Deze vraag kunnen we bijvoorbeeld vanuit de didactiek benaderen: welke lessituatie is geschikt om dit verband te leggen tussen het leven van een jongere en de woorden of de tekst van de Bijbel?
Een catecheseles wordt vaak in fasen verdeeld: een introductie op het thema, een fase waarin de inhoud wordt overgedragen en een fase waarin de verwerking plaatsvindt. De eerste neiging zou zijn om een Bijbelgedeelte in de fase van de kennisoverdracht aan de orde te stellen. In de introductie van de les zou begonnen kunnen worden met een stelling of het tonen van een cartoon, een schilderij of een andere afbeelding. De catecheet of de leerkracht heeft van tevoren al bedacht welke inhoud hij aan de orde wil stellen en hoopt op deze manier de jongeren zover te krijgen, dat zij de inhoud in zich willen opnemen en verwerken. Het is wel van belang dat jongeren de vrijheid hebben om hun eigen weg in geloof gaan of hun eigen mening te vormen.
In de catechesemethode Reflector wordt bij het thema ‘feest’ het verhaal van Belsazar (Daniël 5) aangeboden.

Omdat dit verhaal een negatief beeld van feest neerzet, wordt jongeren de vrijheid ontnomen zelf een positief gevoel bij het thema te hebben. Bovendien wordt op deze manier een Bijbelverhaal ondergeschikt gemaakt aan de persoonlijke mening van de auteur van deze methode. Niet alleen de jongeren missen de vrijheid om met de Schrift bezig te zijn, ook de Schrift wordt de vrijheid om op de jongeren in te werken ontnomen.
Een Bijbelgedeelte dat in de inhoudsfase aangeboden wordt, kan alleen van betekenis zijn als het jongeren stimuleert, uitdaagt, prikkelt of zelfs provoceert om hun eigen weg in geloof te gaan. Daarbij is niet de catecheet of de methode de stimulator of de prikkel, maar de Bijbeltekst. Een methode of een catecheet kan wel behulpzaam zijn door verschillende perspectieven te laten zien of achtergrondinformatie te geven. Als het maar dienstbaar is aan de ontmoeting of confrontatie tussen de jongere en de Bijbeltekst.
Maar waarom zou een gedeelte uit de Bijbel niet al aan het begin van een les aan de orde komen? Een Bijbeltekst als Jesaja 9:1 kan genoeg oproepen: Het volk dat in duisternis wandelt, zal een groot licht zien. Dit is een tekst die verschillende vragen kan oproepen: Is deze uitspraak een feit of een belofte? Verwoordt het een ervaring uit het verleden of een toekomst? En wat is duisternis? In de tijd voor Kerst (de donkere dagen!) roept de duisternis andere associaties op dan wanneer deze tekst op het bord geschreven wordt in een tijd van Tweede Kamerverkiezingen. De catecheet kan de jongeren stimuleren om verder na te denken wat die duisternis inhoudt. Door bijvoorbeeld verschillende afbeeldingen te laten zien en een keuze te maken welke het beste erbij past.

Käthe Kollwitz, Die Gefangenen (1908)

Door de jongeren zelf te laten tekenen of schilderen. Of door hen een gedicht te laten maken over de duisternis. Er kan een gesprek ontstaan naar aanleiding van vragen als: Wat als die duisternis zelf is veroorzaakt? Of juist andersom: duisternis als een macht die je overweldigt (zoals depressiviteit). 
 Renu Röthlisberger, Richtung Berlin 4 (2008)

