende onderbreking van het alledaagse bestaan, waarbij Gods schepselen op adem mogen komen. De zondag is ook de dag van God, waarop de eredienst plaatsvindt. Daarom is de zondag, de dag van de opstanding van Christus, ook de dag waarop de eeuwigheid in de tijd doorbreekt.

In de kerkdienst is de goedheid van de HEER te zien (Psalm 27). Daarom verbindt Möller de eredienst aan zien. In de kerkdienst spreekt God de gemeente aan: Luister vandaag naar zijn stem (Psalm 95). Dit vandaag is niet het vandaag van het journaal, maar van God die komt tot Zijn gemeente. Dat komen van God tot Zijn gemeente heeft ook een uitwerking naar het dagelijks leven. Reformatorische spiritualiteit, aldus Möller, is passie voor het alledaagse. Die passie voor het alledaagse verbindt Möller aan de smaak. In het alledaagse krijgt het geloof gestalte. In dit hoofdstuk komt de Duitse volksschrijver Johann Peter Hebel (1760-1826) aan het woord. Hebel was een van de eersten die in dialect gedichten uitgaf. In de verhalen van Hebel zijn de hoofdpersonen niet  de groten der aarde, maar gewone mensen. Daardoor kunnen die hoofdpersonen voorbeeld of spiegel zijn voor gewone gelovigen. Met zijn verhalen en gedichten wilde Hebel zijn lezers vertrouwen in Gods leiding geven en in de zorg van de Schepper voor Zijn schepping.

De tastzin tot slot staat voor Möller voor de lokale kerk als een kerk om de hoek, in de nabijheid van de gewone gelovigen. Veranderingsprocessen, zoals fuseren van gemeenten, zorgt ervoor dat de kerk bij het gewone kerkvolk weggroeit en zij zich minder betrokken voelen. Daarnaast mag de aandacht voor de toekomst van de kerk niet ten koste gaan van de kerk vandaag de dag. Want de zorg voor de toekomst verlamt en kan ertoe leiden dat de kerk meer macht toeschrijft aan de ontwikkelingen die gebeuren dan aan de Heer die de kerk regeert. Het zijn de heidenen die zich zorgen maken om de toekomst. Gelovigen vertrouwen op de leiding van de Heer.

N.a.v. Christian Möller, Kirche mit allen Sinnen. Plädoyer für eine Gemeinde mit Herzen, Mund und Händen. (Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag, 2015). 128 pag. ISBN: 978-3-7887-2922-6. Prijs: 19,90.

Verschenen in het Friesch Dagblad

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s