Preek zondagavond 23 augustus 2015

Preek zondagavond 23 augustus 2015

1 Samuël 8
Serie over David – deel 1: roep om een koning

Gemeente van onze Heere Jezus Christus,

Wat heeft Samuël bezield?
Wat heeft Samuël bezield toen hij zijn eigen zonen als richters aanstelde?

Het lijkt een onschuldige aanduiding:
Het gebeurde nu, toen Samuël oud geworden was, dat hij zijn zonen tot richters over Israël aanstelde.
Er kunnen immers allerlei redenen zijn voor Samuël om dit te doen:
hij is oud geworden; hij kan het wellicht allemaal niet meer aan.
Hij heeft hulp nodig van anderen.
Je zou dat toch in Samuël moeten prijzen, dat hij bereid is te delegeren
en niet tot het bittere einde alles in eigen hand wil houden.
Dat hij bereid is om een stap opzij te zetten voor de volgende generatie.
Oud geworden kan hij toch ook niet meer aanvoelen
wat er onder het volk leeft, welke trends er zijn, welke behoeften er leven,

waardoor hij ook geen leiding meer kan geven aan het volk.
Zijn zonen zijn van de nieuwe tijd. Zij kunnen het doen.

Een andere reden is dat Samuël zijn zorg heeft gehad
over de geestelijke leiding van zijn volk.
Toen hij door zijn lieve moeder naar Silo werd gebracht, heel wat jaren terug,
was er niemand die de stem van God kende
en dus ook niemand die vanuit het spreken van God leiding kon geven over Israël.
Israël zal een volk zonder geestelijke leider worden, blind en stuurloos,
overgeleverd aan de eerste de beste die zich zal opwerken als leider.
Het werk van God moet veilig gesteld worden.
Anders is het te kwetsbaar en zal er weer een tijd komen
net als bij de vorige richters dat Israël bij God vandaan dwaalde
en dat het volk tientallen jaren lang moest zuchten onder overheersing door de vijanden.
Samuël kan er zuivere bedoelingen bij hebben gehad.

Het punt is alleen dat Samuël voor anderen dacht: voor het volk en voor God.
als je voor anderen denkt, kon je soms vreemde beslissingen nemen.
Samuël stelt zijn zonen aan tot richter.
Hij zal best hebben aangevoeld, dat de tijden veranderd zijn

en dat er onder het volk heel andere wensen en verlangens leven
over hoe het volk geleid moest worden
dan in de tijd dat hij aantrad of actief was als richter.
Samuël kan het ook zelf hebben aangevoeld dat hij een overgangsfiguur was,
op de drempel van een nieuwe tijd, nog wel van de oude tijd,
maar ook bepalend voor de nieuwe tijd die kwam.

Samuël denkt voor anderen: hij is oud.
Hij heeft zichzelf afgeschreven.
Hij kan hebben gedacht: laat ik het volk maar voor zijn,
voor zij mij oud beginnen te vinden
en iets gaan mompelen over opvolging of nieuw leiderschap
laat ik hen maar voor zijn en een eerste stap zetten
door mijn zonen als richter aan te stellen.
Dat ouderen zichzelf al afschrijven, komt ook vandaag voor:
wie ben ik nog, ik ben maar oud.
Het valt mij op, dat alles wat met jeugd te maken heeft op veel aandacht kan rekenen.
Met je tijd meegaan, nieuwe politiek, een nieuwe koers.
Enige tijd geleden maakte ik mee dat een collega werd gevraagd in een commissie.
Deze collega was nog geen 2 jaar jonger dan ik, dat wist ik.
Deze collega werd lovend binnengehaald als jonge predikant!
Verjonging is dan bij voorbaat iets goeds.

Samuël gaat voor anderen denken en schrijft zichzelf af.
Samuël gaat ook voor God denken en schrijft zichzelf ook voor God af.
Nu hij oud geworden, is hij nutteloos voor God geworden.
De nieuwe generatie, die moet het doen.
Samuël houdt er geen rekening mee,
dat hij op hoge leeftijd nog van grote betekenis is voor God en Zijn volk:
Saul tot koning zalven,
geestelijk leiding geven aan Saul, Sauls persoonlijke pastor als het ware
en als opvolger van Saul ook nog David zalven tot koning.
We moeten onszelf nooit afschrijven voor God,
want God kan ons ook gebruiken als we van onszelf denken:
We stellen niets meer voor, mijn tijd zit er op.