Er kan een gesprek ontstaan over de betekenis en de werking van het licht. Wat kan het licht bewerkstelligen in deze duisternis? Daarbij kunnen de jongeren zelf of de catecheet inbrengen dat het mogelijk is om Christus als dit licht te beschouwen. Wat is daar de betekenis van? (De afbeeldingen of de tekenopdracht kan ook na dit gesprek gegeven worden, waarbij ze verwerken wat het effect is van het licht op het volk in de duisternis.)
De catecheet kan inbrengen dat Jan Willem Schulte Nordholt een geschiedenis schreef van de zwarte inwoners van Amerika met de titel: Het volk dat in duisternis wandelt en daarbij het gesprek brengen op slavernij en onderdrukking en daarbij het gesprek brengen op het perspectief van daders en slachtoffers.
Het is ook mogelijk om muziek te laten horen. Jesaja 9:1 is op verschillende manieren berijmd of op muziek gezet. Wat vinden zij van de berijmingen of de melodieën die in het Liedboek van de Kerken zijn opgenomen? Is er een Bachcantate met deze Bijbeltekst, een Engels koorwerk, een hedendaags klassiek werk, een popsong? Welke muziek past het beste? Hoe zouden zij het zelf doen?
Op deze manier ontdekken jongeren dat een Bijbeltekst niet alleen hun ervaringen kan verwoorden, maar hen ook uitdaagt om na te denken over zichzelf en de wereld waarin zij leven.

ds. M.J. Schuurman

Verlos mij, o God,
want het water is tot aan de ziel gekomen.
Ik ben gezonken in bodemloze modder,
waarin men niet kan staan;
ik ben gekomen in de waterdiepten
en de vloed overspoelt mij.

Ik ben moe van mijn roepen,
mijn keel is ontstoken;
mijn ogen zijn bezweken,
omdat ik steeds hoop op mijn God. (Psalm 69:2-4)

