Preken op Goede Vrijdag (1) De ideeën van Peter Stuhlmacher

Preken op Goede Vrijdag

grunewald372
Hoe kun je op Goede Vrijdag preken? De nieuwtestamenticus Peter Stuhlmacher heeft dat in een artikel verwoord.

Gebaseerd op ervaring
Op Goede Vrijdag, de dag waarop de christelijke gemeente stilstaat bij het sterven van Christus, gaat het om de kern van het evangelie.
Het verwoorden van die kern is geen gemakkelijke taak. Voor iemand als Paulus ging de verkondiging van het kruis terug op een eigen ervaring. Die ervaring leidde tot zijn bekering en na zijn bekering kon hij alleen nog maar de gekruisigde Christus prediken (1 Korinthe 2:1-16).

Hedendaagse distantie
Niet elke gelovige heeft deze ervaring gehad. Er is vanuit onze eigen ervaring dus een bepaalde distantie tot de werkelijke betekenis van het kruis.
Het ontdekken van de werkelijke betekenis van het kruis wordt bemoeilijkt door de kerkelijke traditie. De satisfactieleer van Anselmus of de strijd over het misoffer kunnen ertoe leiden dat de dood van Christus niet op juiste waarde wordt geschat.
Daarnaast kan het sterven van Christus vanwege die betekenissen ook een aanstoot zijn. Stuhlmacher pleit ervoor om de gebeurtenissen rondom de kruisiging na te vertellen, zoals die door de bijbel beschreven is. Hij wijst erop, dat de manier waarop de kruisiging beschreven word historisch accuraat is.

Luther-Predigt-LC-WB

Soteriologische betekenis
De dood van Jezus heeft soteriologische betekenis. Dat wil zeggen: door de dood van Jezus kunnen wij redding verkrijgen. De dood van Jezus is niet te begrijpen zonder het Oude Testament erbij te betrekken, maar ook de Vroeg-Joodse traditie over het offer. De betekenis van de dood van Jezus wordt met vele metaforen beschreven. Deze metaforen dienen zorgvuldig te worden geanalyseerd.

Schuldoffer
De dood van Jezus wordt getypeerd als schuldoffer (Jes. 53:10): De lijdende rechtvaardige sterft in plaats van de zondaren.
De dood van Jezus is dus plaatsvervangend bedoeld. Zijn dood is een loskopen van zondaren, een verzoening met God op basis van het offer van Zijn eigen leven. Dat offer is door God aanvaard. Dat kunnen we zien, omdat God de Gekruisigde heeft opgewekt.

Verlegenheid
Spreken over Christus’ offerdood stuit op verlegenheid bij hedendaagse predikers:
(1) tijdgebrek, waardoor belangrijke studies niet verwerkt kunnen worden
(2) moeite met de offer-gedachte.

Stuhlmacher verzet zich tegen een primitieve offer-gedachte. In het Oude Testament wordt het offer bedoeld als het stichten van de gemeenschap tussen God en mens. Er wordt bovendien niet aan God betaalt, maar God betaalt Zelf door middel van Zijn Zoon. De kruisdood laat geen wrede God zien, maar een God wiens diepste karaktertrek barmhartigheid is.

lamb

Homiletische suggesties
Hoe te preken op Goede Vrijdag? De Bijbel is de norm. Verkondigen betekent zorgvuldig de Bijbelse metaforen en verhalen naspreken.
Preken over de dood van Christus kan alleen als die dood wordt getypeerd als genadig handelen van God:
God zorgt verzoening, niet de mens. Wanneer er over het offer van Christus wordt gesproken, dient benadrukt te worden, dat dit offer voor ons geschiedt. Dat offer kunnen wij niet nadoen. Met andere woorden: Christus is hier sacramentum; geen exemplum.
De kruisdood van Jezus kan niet losgezien worden van Pasen. De opstanding van Christus houdt in, dat God het offer van de Gekruisigde heeft aanvaard.

crosses

De bijbelse metaforiek is zo rijk, dat de gehele betekenis van Christus’ lijden en sterven nooit in een preek gestopt kan worden.

Enkele gedachten waarop zo’n preek vorm kan krijgen:
(a) als navertelling van de bijbelse lijdensgeschiedenis. Dit wordt gesuggereerd door Rudolf Bohren en Friedrich Mildenberger.
(b) Als samenvatting van de bijbelse rechtvaardigingsleer. Bijvoorbeeld als soteriologische ruil: de heilige Christus ruilt met de arme zondaar.
(c) Als prediking van de verhoogde Heer.
(d) In de Stille Week kunnen in overdenkingen op weg naar Goede Vrijdag passages en metaforen overdacht worden.
(e) Het vieren van het Heilig Avondmaal als gedachtenis van Christus’ sterven. Dit vieren is niet alleen een terugkijken, maar ook een vooruitzien: maranatha!

avondmaal5

Het verkondigen van de gekruisigde Christus vraagt natuurlijk om een persoonlijk mediteren en een grondige voorbereiding.

N.a.v. Peter Stuhlmacher, “Zur Predigt am Karfreitag”, in: C. Breytenbach e.d. (Hg.), Anfänge der Christologie. FS. Ferdinand Hahn (1991) 447-472.
Een bewerking van dit artikel is te vinden in: Theo Sorg / Peter Stuhlmacher, Das Wort vom Kreuz. Zur Predigt am Karfreitag. Calwer Taschenbibliothek 52 (Calw: Calwer Verlag, 1998).

Zie ook: Peter Stuhlmacher, Was geschah auf Golgotha. Zur Heilsbedeutung von Kreuz, Tod und Auferweckung Jesu (Calw: Calwer Verlag, 1998).

One thought on “Preken op Goede Vrijdag (1) De ideeën van Peter Stuhlmacher

  1. Pingback: Blogs over Goede Vrijdag en de betekenis van Jezus’ dood | MJSchuurman

Reacties zijn gesloten.