Door zijn zonen tot richter op te volgen denkt Samuël ook voor God.
Want God zelf zorgde steeds voor een richter.
Wanneer God vond dat het tijd gekomen was om een nieuwe richter aan te stellen,
riep God een nieuwe richter: Ehud, Otniël, Samgar, Gideon, Simson, Samuël zelf.
Bij Samuël zelf was dat op een bijzondere manier gebeurd.
De Bijbel vermeld over de kinderjaren van Samuël dat Gods spreken zeldzaam was,
zelfs Eli herkende de stem van God niet
en toch, in het verborgene, werkte God aan redding
en aan de aanstelling van een richter.
Zou de Heere dat ook niet kunnen doen, als Hij vond dat het tijd was voor een nieuwe richter?

Hoe nobel ook gedacht, er zit iets verkeerds in het handelen van Samuël.
Hij krijgt iets van een koning, die zijn opvolging zelf regelt,
door voor God en anderen te denken, houdt hij zelf de touwtjes in handen.
Dat kan op een heel onschuldige manier gegaan zijn,
waarvan Samuël zich geen kwaad bewust was.
Dat kan op een heel doortrapte manier gebeurd zijn,
waarbij Samuël heel integer overkomt, maar ondertussen zijn eigen naam bouwt.
Er zit iets in van het opbouwen van een dynastie, van de zaak in eigen hand houden.
Uit angst dat God niet zorgt.
Nu is angst een slechte raadgever, maar de angst dat God niet zal zorgen is dat zeker.
Ook hier – net als vanmorgen: onze beste werken,
het beste dat we doen voor God, voor het volk van God, is met zonde bevlekt.

Deze daad van Samuël laat zien dat zonde grote gevolgen kan hebben,
ook een zonde die als heel klein ervaren kan worden:
voor God denken door te denken dat je niet meer meetelt en niet meer mee zal doen.
Alvast je opvolger naar voren schuiven
omdat je niet onzeker wil zijn of God nog een opvolger laat opstaan.
Je zonen naar voren schuiven om het toch allemaal in eigen hand te houden
en onbewust iets van een dynastie op te bouwen.

Het gaat mis.
Niet dat Samuël het door heeft.
Hij ziet het niet – of hij wil het niet zien.
Soms kun je als familie, als vader van,
de fouten van je kind niet willen zien,
je ziet ze wel, maar je wilt niet dat het waar is,
want dan heb jij gefaald in de opvoeding en zie je die fouten daarom ook maar niet.
De zonen van Samuël zijn niet beter dan de zonen van Eli.
Met grote gevolgen voor het volk:
door de zonen van Eli ging het volk de tabernakel mijden,
liet men de offers achterwege en miste men de verzoening en het contact met God.
Door de zonen van Samuël gaan ze nadenken over de leiding van God:
we willen niet meer uitverkoren zijn,
geen speciale plek in Gods hart en Gods plan,
geen heilig volk,
maar zijn net als de anderen.
We willen niet overal buiten vallen, meedoen en meetellen,
net als de anderen zijn.
Het volk heeft haarscherp door wat de consequenties zijn als je voor God gaat denken:
als je voor God gaat denken (en voor God gaat handelen),
dan heb je Hem helemaal niet meer nodig.
Dan kun je het net zo goed zelf.
Het optreden van Samuël, zijn eigenzinnig handelen
Roept iets dieps op bij het volk Israël, een oud verlangen,
dat in de geschiedenis steeds weer de kop op stak: een weg buiten God om.
We kunnen onszelf wel redden.
Wij hoeven geen volk van God te zijn.
Samuël is zich van geen kwaad bewust,
maar het volk heeft scherp in de gaten wat Samuël doet.
Als Samuël richters kan aanstellen kan hij ook een koning aanstellen.
Als Samuël toch voor God gaat denken en handelen,
kan hij het beter groots aanpakken.
Dan tellen wij in deze wereld ook mee.

