Schuld belijden voor Gods aangezicht: de kans om opnieuw te beginnen

De biecht: schuld voor Gods aangezicht & kans om opnieuw te beginnen

In een schuldbelijdenis wordt iemand geconfronteerd met zonde of schuld ten opzichte van een medemens of ten opzichte van God.

Al vanaf het ontstaan van het christendom was er een manier om de zonden te belijden.
De schuldbelijdenis is gebaseerd op de doop. De doop gebeurt immers in het kader van de vergeving van zonden? Het gesprek met Petrus (Johannes 21:15vv), dat Jezus na de opstanding voert, is in feite ook een gesprek waarin schuld beleden wordt, een biecht: Jezus vraagt naar Petrus’ liefde.

In de Vroege Kerk en in de Middeleeuwen is men van mening, dat ernstige zonden die men beging nadat men was gedoopt, slechts door middel van een publieke boetedoening in de kerk kon worden vergeven.
Na deze boetedoening kon men absolutie (kwijtgeschelding) verkrijgen.

Bij de reformatoren wordt de functie van de absolutie in zekere zin overgenomen door de verkondiging. In de verkondiging vindt het losmaken van de zonde en de vergeving plaats.
De schuldbelijdenis krijgt verder ook een plaats in de dagelijkse gebeden: elke dag wordt er vergeving van zonden gevraagd. De bekering is dagelijks. Berouw en boetedoening zijn geen menselijke prestaties, maar goddelijke genadegaven.
De schuldbelijdenis veronderstelt dat de mens zondaar is en blijft. Zonde is geen verkeerd moreel gedrag, maar een diepe breuk waardoor de relatie met God, de medemens en zichzelf ernstig is beschadigd.
Ook de christen heeft het nodig om steeds weer te horen wat Gods wil is (Luther: prediking van de wet). Zonder de wil van God te kennen, kan men niet tot berouw en inkeer komen.
De consequentie van de prediking van de wet en de schuldbelijdenis is dat de mens verantwoordelijk is voor wat hij doet of heeft gedaan.

De schuldbelijdenis  kan een belangrijk middel zijn in het pastoraat. Bijvoorbeeld door middel van een biecht. In dit ritueel is het mogelijk om de zonden daadwerkelijk te belijden en dus verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijkertijd kan men verlost worden van de macht van de zonde. De schuldbelijdenis markeert dus ook een nieuw begin.
De schuldbelijdenis kan dus een bijdrage leveren aan genezing en bevrijding. De kracht van de biecht is, dat de schuldbelijdenis, het ontvangen van de vergeving en het nieuwe begin plaatsvindt voor Gods aangezicht.
Een mens neemt de verantwoordelijkheid voor wat hij heeft gedaan. Hij zegt ik. Hij laat zien dat hij beseft wat hij anderen of God heeft (aan)gedaan. De biecht is dus bij uitstek een relationeel gebeuren.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen werkelijke schuld en schuldgevoel. Niet iedereen die zich schuldig voelt, is ook schuldig. In een pastoraal gesprek kan een predikant erbij stil staan, hoe het komt dat iemand zich onterecht schuldig voelt. Bijvoorbeeld door te hoge normen, die iemand zichzelf heeft opgelegd. Of door bepaalde normen en waarden die men van huis uit heeft meegekregen. Verwachtingen van anderen, waaraan men niet kon voldoen.
Het omgekeerde is trouwens ook waar: niet iedereen die werkelijk schuldig is, voelt zich ook schuldig.
Het inzicht dat men over zichzelf verkrijgt, over de relaties waarin men zich bevindt worden met de Here in verband gebracht. God is de levende God. Hij is barmhartig maar ook rechtvaardig, liefdevol maar ook heilig. Beide zijden van God mogen niet in een biechtgesprek verwaarloosd worden. In een biechtgesprek wordt iemand ernaartoe geleid zijn schuld voor God te belijden (boete), zich voor God te verootmoedigen en tegelijkertijd te geloven in de genade van God.

Het ritueel van de biecht
Hoe kan een schuldbelijdenis of biecht plaatsvinden?
(1) Voorbereiding: het beproeven van iemands geweten. Bijvoorbeeld door een gesprek waarin de schuld en de verantwoordelijkheid worden besproken. Ook kunnen er eventueel teksten vanuit de Schrift worden gelezen, die als spiegel worden voorgehouden, zoals de Tien Geboden of een van de boetepsalmen.
(2) Het belijden van de schuld: in deze stap gaat het om het eigenlijke belijden van de schuld. De schuldbelijdenis kan op verschillende manieren plaatsvinden. Het is goed om ruimte te houden voor persoonlijke bewoordingen en voor een bewust gebed om vergeving.
(3) Het vrijspreken: op de biecht volgens een absolutio, het vrijspreken. Het vrijspreken kan alleen plaats vinden als men gelooft in de vergevingsbereidheid van God.
het vrijspreken kan gebeuren met een bijbeltekst en een gebaar (kruisteken of handoplegging).
Dit vrijspreken moet een actueel spreken zijn. Niet een spreken over herinneringen.
In de absolutio wordt degene, die de biecht aflegt, bewust aangesproken. De vergeving van zonden komt niet op uit degene die de schuld belijdt, maar van een daadwerkelijk tegenover.
Het vrijspreken kan natuurlijk nooit zonder gezag. Het gezag rust in het handelen van God. Dat gezag van God dient nadrukkelijk te worden benoemd. Degene die zijn schuld beleden heeft, wordt weer onder de macht van God geplaatst.

ds. M.J. Schuurman

N.B. In dit artikel wordt niet besproken hoe men met eventuele slachtoffers dient om te gaan.

N.a.v. Corinna Dahlgrün, ‘Die Beichte als christliche Kultur der Auseinadersetzung mit sich selbst coram Deo’, in: Wilfried Engemann (Hg.), Handbuch der Seelsorge. Grundlagen und Profile (Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt, 2007) p. 493-507.
Dahlgrün heeft ook een enkel artikel geschreven over biecht in het kader van hertrouwen van mensen die gescheiden zijn: “Die Chance des Neubeginns. Überlegungen zu Möglichkeiten bei der Trauung Geschiedener”, Wort und Dienst 28 (2005) 265-277

Tips:
* Bonhoeffer, Dietrich, Gemeinsames Leben. DBW 5 (1989) – Bonhoeffer pleit voor een herwaardering van de onderlinge biecht en schuldbelijdenis.
* Dahlgrün, Corinna, ‘Sorry, du, dumm gelaufen. Beobachtungen zur Kultur des Beichtrituals’, PTh 91 (2002) 308-312.
* Gestrich, Christoph, ‘Ist die Beichte erneueringsfähig?’, in: Idem, Peccatum –  Studien zur Sündenlehre (Tübingen: Mohr Siebeck. 2003) p. 151-162. Voor een samenvatting: zie https://mjschuurman.wordpress.com/2010/03/20/herwaardering-van-de-schuldbelijdenis/
* Hertzsch, Klaus-Peter, Wie mein Leben wieder hell werden kan. Eine Einladung zur Beichte in der evangelisch-lutherischen Kirche (Hannover, 2002) – als pdf te downloaden: http://www.velkd.de/downloads/beichte.pdf
Uhsadel, Walter, Evangelische Beichte in Vergangenheit und Gegenwart. HGA 12 (1961).
* Zimmerling, Peter, Studienbuch Beichte. UTB 3230 (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2009).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s