Preken met het oog op jongeren (1)

Preken met het oog op jongeren (1)

Juki

Jongeren en de preek: dat zijn twee verschillende werelden. Tot nu toe is er nog weinig over nagedacht hoe deze twee verschillende werelden met elkaar verbonden kunnen worden. Daarom besloot in de Arbeitsgemeinschaft für Homiletik in 2006 de jaarlijkse conferentie te wijden aan dit thema. Vanuit de gedachte dat deze twee werelden met elkaar te verbinden zijn en dat het ook voor de reflectie op de preek een uitdaging is om met dit thema bezig te zijn. Ik wil in deze rubriek enkele bijdragen aan dat congres de revue laten passeren.
Allereerst de bijdrage van Hans-Martin Gutmann (hoogleraar Praktische theologie in Hamburg).

gutmann

Onoverzichtelijkheid
Gutmann is in zijn bijdrage vooral bezig met de omstandigheden van de huidige jongeren. Volgens hem bevinden jongeren zich in een situatie van onduidelijkheid en onoverzichtelijkheid.
Er is voor hen weinig houvast en weinig nog zeker. Er zijn bijvoorbeeld geen duidelijke levensfasen meer: de kindertijd wordt eerder afgesloten, maar de puberteit duurt langer. Met 18 jaar zijn jongeren al meerderjarig, maar blijven langer dan voorheen sociaal en economisch afhankelijk van de ouders. Door de toenemende individualisering verkeert een jongere in verschillende werelden, die voor het gevoel van een ander nauwelijks te combineren zijn.

Tegenstrijdig
Vanuit de verschillende leefwerelden kunnen tegenstrijdige appèls gedaan worden. Aan de ene kant vraagt het werk en de opleiding om bereidheid tot prestaties, zelfbeheersing, discipline en verantwoordelijkheid. Aan de andere kant vragen vrije tijd, media, enz om emotionaliteit, gerichtheid op het hier en nu, ongeremdheid, genot.
Deze individualisering heeft een groot nadeel: er is voor jongeren geen duidelijk kader meer. Er zijn geen duidelijke richtlijnen die hen door het leven helpen. Er zijn geen duidelijke voorbeelden en idealen meer waaraan zij zich kunnen spiegelen. Ze hebben niet alleen keuzevrijheid, maar zijn gedwongen te kiezen. Door dit alles moeten zij zichzelf en hun eigen identiteit uitvinden.

Kwetsbaar
Dat maakt hen volgens Gutmann kwetsbaar. Ze zijn kwetsbaar voor wat de maatschappij van hen vraagt. Een maatschappij waarin het economische rendement steeds meer de norm wordt. Bovendien wordt hen van alle kanten (en nog het meest in reclames) voorgespiegeld hoe ze gelukkig kunnen en moeten worden. Al prikken ze door het meeste heen, de ondertoon van deze beloften van een gelukkig leven zijn niet vrijblijvend. Wie gelukkig wil worden, moet eerst presteren: een studie afronden, een diploma halen, een baan vinden. Wie het goede leven wil krijgen, moet eerst iets van zichzelf laten zien, moet zichzelf bewijzen.

IMG_1514_fuer_Plakat_geeignet

Kritische stem
Volgens Gutmann heeft de prediking van het evangelie een belangrijke meerwaarde en een belangrijke kritische stem in onze maatschappij. Preken met het oog op jongeren betekent scherp het verschil van wet en evangelie zien. In de prediking gaat het net als in de maatschappij om rechtvaardiging. Want jezelf bewijzen is een vorm van rechtvaardiging. Theologisch gesproken: een vorm van wet waaraan wij moeten voldoen willen wij iemand zijn, een norm waaraan onze waarde wordt afgemeten. Deze norm is niet vrijblijvend, maar kan in onze maatschappij net zo goed knechtend zijn: er wordt een gelukkig leven vol vrijheid voorgespiegeld. Maar paradoxaal genoeg verliest men zichzelf. Wie niet aan de norm voldoet, is overbodig.

Rechtvaardiging
In het evangelie gaat het ook om rechtvaardiging. Maar dan een rechtvaardiging van Godswege dat een geschenk is. Juist de overbodige mens krijgt deze rechtvaardiging toegezegd. (Gutmann vertaalt de rechtvaardiging van de goddeloze dus in de rechtvaardiging van de overbodige mens.) De Bijbelse verhalen ontmaskeren op heilzame manier de dwang in de keuzes en kunnen helpen om een weg door het leven te vinden. In de preek kan de Bijbelse vertelling met de levensgeschiedenis van de jongere verbonden worden. Op die manier kunnen worden ze op weg geholpen om hun identiteit uit Gods hand te ontvangen en hoeven ze niet om een eigen identiteit uit te vinden. Preken met het oog op jongeren kan een bijdrage leveren aan die zoektocht naar een eigen identiteit in een onoverzichtelijke wereld. In een preek wordt de zegen van God meegegeven: in de preek wordt de beschermende macht en de betrouwbare levensleiding van God de jongeren toegezegd.

N.a.v. Michael Meyer-Blanck / Ursula Roth / Jörg Seip (Hg.), Jugend und Predigt. Zwei fremde Welten? (München: Don Bosco Verlag, 2008).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s