Volmacht om te verkondigen

Volmacht om te verkondigen

In de verkondiging in de eredienst komt God aan het woord. Hij laat zich in Christus door de Geest kennen. God spreekt door middel van mensenwoorden. De prediker heeft de volmacht om in Gods naam te spreken.

In de leerboeken over preken maken wordt deze volmacht zelden gethematiseerd. Een van de weinige uitzonderingen is de Predigtlehre (1971) van Rudolf Bohren.

Volmacht
Volmacht is een begrip dat heden ten dage vooral in juridische zin wordt gebruikt. Het is de opdracht of de bevoegdheid om in naam van iemand te handelen.
In het Nieuwe Testament is het woord voor volmacht exousía. Bij dit woord gaat het om een van hogerhand gegeven opdracht of toestemming. Het is een handelen in afgeleid gezag. Bij een volmacht telt niet zozeer de innerlijke kwaliteit of de persoonlijke begaafdheid van degene die de volmacht heeft gekregen, maar de status van de volmacht. In een volmacht gaat het niet alleen om een opdracht of toestemming van hogerhand, maar ook om een concreet doel waartoe de volmacht gegeven is. Jezus is bij uitstek de drager van de volmacht.

Gegeven volmacht
Jezus laat Zijn leerlingen in deze volmacht delen. Zij vertegenwoordigen Christus en zijn – in de woorden van Luther – de mond van Christus. Aan de leerlingen wordt effect op hun verkondiging beloofd. Effect is echter niet hetzelfde als succes. Net als bij hun Meester kunnen de woorden van de leerlingen op instemming en op afwijzing rekenen.
Volmacht is niet gebaseerd op een bijzondere Geesteskracht of karaktereigenschap, maar op de door Christus of Zijn gemeente gegeven volmacht. De volmacht wordt niet door zwakheid van de gezondene belemmert maar door zonde van de gezondene. Ongehoorzaamheid blokkeert de volmacht: Zonder Mij kunt u niets doen.

Uitblijven van effect?
Voor veel predikanten is het (ogenschijnlijk?) uitblijven van effect een steeds terugkerende aanvechting. Predikanten hebben verschillende argumenten om het uitblijven van het effect te verklaren:
– De tijdgeest beïnvloedt de kerkgangers, waardoor ze niet meer willen horen of geloven.
– Het christelijk geloof vindt geen ingang, omdat andere heilsleren veel populairder zijn.
– De media zorgen ervoor dat mensen niet meer naar een betoog of verhaal kunnen luisteren.
– De kudde van Jezus zal nooit van grote omvang zijn.
Deze verklaringen zijn gevaarlijk, omdat ze laten zien dat de prediker niet meer gelooft in het effect van het Woord. Met zo’n verklaring capituleert de prediker door zijn eigen ongeloof.

Maar op Uw woord …
Lukas 5:1-11 is een bemoediging voor de prediker die weinig van zijn preken verwacht. De strekking van een meditatie met het oog op de prediking zou kunnen zijn: Ik wil iets van mijn verkondiging verwachten!
Petrus komt moe en gebroken van het vissen thuis. Hij heeft niets gevangen. Voor Jezus kan en hoeft hij zijn frustratie niet voor zich te houden. Hij hoeft zich bij Jezus niet groot te houden. Wanneer Jezus hem de opdracht geeft om opnieuw uit te gaan, is dat woord sterker dan de frustratie: Maar op Uw woord! Petrus waagt het, omdat Christus hem die opdracht geeft.
Een predikant kan zeggen: ‘Ik waag het opnieuw om mijn roeping op mij te nemen en er toch iets goeds van te verwachten. Ik ga met scepsis en met mijn angst om teleurgesteld te worden en toch ga ik!’

Gods goedheid
Als Petrus gaat, ervaart hij een diepte die elke predikant tegenkomt: een onverwacht rijke oogst door Gods goedheid. Het is deze overweldigende goedheid die laat zien wie Jezus is.
In Petrus komt de reactie op die veel predikers zullen herkennen: Ga uit van mij, want ik ben een zondig mens. Is het niet beter voor Uw koninkrijk en de oogst als U een ander zoekt, een ander roept in mijn plaats? Jezus distantieert zich echter niet van zondaars, maar trekt hen nauwer naar zich toe.