Gemeente van onze Heere  Jezus Christus,

‘We zijn niet zo van die praters.’ Zo’n uitspraak dient als verklaring waarom over bepaalde zaken niet gesproken wordt. Zaken die wel van groot belang zijn, maar die diep van binnen leven. Bijvoorbeeld wat er in ons omgaat. Of hoe wij ons geloof beleven. Lang niet altijd wordt daarover gesproken. Ook niet tussen man en vrouw of tussen ouders en kinderen.
‘We zijn niet van die praters.’ Soms klinkt daar een ondertoon in door: zei mijn man maar wat meer over wat er in hem omgaat. Zei mijn moeder maar meer over hoe zij haar geloof beleeft, wat er voor haar belangrijk is in het leven met de Heere. Het kan las een gemis ervaren worden als je niet echt weet wat er in de ander omgaat. Als je maar moet aanvoelen wat er in de ander omgaat.
‘We zijn geen praters.’ Daarmee wordt ook vaak bedoeld: het is mij niet geleerd om hierover te praten. Mijn ouders hebben mij nooit geleerd, hoe ik moet praten over wat er in mij leeft of hoe ik mijn geloof beleef. Soms hoor ik ouderen met bewondering over jongeren praten. Zij vinden het bewonderenswaardig dat deze jongeren zo vrijuit over hun geloof kunnen praten. Of zo makkelijk spreken over wat hen bezig houdt.
Soms kan het ook een verlangen zijn: kon ik maar woorden vinden voor wat er in mij omgaat. Kan ik maar woorden vinden om het met mijn man of vrouw te delen. Kon ik maar de juiste vragen bedenken, die mij bij het hart van mijn man of vrouw brengen.
‘We zijn geen praters’. Dat geldt niet alleen voor onderlinge gesprekken. Dat kan ook voor het contact met de Heere gelden. Hoe kan ik woorden vinden voor wat er in mij om gaat om dat naar de Heere toe uit te spreken? Er kan onmacht zijn om  met elkaar over bepaalde zaken, die diep liggen, te spreken. Het kan ook zijn dat die onmacht om woorden te vinden ook naar de Heere toe geldt. De blokkade om met elkaar over bepaalde zaken te spreken, kan ook naar de Heere toe gelden. Vaak gaat het dan om worstelingen en vragen, om boosheid en teleurstelling.
Mijn ervaring is dat als er iets ingrijpends gebeurt in het leven, dat dan de weg naar God toe nogal eens geblokkeerd kan raken. Terwijl er wel een behoefte is aan contact met God, aan nabijheid van de Heere. Maar wordt die weg dan niet meer gevonden. Verbittering, verdriet, teleurstelling kan de weg naar God blokkeren, omdat er geen woorden te vinden zijn voor wat er in je omgaat.
De weg kan ook geblokkeerd raken, omdat er geleerd is dat je niet boos op God mag zijn: ‘niet klagen, maar dragen en bidden om kracht.’ Terwijl het je aanvliegt, je het wel uit zou willen schreeuwen: waarom? God doe er wat aan! ‘Niet klagen, maar dragen en bidden om kracht’ kan kracht geven – evenals andere teksten over vertrouwen op God. Maar op zulke teksten kun je ook afknappen, omdat je er radeloos en wanhopig van geworden bent, zodat je intens verlangt naar iemand die je ziet of hoort: ‘Red mij!’
Zo begint Psalm 69 ook (in ieder geval wel in de NBV): Red mij!
We kunnen het als vanzelfsprekend beschouwen dat deze vraag tot God wordt gericht. Het is immers een psalm, een gebed? Maar zo vanzelfsprekend is dat niet. Hier wordt het zwijgen naar God verbroken met een schreeuw: red mij, o God.
Daarmee is deze roep om hulp geen fles die in de zee gegooid wordt, in de hoop dat er iemand is die deze fles vindt, maar wordt het gebed gericht tot de levende God. Red mij, God! Geen stille hoop dat er iemand is in je nabijheid, die aanvoelt wat er in je omgaat en merkt dat het niet goed met je gaat. Een roep tot God, omdat je bijna ten onder gaat.
Want het water is tot aan de lippen gekomen. Ik denk dat iedereen deze ervaring wel kent: je bent in het water gevallen en je kunt niet zwemmen. Of je bent met elkaar in het zwembad, je duwt elkaar onder water, maar het duurt langer dan je eigenlijk kunt hebben. Je krijgt het benauwd.
Hier, in deze psalm, gaat het om water dat plotseling is opgekomen en je kunt nog maar net je hoofd boven water houden. Zo kun je je ook voelen. Letterlijk, maar ook figuurlijk. Red mij God, want ik ga bijna ten onder! Ik red het niet meer!
Bij deze psalm moet ik altijd denken aan de mevrouw voor wie ik deze psalm geregeld gelezen heb. Ze was niet van onze kerk. Ze kwam helemaal niet in de kerk. Ik kwam met haar in aanraking, nadat een geestelijk verzorger van een verzorgingstehuis mij opgebeld had. Ik had op een doordeweekse dag een dienst in dat verzorgingstehuis, waar hij werkzaam was. Hij zei mij: ‘Deze vrouw heeft een vraag: “Waarom laat God mij lijden?” Ik mag zelf niet over die vraag spreken, want ik ben een humanist. Wil jij deze vraag met haar bespreken?’
