Kerst-christendom

Kerst-christendom

Tegen het einde van het jaar komt de kerstsfeer ons land binnen. Nog in diezelfde tijd komt ook de kritiek op de sfeer rond Kerst op. Die kritiek op de stemming rond Kerst behoort net als de kerstboom, de kaarsen en de kerstklokjes tot de folklore rond Kerst.
De kritiek op de kerstsfeer ziet een belangrijk gegeven over het hoofd. Kerst is een van de weinige momenten waarop de drie vormen van het hedendaagse christendom met elkaar in aanraking komen: de publieke, de kerkelijke en de private vorm van christendom. In geen enkele tijd van het jaar is in de openbare leefwereld zoveel van het christendom te vinden als in de tijd van kerst.

De kerk heeft bovendien profijt van deze publieke aandacht voor het christendom. In deze tijd van het jaar neemt het kerkbezoek vaak toe. Ook in de privésfeer is te merken dat het kerst is. Geen enkel christelijk feest wordt als gezin zodanig gevierd als het kerstfeest.  
                          
Kritiek op de manier waarop het kerstfeest wordt gevierd, kan betekenen dat de kerkelijke vorm van godsdienst zich terugtrekt en daarbij de publieke en de private vorm aan hun lot overlaat. Daarmee wordt het proces van secularisatie alleen maar versterkt. Volgens sociologen is een deel van de secularisatie door de kerken zelf in de hand is gewerkt. Joachim Matthes spreekt van een ‘emigratie van de kerk uit de samenleving’. Hij doelt daarmee op een ontwikkeling vanaf de 19e eeuw, waarbij de kerk zich steeds meer ging organiseren als kerkgenootschap en als instituut. Met dit proces, dat hij verkerkelijking noemt, richtte de kerk zich steeds meer op de christenen die actief bij dit instituut betrokken waren.  Degenen die minder betrokken waren, werden vaak afkeurend  getypeerd als randkerkelijken. Bezoek van de kerkdienst werd als norm gezien. Tegenwoordig is de norm verder uitgebreid tot het meedoen met de activiteiten die door een gemeente worden georganiseerd.

Het merendeel van de christenen zijn niet actief betrokken bij een gemeente. Toch wil dat niet zeggen, dat zij niet met het christelijk geloof bezig zijn. Ook christenen, die niet nauw bij een gemeente betrokken zijn, zijn in staat om heel concreet over hun geloof te vertellen. Juist in de tijd van kerst komt naar voren wat hun geloof inhoudt. Dit geloof uit zich niet in het bezoeken van de kerkdienst, maar door het bezoeken van concerten of een beleving in eigen huiselijke kring. Het gaat niet meer om verzoening met God, maar om waarachtig menszijn in het hier en nu. Het gaat om een christendom, dat gevoelig is voor sfeer, waar de kribbe het kruis vervangen heeft. De theoloog-journalist Matthias Morgenroth spreekt daarom van ‘kerst-christendom’. Dit kerst-christendom is de moderne invulling van het christelijk geloof. Men wordt meer door het feestgevoel en door de sfeer aangesproken dan door de preek.
Deze kerst-christenen kunnen niet altijd op sympathie rekenen bij de actieve gemeenteleden. Niet alleen omdat deze kerst-christenen zich anders niet laten zien, maar ook vanwege hun andere interpretatie van het christelijk geloof. Voor de kerst-christenen is het Kerstfeest het belangrijkste christelijke feest. Actieve gemeenteleden hebben nogal eens de neiging om dat belang te relativeren. Niet het Kerstfeest is het belangrijkste feest, maar Pasen. Onder predikanten en theologen is er ook een bepaalde weerzin tegen het Kerstfeest en de vele festiviteiten erom een. Het Kerstfeest is een van de meest verwaarloosde thema’s door theologen. Zij laten de reflectie over aan onderzoekers van de volkscultuur en zien daarbij over het hoofd dat er veel belangstelling is voor de manier waarop Kerst gevierd werd en wordt. Merkwaardig genoeg negeren zij daarbij ook een heel voor de hand liggend moment om aansluiting te vinden bij christenen en niet-christenen, die op andere tijden de kerk voorbij lopen. Daarbij wordt het proces van secularisatie nog meer versterkt. De kerk laat daarbij de publieke invulling van het kerstfeest over aan de commercie en de media. De kerk emigreert nog verder uit de samenleving.
Foto 1
De kerk moet zich weer bezig houden met de publieke manifestatie van het christendom. Zeker in de tijd van Kerst. Niet om de invloed, die de kerk vanuit het verleden had, terug te winnen. Maar vooral vanuit zorg. Is een kerst-christendom zonder kruis wel vol te houden? Streven deze kerst-christenen niet een perfecte wereld na, die zijzelf moeten vormgeven? Vooral jongeren en dertigers kunnen door alle keuzemogelijkheden streven naar een paradijs, dat zij zelf willen vormgeven en dat zij zelf ook moeten vormgeven.  Kerst-christenen hebben de last de ideale wereld in het hier en nu te creëren. Een last die door henzelf en door de maatschappij wordt opgelegd.
Voor deze kerst-christenen heeft de kerk de boodschap dat het bij het Kerstfeest niet gaat om de paradijselijke sfeer die wij zelf in het hier en nu moeten vormgeven. Het gaat om het Kind in de kribbe, God die mens werd, om het paradijs dat ons uit handen is geglipt en steeds weer uit handen glipt van Godswege te brengen als belofte. Tot zijn krib roept Hij de mensen, u en mij. Kom, zegt Hij, Ik vervul uw wensen; laat u niet door schijn verblinden (Gezang 144:3).

ds. M.J. Schuurman

Geschreven voor HWConfessioneel voor het kerstnummer, dat als thema heeft: Kerstmis – kermis.

N.a.v. Matthias Morgenroth, Weihnachts-Christentum. Moderner Religiosität auf der Spur (Gütersloh, 2002).

One thought on “Kerst-christendom

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s