Gelijkenis
Hij geeft de discipel een nieuwe opdracht: je zult mensen vangen. Dat woord vangen heeft de betekenis van: vangen om te laten leven, om nieuw leven te schenken; vanuit een wereld waarin het bestaan ten dode is opgeschreven gevangen om een nieuw leven te ontvangen. Zoals een reddingsteam jonge flamingo’s redt uit een drooggevallen poel redt en hen brengt naar een waterrijk gebied, zo zullen de discipelen mensen opvissen die zonder Jezus verloren zijn en verloren gaan. Daarmee wordt de gebeurtenis een gelijkenis: de netten zullen niet leeg blijven als de prediker het waagt op Jezus’ woord. Het loont om op Zijn woord te gaan – ondanks alle teleurstelling. Wie weet of toch niet op een dag de netten dreigen te scheuren vanwege de enorme vangst.

Theologische consequentie
De volmacht is een geschonken volmacht: U zult de kracht van de Heilige Geest ontvangen en u zult Mijn getuigen zijn.
Er is effect beloofd op de gegeven volmacht. Effect is echter niet hetzelfde als succes. Het is een grote theologische fout als een kerkenraad tegen de predikant zou zeggen: ‘Als u meer volmacht zou hebben, zou het er anders uitzien in de gemeente!’ Aan de andere kant is het eveneens een grote theologische fout om het uitblijven van effect als een normaal gegeven te beschouwen en elke vorm van getalsmatige groei (in de eigen gemeente of bij anderen) verdacht te maken.

Persoonlijke consequentie
Niet zwakheid maar zonde blokkeert de volmacht. De prediker moet telkens opnieuw teruggrijpen op de belofte en de opdracht van de ordinantie, de bevestiging tot het ambt: U bent gevolmachtigd om te verkondigen, te dopen en het avondmaal te bedienen. In eredienst, onderwijs en herderlijke zorg zult u meewerken aan de opbouw van de gemeente en de gemeente bemoedigen tot haar dienst in de wereld.
Wanneer een prediker zich zwak voelt, kan hij – in menselijk perspectief paradoxaal genoeg – van grote betekenis zijn, omdat hij zich dan opent voor het handelen van God.
Wie eigenmachtig handelt, staat het handelen van God in de weg. Daarom is zonde een blokkade; zie het optreden van Achan (Jozua 7).
Het is voor de prediker steeds weer nodig om de balans op te maken door zich te toetsen aan Gods Woord.
Zonder Mij kunt u niets doen, zegt Jezus. Hij zegt daar achteraan: Maar als u in Mij blijft, zult u vrucht dragen.

Homiletische consequentie
Vanwege de volmacht mag de prediker effect verwachten op de verkondiging en daarmee de verkondiging op een hoge plaats zetten. Het blijft voor een gemeente niet verborgen als een predikant weinig van de prediking verwacht. De Geest zal voor effect zorgen, al kan dat ook een afwijzende houding opleveren.
De Geest is op samenwerking uit. Wie de volmacht heeft om te verkondigen krijgt nooit een kant-en-klare preek uit de hemel. De Geest neemt mensen in dienst. Daar is een ordelijke manier van werken voor nodig. De Geest is niet tegen vaste methoden. Integendeel. Wanneer Hij mensen inschakelt, gebruikt Hij zowel hun gaven en talenten, als hun zwoegen.

Consequenties voor de gemeenteopbouw
De verkondiging is op de gemeente gericht. De volmacht wordt namens God door de gemeente gegeven. De gemeente kan ook worden ingeschakeld. Bijvoorbeeld door een consistoriegebed, eventueel door daarbij meerdere gemeenteleden uit te  nodigen. De gemeente kan meewerken door een nagesprek of door tijdens de voorbereiding van een preek mee te denken.
De preek eindigt met een amen. Dat amen wordt door de gemeente overgenomen. De gemeente neemt de preek en het Bijbelwoord van de preek mee naar huis en leeft daar in de komende week uit. Daarom kan het waardevol zijn om het Bijbelgedeelte van de preek te bespreken op Bijbelkring, tijdens catechese of huisbezoek.
Een verkondiging vanuit volmacht geeft effect: er vonkt iets tussen het Bijbelwoord en de aanwezige gemeente en de preek ontvouwt voor de aanwezige gemeente de betekenis van de Bijbeltekst voor het dagelijks leven.

N.a.v. Michael Herbst / Matthias Schneider, … wir predigen nicht uns selbst. Ein Arbeitsbuch für Predigt und Gottesdienst (Neukirchen-Vluyn, 2001) 17-30.

One thought on “Volmacht om te verkondigen

  1. ! Mijn leermeester C. Trimp inaugureerde in 1970 met de rede ‘De volmacht tot bediening der verzoening’ – die hij vindiceerde in discussie met Schleiermacher en Barth.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s