Pastoraat in dagen van rouw

Pastoraat in dagen van rouw

Wat is rouw?
Wat is rouw? Rouw is een ingrijpend verlies van wat dierbaar is. Het verlies kan gaan om het overlijden van een mens die dierbaar was: een opa of oma, een vader of moeder, een man of vrouw, een broer of zus, een kind, een vriend, een goede collega, een leermeester. Ook het overlijden van een huisdier kan rouw veroorzaken.

rouwen-eik

Ook het verlies van iets dat dierbaar is kan rouw veroorzaken: een droom die niet uitkomt, een baan die opgezegd wordt, een tijd die niet meer terugkomt, een verhuizing, een verbroken contact, het inleveren van gezondheid.

Verlies betekent: het is onherroepelijk voorbij en komt niet meer terug. Dat geldt voor een mens die geliefd was. Het leven is definitief voorbij. Kan in een periode van ziekte nog gehoopt worden op een herstel, na het overlijden is het voorbij. Ook het samenleven, het contact is voorbij. Als de relatie verstoord was, is het ook niet meer mogelijk om het goed te maken.

Ook een baan die wordt opgezegd, komt vaak niet meer terug. Er is geen garantie dat er nieuw werk komt. Het contact met de collega’s is er ook niet meer. Er moet een nieuwe werkkring worden opgebouwd. De tijd waarin de kinderen klein waren, komt niet meer terug. Als er een breuk in het gezin is, kan dat vaak niet meer worden geheeld.

Ingrijpende verandering
Een verlies van wat dierbaar was, is vaak heel ingrijpend. Er moet afscheid genomen worden. Er is geen samenzijn meer mogelijk, de stem kan niet meer worden gehoord, de handen niet meer gezien of gevoeld, geen aanraking meer, geen mogelijkheid meer iets te delen. Degene die steun gaf en je goed kende, is er niet meer.

Ook het perspectief verandert: er is niet meer de mogelijkheid om samen oud te worden, samen nog iets te ondernemen, om er voor anderen te zijn.  In plaats van samen ergens naar toe te gaan, moet je alleen. Alleen naar de winkels, alleen naar familie, naar feestjes, naar begrafenissen. Alleen naar de notaris. Alleen de financiën regelen.

Door dit ingrijpende verlies verandert het leven en ook de zin en de betekenis ervan. Het leven kan een chaos worden. Er kan een onvermoede eenzaamheid komen. Thuiskomen is moeilijk, omdat de leegte daar wacht. Als er een tijd van intensieve zorg aan het overlijden van een dierbare vooraf gegaan is, kan na het overlijden een tijd van intense vermoeidheid overvallen. Als het overlijden onverwacht komt, na een ongeluk of een hartstilstand, is er nog lang de shock.

Verwerking?
Er wordt vaak gesproken over rouwverwerking. Dat kan de suggestie oproepen, dat iemand een keer klaar is met dit verlies. Bijvoorbeeld als het een plek gekregen heeft. Een ingrijpend verlies kan vaak nauwelijks worden verwerkt. Omdat het definitief is, komt er geen einde aan. Er is geen einde aan het verlies.
Voor de een is het eerste jaar na het overlijden moeilijk. Het verdriet is steeds heftig. Na een jaar is het verdriet en gemis niet weg. Wel zijn de scherpe kantjes eraf.
Voor de ander komt het echte gemis pas na maanden. Als al het regelwerk na de begrafenis voorbij is. Of als de vermoeidheid over is. Na een jaar, na 2 jaar zegt degene die achterblijft: Het wordt steeds moeilijker.

Daarom is het beter om voorzichtig te zijn met het woord verwerken. Verwerken kan te positief zijn, te gemakkelijk de suggestie wekken dat er een einde aan komt.
Omgaan met rouw is dan eerder antwoord geven op het verlies (Wim ter Horst), verdriet is een werkwoord (Margriet van der Kooi). Bijvoorbeeld het ontdekken van een nieuwe manier van leven na het gemis. Het vraagt om een nieuwe oriëntatie, misschien wel om een nieuw levensdoel. Soms moet een leven weer helemaal opnieuw worden opgebouwd. Het vraagt om uithouden en dragen van de pijn, het gemis en het verdriet.

Margriet van der Kooi gebruikt verschillende beelden: het is een weg vinden in een nieuw, onbekend landschap. Het kan een doolhof zijn, waarbij je soms weer uitkomt op het stuk waar je al eerder was. Het verdriet komt terug en in dit doolhof en deze chaos weet je de weg niet meer.
Het beeld van het doolhof wordt meer door wanhoop getekend. Een hoopvoller beeld is het beeld van de wenteltrap: je komt elke keer langs het gemis en het verdriet, maar steeds vanuit een ander perspectief. Verdriet kan na jaren weer terugkomen. Soms op een heel andere manier dan eerst.

