ds. C. Neele – Uit de schaduw (Boekbespreking)

ds. C. Neele – Uit de schaduw. Onbekende Bijbelse personen belicht (Boekbespreking)

Een preek lezen uit een andere stroming in de kerk is niet altijd even gemakkelijk. De weerstand en het vooroordeel kunnen er al zijn, voordat het boek ter hand genomen wordt. Toch kan ik het lezen van preken uit een andere stroming aanbevelenswaardig. Door het lezen van een preek kan men in aanraking komen met de geloofsbeleving binnen een ander kerkgenootschap. Voor de onderlinge verhoudingen en de oecumene is het opbouwend.

De Heidelberger praktische theoloog Christian Möller voerde een experiment uit. Hij deelde aan zijn studenten een preek uit van een moderne dominee en een heel behoudende dominee en liet zijn studenten deze preek lezen en bekritiseren. De studenten die een moderne inslag hadden, werden geboeid door de moderne dominee en hadden forse kritiek op de behoudende dominee. De behoudende studenten konden de fouten van de moderne dominee moeiteloos aangeven en vonden de behoudende preek erg mooi. Aan het einde van de discussie gaf Möller te kennen dat hij de beide preken had geschreven. Hij liet hen op die manier zien dat zij de preek bevooroordeeld lazen.
Het zou aardig zijn om dat met deze bundel ook eens uit te proberen. Vanuit mijn christelijk-gereformeerde opvoeding heb ik enkele vooroordelen over de Gereformeerde Gemeenten meegekregen. De prediking zou daar niet zo ruim zijn. Dat vooroordeel is tijdens het lezen van deze preken weggenomen. Wanneer er een preek van deze predikant gelezen zouden worden in de Christelijke Gereformeerde Kerken onder een andere naam (en dan bedoel ik niet een Bewaar-het-Pand-dominee) zouden de meeste luisteraars niets gemerkt hebben. De prekenbundel relativeert de inhoudelijke verschillen in de prediking. Vooral het slot van de preken bevatten mooie passages.

Door het lezen van preken uit een andere traditie wordt ook de spiegel voor gehouden. Het is gemakkelijker  om te zien, waar homiletische fouten gemaakt worden. Dat maakt bescheiden. Want die fouten maakt iedereen. Die zijn niet beperkt tot een stroming. Hooguit zorgt een stroming ervoor dat een predikant sneller in bepaalde valkuilen valt.
De preken zijn opgebouwd uit een herkenbare structuur: drie punten met in elk onderdeel van de preek een toepassing. De toepassingen gebeuren vaak ook op dezelfde manier. In de eerste twee punten wordt het Bijbelverhaal bepreekt als een voorbeeldverhaal.  De preek begint met een uitgebreide beschrijving van de tijd waarin de geschiedenis zich afspeelt. Wat er in de Bijbelse geschiedenis vermeld wordt, is een positief of negatief voorbeeld voor ons. De laatste toepassing is een vergelijking met het (verzoenend) werk van Christus.
Deze opzet heeft enkele nadelen. De preken krijgen een voorspelbaar karakter: schets van de tijd – wat het voor ons betekent – christologische toepassing. Bovendien past niet elke tekst in dit schema. De gebeurtenis van Rizpa is zo’n tekst volgens mij. Zeker bij de christologische toepassing heb ik mijn vragen. Ik zou het zelf in ieder geval zo niet doen. In de preek gaat het over de bloedschuld van Saul. Deze bloedschuld wordt veralgemeniseerd tot bloedschuld van ons allemaal. Op die manier wordt m.i. de tekst niet rechtgedaan. Ook de christologische uitleg wordt problematisch. In het gedeelte over de schuld van Saul wordt gezegd, dat de Heere dat alleen kan vergeven als Hij bloed ziet. Wanneer ds. Neele direct daarna over het verzoenend bloed van Christus spreekt, wekt hij de suggestie dat de Heere ook hier alleen kan vergeven nadat Hij bloed heeft gezien.
De preek start steeds in de schets van de Bijbelse tijd. Aan de ene kant is dat bewonderingswaardig: er is nog een cultuur waarin dat kan. Waarin er tijd en ruimte is om naar de Bijbel te luisteren. Ook naar de ernstige kanten, die het evangelie heeft. Met alle kritiek die er op de Gereformeerde Gemeenten kan zijn, moeten we dat ook constateren! De bereidheid om ook de ernst ter harte te nemen. Die ernst is in andere stromingen wel eens ondergesneeuwd.

Tegelijkertijd staat het gebeuren vaak op een afstand. De predikant moet de Bijbelse geschiedenis wel behandelen als een voorbeeldverhaal. De kloof tussen toen en nu wordt anders te groot. Het gevaar van de Bijbelse geschiedenis gebruiken als voorbeeld voor ons dagelijks leven heeft ook een gevaar. De toepassing kan ook moralistisch worden. Dan komt de mens teveel centraal te staan. En komt het handelen van God in de schaduw te staan van het menselijk handelen. Wellicht is dat bewust bedoeld om te laten zien dat wij als mensen het uiteindelijk niet kunnen vanuit onszelf.  In de preek over de Micha, de man uit het bergland van Efraïm krijgt de eerste toepassing enige onpastorale trekken. Vanuit de -terechte- ernst, dat  geloofsafval in één generatie kan optreden, laat hij het bij de toepassing:  “We mogen er wel van schrikken, en onderzoeken hoe dat bij ons is.” Dan denk ik: ook in de Gereformeerde Gemeenten zijn er ouders van wie de kinderen met het geloof hebben gebroken. Wat krijgen die hier te horen? Veronderstelt de predikant nu dat ouders het kind het geloof kunnen schenken of wil hij de gemeente waarschuwen voor de noodzaak van een liefdevolle en ernstige geloofsopvoeding? Ik vermoed het laatste.
Tot slot: een ander vooroordeel is ook weggenomen. Ik had altijd het beeld dat preken uit de Gereformeerde Gemeenten archaïsch zijn wat taalgebruik betreft. Dat is in deze prekenbundel niet het geval. Alleen in de Bijbelse citaten zijn archaïsch door het gebruik van de Statenvertaling. Wanneer deze preken op een intieme en rustige manier worden voorgedragen – als een liefdevolle dienst aan de Heere – zal de gemeente deze preken goed kunnen volgen.

N.a.v.  ds. C. Neele, Uit de schaduw. Onbekende Bijbelse personen belicht. Uitgeverij De Banier. ISBN: 978 90 336 0682 3. € 15,50

Deze prekenbundel gelezen vanwege een recensie voor Maandblad Réveil

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s