Afgoden

Afgoden

Elke keer als wij met onze kinderen uit de Bijbel een verhaal over afgoden lezen, merk ik dat zij ten diepste niet begrijpen waar het bij het dienen van afgoden om gaat. Ze kennen de verhalen en kunnen vertellen wat er mis ging met het volk Israël. Maar niet waarom die afgoden zo’n aantrekkingskracht hadden op Israël. Ook kunnen ze niet aangeven wat hedendaagse afgoden zijn.

Waarom waren afgoden zo aantrekkelijk?
Voor ons is het niet zo eenvoudig om aan te voelen wat de aantrekkingskracht van die afgoden was. Voor ons is het daarom niet zo eenvoudig om te begrijpen waarom Israël steeds – ondanks alle afgoden – andere wegen ging.
Afgoden raken aan een belangrijke vragen die gelovigen vandaag de dag ook nog hebben: Waar is God? Hoe kom ik in contact met God? Ziet God mij? Hoort Hij mijn gebeden?

Beeld
Wanneer in het Oude Nabije Oosten een beeld van een god werd gemaakt, geloofde men dat die god door middel van dat beeld te benaderen was.
Men geloofde dat er een speciaal soort mensen door de goden waren geschapen om deze beelden te maken. De goden bestuurden de handen van deze mensen. Nadat een beeld vervaardigd was, kwam er een uitgebreid ritueel om het beeld in te wijden. Tijdens dat ritueel trok de godheid in dat beeld. De god was weliswaar nog in de godenwereld, maar ook aanwezig in dat beeld.
Gelovigen konden naar de tempel gaan om dat het beeld te aanschouwen. Wanneer het zonlicht door dit godsbeeld weerkaatste, wist je als gelovige dat de genade en het heil je door deze god werd geschonken. Beeldjes had men in huis, in de buurt. Door deze beeldjes geloofde men dat de godheid heel makkelijk te benaderen was.

goudkalf

Oude Testament
In het Oude Testament worden de afgoden nietigheden genoemd. Ze lijken heel wat voor te stellen, maar zijn uiteindelijk schijn. Afgoden zijn een illusie, goden in schijn:
Ze hebben oren maar horen niet
Ze hebben ogen maar zien niet
Ze hebben een mond maar spreken niet
Ze hebben handen maar doen niets
Ze hebben voeten maar staan stil

Daarentegen is de God van Israël de levende God. Heeft Hij een lichaam? Heeft Hij oren, ogen, een mond, handen en voeten? Er kan wel in antropomorfe taal over God gesproken worden:
* Hij neigt Zijn oor
* Mijn oog zal op u zijn
* Israël is uitgeleid door Gods uitgestrekte arm en sterke hand
* God zal opstaan tot de strijd

Israël mocht geen beeld van God maken: het tweede gebod. In het verhaal van de ark op het slagveld zien we waarom. De ark was de troon van God, waarop de Heere van de legers troonde. Door de ark mee te nemen naar het slagveld dacht Israël om de Heere zelf, om Zijn aanwezigheid mee te nemen. Dan staat God aan mijn kant. Een beeld van God veronderstelt dat wij als mensen bepalen wie God is, waar Hij is, wat Hij doet en hoe Hij naar onze wensen en verlangens luistert.

Hedendaagse invulling
Hoe krijgen we een hedendaagse invulling van het begrip afgoden? In de Grote Catechismus doet Luther een poging: een afgod is alles waar een mens zijn vertrouwen op stelt. Het nadeel is niet dat deze Grote Catechismus uit de 16e eeuw komt. Het nadeel van deze definitie is dat afgoden in dit geval vooral iets voor volwassenen is. Het zijn volwassenen die het moeilijk vinden om hun vertrouwen op God te stellen. Kinderen accepteren zoals het gaat, omdat ze gewend zijn om afhankelijk te zijn.

Bij een hedendaagse invulling moeten we kijken naar wat God belooft voor ons te doen. Als mensen zoeken wij datgene dat God ons belooft ergens anders:

* Alleen God kan ons gelukkig maken, maar we zoeken het op veel andere plaatsen: in onze materiële welvaart, in ons werk, in onze gezondheid.

* De waarde van ons mensen is gelegen in het gegeven dat we beeld van God zijn. Maar wij zoeken onze waarde vaak elders: in onze prestaties, in de aandacht die we van anderen krijgen.

* We willen gezien en gehoord worden. We zoeken dat niet in een relatie met God, in het gebed. Maar we zoeken het bij mensen, bijvoorbeeld het aantal positieve reacties, het aantal volgers op Twitter, likes op Facebook.

* We willen het gevoel hebben dat we bestaan. Ook dat kan in een leven met God. Maar het wordt vaak gezocht in een groots en meeslepend leven.

* We hebben de behoefte  om onszelf te rechtvaardigen: onze daden en misschien zelfs wel ons bestaan. We gaan daarbij niet naar de Heere, maar ook hier zoeken we het elders. We gaan er bovendien aan voorbij, dat God de goddelozen rechtvaardigt. We gaan er vaak vanuit dat God ons aanneemt als wij wat voor Hem betekenen.

Aanvechting
Het is goed te begrijpen, waarom we als mensen het elders zoeken en niet bij God. Want geloven is niet eenvoudig. We horen Gods stem  niet, we weten niet zeker of Hij ons hoort en ziet. In theologentaal: geloven gaat gepaard met aanvechting.

Het zoeken van (hedendaagse) afgoden is een vorm van het uit de weg gaan van de aanvechting. Door grip te hebben op Gods ‘functies’ proberen we een zinvol leven te vinden.

Illusie
Ook hier geldt, dat het een illusie is, een leven in schijn. Het gaat goed, zolang het in het leven goed gaat. Maar bij tegenslag, bij twijfel, als we echt niet in onszelf kunnen geloven, merken we pas hoezeer het schijn is. Wij kunnen als mensen niet voor onszelf bewerkstelligen wat God ons geeft. Daarom: hoezeer het ook een leven vol aanvechting is, een leven met God is beter dan een leven waarin we onze eigen illusie najagen. Want God doet wat Hij belooft. Weliswaar niet op onze tijd. Maar Hij doet het wel.

(Waarmee ik niet wil zeggen, dat het leven met God eenvoudig is. Het is een leven vol aanvechtingen.)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s