G267_10004050__46_48

Er is nog een reden waarom verwerken niet gepast is. Verdriet veroorzaakt een chaos. Soms letterlijk een chaos, omdat een leven en een planning overhoop wordt gegooid. Veel vaker een chaos in het hoofd en in het hart. Verdriet kan zich vertalen in boosheid op anderen, in een schuldgevoel, een gevoel van falen. Er kan door de schok een gelatenheid zijn, waardoor het gemis en het verdriet er wel is, maar niet wordt gevoeld. Emoties worden door elkaar gegooid.
Als de relatie slecht is of zelfs verbroken, kan het verdriet intens zijn omdat er geen mogelijkheid meer is om recht te zetten.

Wat kan het pastoraat betekenen?
Uit het bovenstaande komt al iets naar voren van wat het pastoraat kan betekenen. Allereerst er zijn, presentie, naar iemand toegaan. Veel mensen die te maken krijgen met het verlies, ervaren dat mensen om hen heen hen gaan mijden. De contacten worden schaarser, omdat men niet weet wat met aan moet met de rouw van de ander. Rouw maakt machteloos.
Door iemand op te zoeken, wordt al een belangrijke daad verricht. Je laat iemand niet alleen in de chaos, de wanhoop en het verdriet. De vrienden van Job kwamen en zaten 7 dagen bij hem zonder iets te zeggen. Ze deelden het lot van Job.
Door iemand op te zoeken kun je delen in het verdriet. Dat is voor iemand in rouw al een hele troost. Dat er iemand is om het verhaal te doen.

Voor iemand in rouw is het verhaal doen heel belangrijk. Door te vertellen wordt het gebeuren geordend en de chaos wat meer tot orde gebracht. Door te vertellen kan iemand de emoties verwoorden die van binnen leven en kan iemand laten merken hoe het gaat.
Je helpt iemand door betrokken op de ander te zijn. Een bereidheid om te luisteren naar wat de ander heeft te vertellen. Al heeft iemand dat al een of meerdere keren verteld. Veel mensen hebben de behoefte om van zich af te praten. Wanneer een gesprekspartner overleden is, valt ook iemand weg die het verhaal steeds aanhoorde. Je troost iemand door niet te schrikken van wat iemand vertelt. Door niet te schrikken van de boosheid, de intensheid van het verdriet. Door niet te schrikken als iemand teleurgesteld is in God.

Je helpt iemand door betrokken, behoedzame vragen te stellen: Vanuit een oprechte betrokkenheid vragen hoe het gaat. Vanuit oprechte belangstelling vragen of iemand het nog redt. Wanneer je zulke vragen stelt, moet er ook gelegenheid zijn dat de ander vertelt of het gaat of niet. Betrokkenheid kan zich tonen door verhalen over de geliefde aan te horen die wordt gemist. En als er genoeg vertrouwdheid is door te vragen naar hoe God ervaren wordt en of het bidden nog lukt.

Troost
Het is al een troost als er iemand op bezoek komt en iemand in rouw niet vergeten wordt. Het is al een belangrijke steun als iemand bereid is om naar het verhaal te luisteren dat wordt verteld. En dat bereid is om dat nog een keer en nog een keer te doen.
Op die manier kan iemand die op bezoek gaat iets van Gods aanwezigheid laten merken. We geloven dat God er ook kan zijn zonder onze hulp. Maar vaak helpt het als iemand komt en wordt Gods aanwezigheid dan meer ervaren als iemand oprecht en betrokken is.

crosses

De troost die de kerk biedt, is de verkondiging dat Jezus is opgestaan uit de dood. Een machtig perspectief dat oneindig veel meer biedt dan alle menselijke troost. Tegelijkertijd een geloof dat heel erg aangevochten kan worden. Wie de verhalen rondom de opstanding van Christus leest, merkt dat er ruimte is voor zoeken, voor gemis en twijfel. Het geloof doet de vragen niet verstommen. Integendeel, soms worden de vragen alleen maar scherper: als God er is, waarom moest dat dan gebeuren? Had God geen andere weg kunnen kiezen? Ik heb dit toch niet verdiend? Het is een troost als zulke vragen aangehoord kunnen worden, zonder direct beantwoord te worden. Aan Pasen gaat Stille Zaterdag vooraf.

De kunst van het pastoraat is niet om God te verdedigen, maar om de ander weer in verbinding met God te brengen. Dat kan door de wanhoop en de vragen, net als de psalmen dat doen, bij God te brengen. In het lezen van een psalm, in een gebed voor de ander.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s