 Toen ik bij haar kwam, kwam het verhaal er met horten en stoten eruit. Hoe haar moeder jong was overleden en haar vader zo boos op God was, dat hij de Bijbel weg deed. Zo groeide deze vrouw op zonder Bijbel en zonder God. Ze had altijd wel het besef dat er een God was. Ze trouwde een man die van God en de kerk niets moest weten. Nadat haar man was overleden, werd haar dochter ernstig ziek en overleed. De laatste momenten mocht zij er niet bij zijn, omdat het te emotioneel voor deze moeder was. Vlak voor dat haar dochter overleed, werd zij – terwijl zij protesteerde –  weggedragen. Sindsdien werd ze elke morgen wakker met dat ene beeld en elke avond kon ze daardoor niet in slaap komen. ‘Bestaat God wel?’ vroeg ze zichzelf af, ‘Hoe kan er dan zo’n verdriet in mijn leven zijn?’ Maar even later: ‘Maar als God niet bestaat, waar is mijn dochter dan?’ Ze kwam er niet uit en liep er in vast.
Nadat ze dit mij verteld had, las ik de eerste verzen van Psalm 69: Red mij, God, want het water staat mij aan de lippen. Ik zink weg in modder, waar ik niet in kan staan. Die woorden raakten haar diep: ‘Nu weet ik dat God bestaat!’ Dat ging een aantal keer zo, totdat ik haar niet meer op haar kamer aantrof. Later kwam ik haar tegen op een gesloten afdeling.
Deze psalm gaf woorden aan wat haar overkwam. En het bijzondere van deze psalm is dat deze woorden ook de weg tot God openen. Wat is het geheim van deze woorden? Ik denk dat het te maken heeft met de beelden die worden gebruikt. Beelden die we kunnen eenvoudig begrijpen, maar die ook iets dieps verwoorden.
Ik ben gezonken in bodemloos modder. Tijdens een zoektocht op internet naar afbeeldingen bij deze woorden, kwam ik een foto tegen van een paard dat was weggezakt in de modder. Verscheidene boeren en brandweerlieden waren bezig dit paard te redden.
Ik ben gezonken in bodemloze modder. Dat is niet alleen een beeld dat we ons kunnen voorstellen, maar er kunnen omstandigheden zijn waarin wij het gevoel hebben dat wij zelf wegzakken in de modder. Dat we geen grond meer onder de voeten hebben. Als we bijvoorbeeld een boodschap krijgen, die ons leven op z’n kop zet.
Ik lees deze psalm ook wel als iemand de uitslag gekregen heeft, dat het niet goed is. ‘Red mij, God, ik zink weg in de modder!’ Een schreeuw naar God, die verwoordt wat er met ons aan de hand is.
Het wordt aan de Heere gemeld, hoe het er met ons voor staat. Er wordt een appèl gedaan op God. Hij moet wel ingrijpen! Heere, als U niet ingrijpt, ga ik reddeloos verloren! Dan blijft er van mij niets meer over! Verlos mij! Red mij!
Je kunt je voelen alsof je meegesleurd wordt in een kolkende rivier, die alles in je leven kapot sleurt. Psalm 69 roept het beeld op van een beek die in de zomer droog staat, maar na de regentijd kan veranderen in een kolkende, gevaarlijke rivier (een wadi), die plotseling kan opkomen en je kan verrassen en meesleuren. Geen houvast.
En God dan? Is die er dan? Die kolkende watermassa, het ingrijpende bericht, kan je zo meesleuren, dat je zelfs bij God geen houvast meer vindt – als een drenkeling die bijna verdrinkt. ‘Ik ben moe van het roepen. Mijn keel is ontstoken, mijn ogen zijn bezweken – is God er wel?’
Als die vraag opkomt, als die vraag je beklemt, is dat toch de ervaring dat de grond onder je voeten wegvalt? Dat je uit Gods handen valt? En als je uit Gods handen valt, wie vangt je dán op? Alleen God kan redden. Daarom de roep tot God: Verlos mij! Want Ú bent  de enige die mij kan redden!
Daarom is deze roep tot God niet alleen een uiting van wanhoop, maar ook van geloof. De Heere is de enige die mij kan redden. Die mij in mijn diepe val kan opvangen en redden. Al is het soms een vertwijfeld, angstig geloof: Heere, doe het dan! Verlos mij!
Hier in deze psalm is deze roep tegelijk een anker dat naar God toe wordt uitgeworpen. Het begin van een lange weg met God, waarop Hij er uiteindelijk toch blijkt te zijn.
We hebben met elkaar ook het slot gelezen, de lofprijzing waar deze psalm mee eindigt: de Heere hoort! Ook de lofprijzing is hier geen vanzelfsprekendheid. Niet  iets waarmee je hoort te eindigen. Maar een diepe ervaring dat de Heere werkelijk gehoord en gered heeft.
Voor wie het gevoel heeft dat alle grond onder de voeten wegzakt, zal het antwoord, de verlossing wellicht te vroeg komen. Het is al heel wat, dat de nood bij God gebracht wordt.
Psalm 69 wil een reisgenoot zijn op de moeilijke weg, waarbij deze psalm ons leidt naar God. Al kan het een lange tocht zijn voor u om bij de dankbaarheid uit te komen. Ook als we roepen tot God, zoals Psalm 69 ons dat leert, wordt de weg naar God geopend. Wordt het stilzwijgen doorbroken. Deze psalm is een metgezel, door God zelf gestuurd.  Deze psalm benoemt wat er met ons gebeurt en geeft daarmee erkenning voor wat er ons wordt aangedaan. God hoort. En al kan het lang duren voor er antwoord komt en is de oplossing ver weg, God is er van op de hoogte! Hij weet ervan.