Het lijkt wel of het volk het onrecht van Joël en Abia niet eens zo erg vindt.
Het is wel hinderlijk, vervelend genoeg om je te gaan beklagen bij hun vader,
de reis te ondernemen naar Rama,
maar wat die zonen doen is gelijk ook een mooie aanleiding
om aan dat oude verlangen stem te geven, te vertolken richting Samuël.
Voordat ze naar Samuël toegaan,
komen de stamhoofden eerst in een aparte vergadering bij elkaar,
achterkamertjespolitiek zouden we zeggen,
om iets te bekokstoven – samen sta je sterk.
Ze zullen van hun ouders of grootouders de verdeeldheid en de burgeroorlogen hebben gehoord, waarover het Richterenboek schrijft,
na Gideon en aan het eind van de richterentijd als de stam Benjamin bijna wordt uitgeroeid.
Nu zijn ze samen eensgezind.
dit verlangen overheerst en is sterker dan de verschillen.
Als ze samen een zijn kunnen ze ook een vuist maken naar de Filistijnen.
Kunnen ze zich wapenen tegen, zich bevrijden van hun vijanden.
Ook zij komen op het werkterrein van God!

Maar hebben wel andere normen.
Voor God zou het onrecht een reden zijn om in te grijpen.
Steeds stuurt de Heere profeten naar het volk als de rechters oneerlijk zijn
En zich laten omkopen door de rijken,
als er geen eerlijk recht gesproken wordt,
Als er gesjoemeld wordt met de gewichten en lengtematen,
als vriendjes worden bevoordeeld,
als armen worden uitgebuit
dan laat God van zich horen.
Dat die oudsten van zich laten horen, zou ook nog wel eens kunnen betekenen
dat de zonen van Samuël zich tegen de rijken, tegen de oudsten uitspraken
en meer de armen bevoordeelden.
Anders zouden ze niet geklaagd hebben.
Wie klaagt er als je bevoordeeld wordt, ook als dat op een oneerlijke manier gaat?
Die zonen gaan zich ook al een beetje als koning gedragen, zegt de Bijbel:
ze pakken een deel van de winst af, innen belasting,
Zij bepalen zelf wat recht is, ze maken hun eigen wetten,
die in hun eigen voordeel spreken.
We kunnen zien in Syrië, in de IS, in allerlei dictaturen
Wat het betekent dat leiders hun eigen wetten, hun eigen recht maken.
Daar wordt in de Bijbel voortdurend tegen gewaarschuwd.
Dan zeggen de oudsten: dan hebben we liever een echte koning,
geen surrogaat, geen zelfbenoemde, maar eentje die door God is aangesteld.
Een vroom sausje over een hele wereldse wens.
Meetellen. Ook hier het voor anderen denken.
De anderen zullen ons pas interessant vinden
Als we ook een koning hebben.
Niet onze God is interessant, de moeite waard, koning over hemel en aarde,
maar onze koning!
Zijn gezag straalt ook op ons volk af.

Het verzoek van de oudsten raakt Samuël heel diep.
Vragen om een koning, dat kan niet.
Israël is niet zomaar een volk, niet als alle andere volken.

Hij kan niet anders dan dit in gebed bij de Heere brengen.

De Heere spreekt terug: ‘Het is hen niet om jou te doen, maar om mij.
Ze zetten jou niet aan de kant, maar mij.’
En toch, het volk krijgt een koning.
Dat is het bijzondere: hoezeer het ook gevaar loopt
de bijzondere status als Gods volk te verliezen: het krijgt van God een koning.
Maar dan niet zonder waarschuwing.
Bedenk wel wat een koning gaat doen en van je vraagt:
de koning zal heel je bestaan opeisen.
Zoals God als koning betekent dat heel ons leven van Hem is,
zo zal een koning op aarde zich ook gaan gedragen,
alsof alle onderdanen en alles in het land van hem is.
Heel je toekomst lever je aan die koning uit:
Je zonen zijn niet meer voor jezelf
en ook niet meer om je op de boerderij op te volgen,

