Indië

Indië

Weer zijn de politionele acties in het nieuws. Allereerst omdat een van de soldaten in het NRC in een interview aangaf betrokken te zijn geweest bij executies. In de tweede plaats omdat twee dienstweigeraars alsnog rehabilitatie willen. Met als motivatie: als de rechter had geweten wat er in Indië zich afspeelde, had hij hen nooit veroordeeld. Bij zulke berichten denk ik aan de oud-Indië-gangers die ik in de loop van jaren heb ontmoet. En aan wat zulke berichten bij hen oproepen. Aan de slapeloze nachten die zij (weer) zullen krijgen. Aan de wrevel die zulke berichten bij hen oproepen.
Als het over de Nederlandse soldaten in Indië gaat, gaat de aandacht vooral uit naar de misstanden die er door de Nederlanders zouden zijn gepleegd. Zelden is er aandacht voor wat de Nederlandse soldaten hebben doorgemaakt. Een groot deel van de Nederlandse soldaten is als dienstplichtige naar Indië gestuurd. Niet om daar een oorlog te voeren, maar om de orde terug te brengen. Daarom werd er ook gesproken over politionele acties.

De meesten hebben daar een lange tijd gezeten. Soms meer dan 3 jaar. Deze mannen hadden als tiener de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. Na de oorlog werden zij naar Indië gestuurd. Op Bevrijdingsdag bad ik tijdens een kerkdienst voor degenen die de gevolgen van de oorlog nog ondervinden, en ook voor degenen die elders hebben gediend bijvoorbeeld in Indië. Na afloop van de dienst werd ik aangesproken door iemand: ‘Het is voor het eerst dat voor mij gebeden is.’ Hij had in Indië gediend. ‘Hoe was dat?’ vroeg ik. Veel wilde hij er niet over zeggen: ‘Eerst de oorlog met de Duitsers en daarna Indië. Ik heb een verloren jeugd gehad. Nou, dan weet u wel genoeg.’

Zij kwamen in een wereld die voor hen totaal onbekend was. Het begon al met de heenreis: ‘Aan boord brak tyfus uit. Bij aankomst stonden honderden ambulances klaar. Onderweg waren er al overleden. Zij kregen een zeemansgraf.’

Ze kwamen in een wereld met een voor hen vreemd klimaat, vreemde talen. Ze maakten ingrijpende gebeurtenissen mee. ‘Wie niets heeft meegemaakt, heeft daar alleen maar achter de meisjes aangezeten.’ Ze hebben meegemaakt hoe kameraden sneuvelden en soms ter plekke begraven moesten worden. Een bracht het er levend vanaf, terwijl de soldaat links en de soldaat rechts van hem sneuvelden. Ze hebben gezien hoe mensen die voor hen werkten op afschuwelijke manier verminkt werden teruggevonden. Ze werden beschoten en liepen in hinderlagen. Ze hebben zelf geschoten en gedood. Wachtlopen hield in dat je beschoten kon worden door een onzichtbare vijand. Of overvallen. Altijd moest je paraat staan. Wachtlopen in Indië was wat anders dan wachtlopen op een kazerne op de Veluwe. 2526 soldaten zijn gesneuveld of overleden aan verwondingen. Daarnaast zijn er nog 2225 soldaten omgekomen bij een ongeluk of overleden na een ziekte. Deze cijfers geven aan, dat het een ingrijpende tijd voor de meesten moet zijn geweest.

Wat moet je dan aan je vrouw en je kinderen vertellen? Zij zijn er niet bij geweest. ‘Hoe moet je erover vertellen? Dat kan gewoon niet. Er is teveel gebeurd.’ Bovendien is de publieke opinie voor hen nooit gunstig geweest. Dat begon bij terugkomst al. ‘We kregen 200 gulden om weer burgerkleding te kopen. We kregen geen onthaal. We gingen van boord en toen werd er tegen ons gezegd: “Succes in de burgermaatschappij”. Dat was alles.’ Daarna werd er over Indië gezwegen. En toen er wel over gesproken werd, ging het vooral over misstanden. Erkenning hebben ze zelden gekregen. Wel is er aandacht als er foto’s opduiken met executies. Of als dienstweigeraars rehabilitatie willen. Ik zeg niet dat daarover gezwegen moet worden. Wel dat wij in 2013 voorzichtig moeten zijn met wijsheid achteraf. In 1946, bij de eerste politionele actie, was Groot-Brittannië nog in bezit van koloniën en mandaatsgebieden. In 1954 en 1960 had Frankrijk moeite om koloniën los te laten. Het was de tijd waarin men het opkomende communisme vreesde. Spreken over Indië kan niet zonder de geest van die tijd.

Wat ik mij ook afvraag: waarom geen aandacht voor wat de soldaten (dienstplichtig of beroeps) hebben doorgemaakt? Waar blijft de aandacht voor de terreur van Indonesiërs waaraan Nederlandse soldaten een einde moesten maken? Waarom geen reportages van de soldaten die daar gesneuveld zijn en ginds begraven liggen?

Moet het wel allemaal opgehaald worden? Ik weet het niet. De meesten willen er niet over praten. Het vraagt in ieder geval om fijngevoeligheid en om een niet-veroordelende en respectvolle houding. Ik vroeg na wat iemand moest doen om het verhaal van zijn vader of opa te horen. ‘Niets’, was het antwoord. ‘Onbegonnen werk. Als iemand er niet over wil praten, dan zal hij dat nooit doen.’
Aan de andere kant: het wordt steeds opgehaald. Vaak op een voor de veteranen weinig positieve manier. Dát mag wel eens anders.
Ik ben betrokken geraakt bij de gebeurtenissen in Nederlands-Indië. Omdat er ik in verhalen op stuitte. Omdat ik me realiseerde dat ik signalen heb laten liggen van gemeenteleden die daar hebben gediend. Uit die verhalen en signalen begrijp ik enigszins hoe ingrijpend deze periode is geweest voor degenen die daar hebben gediend. Enigszins, want ik heb het alleen van horen zeggen. Ik ben er niet bij geweest. Maar als ik steeds de verhalen hoor en de gevolgen zie, denk ik: deze verhalen mogen niet vergeten worden. Want ze werden in opdracht gestuurd, maakten veel mee en kregen daarna de last te dragen. Dat mag – naast de misstanden – ook niet vergeten worden!

Epiloog
Kort na de acties in Indië kwam de oorlog in Korea. Nog erger dan in Indië en nog meer vergeten dan de politionele acties. Nu 60 jaar na de wapenstilstand is het ook goed om onze betrokkenheid bij dat land te blijven gedenken. Samen met de soldaten die daar hebben gediend. Daarbij niet vergetend degenen die daar gevallen zijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s