Je kunt niet dieper vallen
dan louter in Gods hand
waarmee Gods hangt ons allen
barmhartig ondervangt.

Ooit monden alle paden
door schade, schuld en dood
toch uit in Gods genade
hoe groot ook onze nood.

Wij zijn door God omgeven
in ruimte en in tijd
en zullen in Hem leven
en zijn in eeuwigheid.

(Arno Pötzsch)

Amen

Deze preek is geschreven vanwege het thema: Hoe de Bijbel helpt om onze ervaringen te verwoorden

Wanneer een gesprek afgesloten wordt met het lezen uit de Bijbel, is het mooi als dat gedeelte aansluit op het gesprek. Dat kan op verschillende manieren:

(1) Verwoorden van ervaringen of emoties
In een gesprek kunnen veel ervaringen verteld worden. In een gesprek kan het ook gaan over wat er in de ander omgaat.
Ervaringen en emoties worden in de Bijbel vaak verwoord. In veel psalmen worden verschillende ervaringen en emoties verwoord: angst, eenzaamheid, tegenstand, gevangenzijn.
Wanneer iemand hoort dat zijn ervaringen of emoties verwoord worden in de Bijbel, geeft dat erkenning: wat ik voel of meemaak, doet er toe. Bovendien kan zo’n Bijbelgedeelte helpen om deze ervaringen en emoties naar God toe uit te spreken. Het begin van Psalm 69 vind ik zelf altijd een mooi voorbeeld.

Ik luister bijvoorbeeld naar iemand, die vertelt dat zijn collega hem een gemene streek heeft geleverd. Het woord ‘gemeen’ neemt hij echter niet in de mond. Hoewel ik merk dat hij erg gekwetst is door die streek, praat hij voorzichtig-afwegend, bijna respectvol. Opeens vraag ik hem: ‘Bent u eigenlijk helemaal niet geërgerd?’ Hij: ‘Geërgerd?’ Hij lacht als een boer met kiespijn. Daarop zeg ik: ‘Ik moet aan een paar gedeelten uit de Bijbel denken. Daar gaat het er toch anders aan toe…’ Zijn reactie: ‘Wat bedoelt u?’ Ik zeg (zo kort mogelijk) iets over het ‘gebed tegen de ander’. Ik spreek over de ‘eenzijdigheid’ daarvan en over de ‘mogelijkheid om na te denken voor scheldwoorden voor de ander’. Vaak moet ik dan nog een voorbeeld noemen, vaak werkt deze opmerking als introductie om meer te vertellen over datgene wat verborgen aanwezig is.
Soms spreekt ik direct over de wraakpsalmen. Ik zeg bijvoorbeeld: ‘Het komt mij voor dat er met u iets aan de hand is, wat ik ook uit bijbelse wraakpsalmen ken.’ Ook het zonder waardeoordeel uitspreken van het woord ‘wraak’ door de predikant (!) heeft vaak tot gevolg dat men zich gesterkt voelt om meer te vertellen. Maar het kan ook anders gaan, dat het woord ‘wraak’ namelijk vooral de weerstand vergroot: ‘Wraak? Dat is het werkelijk niet. Ik vraag u…’ Ook dit kan verder helpen, want vaak helpen de overdrijvingen die door een pastor worden ingebracht, om de blik van de ander te wenden. Daarna kan iemand in een discussie met deze overdrijving zijn eigen positie bepalen. Als pastor kan ik hier op inhaken: ‘U zegt, dat het geen wraak is, wat is het dan wat u wenst?’ Daarop zegt de ander: ‘Ik vind het stom, dat hij kan uithalen wat hij wil en dat hij steeds er weer goed van af komt…’
Een andere reactie op het begrip wraakpsalm kan gewoon zijn: ‘Wat bedoelt u daarmee?’, of ook: ‘Wat houdt dat in?’ Na een korte inleiding (‘Dat zijn gebeden van mensen, die zich heel onrechtvaardig behandeld voelden’) noem ik en citeer ik enkele kenmerkende uitspraken. En opnieuw: vaak is dit voor een gesprekspartner voldoende stimulans om van zijn of haar kant meer te vertellen over wat er aangedaan is. Om te vertellen wat men zo woedend maakt en wat men die ander allemaal zou kunnen aandoen. En dat is, zoals vaak benadrukt is, een belangrijke stap in het leren om te gaan met pesterijen.
Uit: Peter Bukowski, De Bijbel ter sprake brengen, p. 72-73.