maar ze zijn nu van de koning.
Volgens de woorden van de HEER: het RECHt van de koning (ironisch of juist niet?)
Hij zal de opeisen om in zijn dienst te komen
als beroepsmilitair, met intensieve trainingen (strijdwagens = elitetroepen)
met een militaire carrière, zodat ze niet meer naar de boerderij terug willen.
Als ze nog als boer werken, is dat niet voor jullie families, maar voor de koning.
Je dochters zullen niet meer thuis werken,
of zorgen voor uitbreiding van de familie,
ze zijn er voor al die vrouwen van de koning, voor de hofhouding
om het hen naar de zin te maken.
Je akkers, juist de beste akkers, neemt hij van je af
om ze aan loyale hovelingen te geven.
Dmv jullie eigendom zal de koning zijn positie versterken.
Heel het proces, van zaaien tot oogsten, zal de koning als zijn eigendom beschouwen.
Als de koning zich zal gedragen, zoals bij de andere volken,
zal de koning zijn eigen wetten en regels hebben,
niet zijn wat een koning hoort te zijn: representant van de Heere.
Het gevolg van het verwerpen van de Heere is dat ze ook niet meer kunnen aankloppen
in geval van nood, als de koning te erg wordt, teveel een tiran en dictator.

Waarom geeft de Heere toch een koning aan Israël?
Waarom laat de Heere zich verwerpen?
Volgens mij een lijn in de Bijbel – zeker in het Oude Testament,
Waarop de Heere Zijn volk laat gaan op verkeerde wegen.
Niet uit onverschilligheid, maar juist als Koning van Zijn volk, die Zijn volk kent,
juist ook in hun hardnekkigheid en neiging om weg te dwalen.
De keuze om de verkeerde kant op te gaan
is geen vorm van onverschilligheid of onmacht.
Als ik de profeten lees, bijvoorbeeld Hosea, komt dat ook voor.
De Heere laat Zijn volk de verkeerde kant op gaan.
Zodat het kan ervaren, hoe het is om zonder God te leven,
zodat het de leegheid kan ervaren, door gebrek aan steun en hulp God gaat missen,
ervaart hoe het leven zonder God een zwerven is,
een hulpeloos uitgeleverd zijn aan alle machten die er hier op aarde zijn,
zonder dat er recht komt.
Net als de verloren zoon, die bij de varkens erachter komt,
dat hij het bij zijn vader veel beter zou hebben, ook als hij geen kind meer is.

Het bijzondere van de Heere is
dat Hij door al onze fouten, zonden, verkeerde keuzes heen
toch weer Zijn weg, Zijn plan doorgang kan laten vinden.
Israël mocht geen koning, want het had God als koning,
en toch mocht Saul en later David als koning optreden.
Toch kon de Heere koningen geven die iets van de Heere representeerden.
Niet om onze fouten goed te praten,
maar om aan te geven dat God Zijn weg en plan dwars door onze fouten heen
leidt naar het doel dat Hij voor ogen heeft:
een eigen volk dat leeft met Hem
en Hem dient als Koning.
De waarschuwing van de Heere dat Hij er niet meer zal zijn
en niet naar de gebeden zou luiserten
is geen loze dreiging, God kan zich terugtrekken
en toch doet Hij dat niet helemaal.
Steeds komt Hij weer terug, om zich om Zijn volk te bekommeren.
Ondanks de afwijzing van Zijn volk, zorgt de Heere er steeds voor
dat er leiders zijn en koningen, die iets van Hem uitstralen.
Daarom wordt David geroepen als koning,
niet als de perfecte koning, maar wel als de koning die geroepen is
om het volk te leiden in Gods naam.
Ondanks onze fouten en zelfs bij het afwijzen
maakt God het er het beste van
omdat Hij niet wil dat we als de anderen zullen zijn,
maar omdat Hij wil dat wij Zijn volk zijn: de schapen van zijn weide, Zijn kudde.
Amen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s