Op verschillende stations van de begeleiding probeer ik terug te grijpen op de psalmen als spraakhulp, waarbij ik in dit geval bewust de geschreven tekst als hulp neem. In de inleiding zeg ik bijvoorbeeld: ‘Ik merk, hoe moeilijk het voor mij is om uw moeiten te begrijpen’ – u moet het goed begrijpen: ik benoem mijn moeilijkheden, niet die van mijn gesprekspartner – ‘ik zou u graag een gebed willen voorlezen. Misschien zegt het iets over hoe u zich voelt.’ Ik lees dan bijvoorbeeld:

‘Van verdriet kwijnt mijn oog, mijn ziel en mijn lichaam. (…)
mijn kracht struikelt (…)
Voor allen die mij benauwen, ben ik tot een smaad geworden,
voor mijn buren allermeest,
en voor mijn bekenden tot een schrik (…)
Vergeten ben ik, uit het hart, als een dode;
ik ben geworden als gebroken vaatwerk.’ (Ps. 31:10-13)

Vaak kunnen zulke klaagwoorden, die komen uit de diepte van de ziel, mijn gesprekspartner bereiken: Een gesprekspartner kijkt mij, nadat ik deze woorden heb voorgelezen, aan en zegt: ‘Dat klopt.’ Ik vraag terug: ‘Hoe bedoelt u?’ Daarop zegt zij: ‘Dat van die buren…’ En ze begint te vertellen, hoe steeds meer vrienden en buren haar mijden, omdat duidelijk is geworden dat haar ziekte niet meer genezen kan worden. Hoe langer zij vertelt, des te meer bespeur ik teleurstelling en bitterheid.
Een ander werd door een enkel beeld aangesproken. Hij verwijst daarnaar: ‘Ja, dat van dat gebroken vaatwerk…’ Ik stimuleer hem om te schilderen wat hij beleeft. Ik heb daarbij de ervaring opgedaan, dat het begrip gebed, dat door deze psalmteksten wordt ingebracht, vaak werkt als permissie gevoelens en omstandigheden te vertellen, terwijl men hiervoor dacht dat men zich ervoor diende te schamen.
Het zij nog een keer met nadruk gezegd: deze fase van het zich klagend uitspreken is ongelooflijk belangrijk en mag niet onderbroken worden door een goedbedoelde belofte. Daarom lees ik de passages die over de dank en het vertrouwen gaan, die aan het einde van de psalm zijn te vinden (zoals Ps. 22:23-32) in dit stadium niet voor. Op een later tijdstip kan het zinvol zijn om de bijbelse beelden van vertrouwen of hoop in het gesprek in te brengen. Vaak vraagt een gesprekspartner hoe zo’n geciteerd gebed verder gegaan zou zijn en of het de bidder heeft geholpen. Maar het kan ook zijn, dat ik zelf nog een keer verwijs naar de psalmen. Het gaat mij er vooral om het bijbelse realisme in het gesprek in te brengen, dat met betrekking tot verandering en hoop rekening houdt met een lange weg. Dit realisme heeft er weet van, dat genade en geluk samen gaan: ‘al ga ik door een dal van diepe duisternis’, God is bij mij. Het is heilzamer om de eigen levensweg als een woestijnreis leren te zien, dan om steeds weer op te breken door droombeelden van een snelle ommekeer.
Uit: Peter Bukowski, De Bijbel ter sprake brengen, p. 76-78

(2) Vinden van zingeving en identiteit
Ingrijpende gebeurtenissen zorgen ervoor dat iemand heel anders tegen zichzelf (of de wereld waarin hij leeft) gaat aankijken. De Bijbel kan ook helpen om een (nieuwe) zin van het leven te vinden. Of een Bijbelgedeelte kan helpen bij de zoektocht naar identiteit. Een Bijbelgedeelte kan helpen om anders tegen iets of tegen zichzelf aankijken (dit heet: reframing).

Een gesprek met een alcoholist: de man klaagt tegen mij over zijn leed. Omslachtig vertelt hij wat het effect van zijn verslaving is op zijn leven met zijn familie en in zijn beroep. Hij heeft al vaak geprobeerd om te breken met zijn verslaving, maar het wil steeds maar niet lukken. Natuurlijk heeft hij ook gedacht aan een ontwenningskuur, maar dat is een te grote stap. Bovendien hoort men veel negatieve berichten over de instelling en anderen is het ook gelukt zonder zo’n kuur. Het gesprek beweegt zich in een kring van jammeren en besluiten die niet van harte onder ogen worden gezien. Daarna vervalt hij weer in zelfspot en zelfmedelijden. Ook op mijn vraag of hij iets van mij verwacht , antwoordt hij dubbel: ‘Ik zoek toch op de een of andere (!) manier hulp.’ (Stilte) ‘Maar raad heb ik niet nodig. Mijn oren tuten nog van goede raad.’ (Stilte)
Na een poosje zeg ik: ‘Nu u dat zo allemaal vertelt, schiet mij een verhaal te binnen: iemand die al heel lang ernstig ziek is, praat met Jezus. Hij zegt: “Help mij!” Maar Jezus zegt tegen hem: “Wilt u dan werkelijk gezond worden?” (Zie Joh. 5:6) Mijn gesprekspartner antwoordt: ‘Dat is wel heel erg wrang. En als ik het zo zeggen mag, dan vind ik die vraag van die Jezus ook wel een beetje dom. Als die zieke niet gezond zou willen worden, dan had hij er niet om gevraagd.’
‘Ik geloof, dat Jezus eerst zeker wil zijn, of de zieke werkelijk wil,’ antwoord ik.
‘Wat bedoelt u met ‘werkelijk wil’?’ vraagt de ander.
Hieruit ontstaat een gesprek over het verschil tussen wensen en willen. Uit het gesprek volgt, dat willen iets te maken heeft met besluiten en met verantwoordelijkheid, die genomen dient te worden. (Alleen als ik werkelijk iets wil, dan ben ik in staat om andere dingen daarvoor na te laten….)
Uit: Peter Bukowski, De Bijbel ter sprake brengen, p. 50-51.

De heer K. laat merken dat hij er ernstig over nadenkt om zelfmoord te plegen. Ik ken zijn lijdensverhaal, dat hem zo vertwijfeld laat zijn. Daarom heb ik alle reden om zijn poging serieus te nemen. Twee motieven keren in allerlei variaties steeds weer terug, in datgene, wat hij mij vertelt: ‘Ik heb toch al zo veel dingen geprobeerd. Nu is het genoeg.’ En: ‘Ik kan het niet meer aan om anderen tot last te zijn. Ik ben nutteloos.’ Ik krijg snel door dat een bemoediging geen resultaat boekt. Hij is zo gevangen in zijn vertwijfeling dat er niet valt te denken aan het gezamenlijk ontwikkelen van perspectieven. Ook voor een geestelijke bemoediging is hij op een bepaalde manier immuun. Hij is afkomstig uit een piëtistische familie (freikirchlich) en die afkomst is een onderdeel van zijn probleem. Ik krijg steeds meer de indruk dat het werkelijk ‘genoeg’ is voor meneer K. (Ik moet denken aan het gedicht van Rilke over de panter: ‘Het is hem, alsof er duizend tralies zijn en achter de tralies geen wereld.’) En toch heb ik tegelijkertijd een grote angst om het gesprek te beëindigen, omdat hij de laatste stap van zijn vertwijfeling daadwerkelijk zou kunnen doen. Ik vraag me af hoe ik ‘tijd zou kunnen rekken.’
Tenslotte zeg ik: ‘Hoe u nu zo over uzelf praat, dat lijkt op, wat de mensen eens over een boom zeiden, toen Jezus erbij was. De boom was helemaal verdord en gaf geen vruchten meer. De bezitter zei: “Hij is nutteloos. Weg ermee!” (Zie Luc. 13:6vv) ‘Precies,’ zegt meneer K., ‘weg ermee!’ (Het leek mij, dat hij opgelucht was, dat ik met hem ‘instemde’. Zoekt hij het gesprek met mij op om uiteindelijk zichzelf ervan te overtuigen, dat ook een predikant uit de Landeskirche hem niet kan helpen?) Ik ga verder: ‘Jezus gaf als antwoord: “Geef hem nog een jaar!”
Ik had niet verwacht, dat mijn gesprekspartner zo geraakt zou worden door deze zin. Hij mompelt deze zin nog enkele keren voor zich uit. Dan herhaalt hij de zin nog een keer hardop en zegt dan tegen mij: ‘Een goede zin!’ Ik vraag hem wat hij zo goed vindt aan deze zin. Hij antwoordt dat hij de tip van dat ene jaar erg goed vindt. Hij vond het beter, dan alleen een mogelijk bevel van Jezus om de boom zo te laten staan. ‘Een jaar – daarin kan nog veel gebeuren. En wanneer er niets gebeurd, dan is het einde te overzien.’ Later vraag ik hem, of hij zichzelf nog een jaar zou willen geven. Ik spreek een vervolggesprek af, waarin wij zouden overleggen, hoe hij deze tijd zou kunnen gebruiken. Tot slot schrijf ik de uitgesproken zin nog op een kaartje en ik vraag hem, of hij dit kaartje steeds bij zich wil dragen.
Uit: Peter Bukowski, De Bijbel ter sprake brengen, p. 52-53.

Introductie op het Bijbelgedeelte
Een kerkgebouw is meestal herkenbaar als kerk. Stel je voor dat je Oldebroek niet zou kennen en je voor het eerst door Oldebroek rijdt, dan zouden de dorpskerk en de Maranathakerk herkenbaar zijn als kerk. Onze kinderen herkennen een kerkgebouw in ieder geval wel. Als we langs een kerk rijden in een andere plaats, zeggen ze: “Iemand anders zn kerk.” Als we langs de dorpskerk of langs de Maranathakerk rijden, zeggen ze: “Onze kerk.”
Wat is het bijzondere van een kerk? In deze week wordt de Actie Kerkbalans gehouden. De opbrengst van deze actie is onder andere bedoeld voor de kerkgebouwen. Waarom zouden we geld inzamelen voor een kerkgebouw?
Omdat de kerk niet zomaar een gebouw is, maar het huis van God. De kerk is de plaats waar de Heere woont. Toen we de drempel van de kerk overstapten, stapten we het huis van God binnen. We komen bij Hem in huis.
Moet u eens voorstellen, dat we hier in het gebouw, waar we bij elkaar zijn, in het huis zijn waar de Heere woont. In dit gebouw ontmoeten wij de Heere. Heel de kerkdienst is er op afgestemd, dat wij de Heere kunnen ontmoeten.
In de preek gaat het over de kerk als het huis, waarin de Heere woont. Het gaat over het gebed, dat Salomo uitspreekt bij de ingebruikname van de tempel.

Schriftlezing: 1 Koningen 8:22-36

Gemeente van onze Heere Jezus Christus,

Hoe bent u vanmorgen naar de kerk gekomen? Met welke instelling zit je hier? Je kunt hier in de kerk zitten, omdat je van je ouders moet. Ze vinden dat je mee moet gaan naar de kerk. Naar de kerk gaan op zondagmorgen kan zo’n vaste gewoonte zijn, dat we er nauwelijks meer nadenken waarom  we gaan en wat we doen in de kerk. Het kan zijn dat we in de afgelopen week zo druk waren, dat we het eerste deel van de kerkdienst missen, omdat we eerst tot rust moeten komen.
Met welke instelling je gekomen bent, hangt ook af van hoe je tegen het kerkgebouw aankijkt. Hoe u, hoe jij naar de kerk gekomen bent, hangt ook af van wat je verwachtingen zijn van de dienst. Het maakt nogal uit of u gekomen bent, omdat u God wilde ontmoeten of dat het een verplicht sociaal gebeuren is (dat je ook nog eens niets doet). In het ene geval ben je er op gespitst iets van God op te vangen en wil je van Hem horen. In het andere geval laat je het gewoon over je heen komen. Je ziet het wel wat het met je doet.
Die laatste houding kan ook voortkomen uit onkunde. Omdat er nog nooit iemand is geweest die je heeft uitgelegd, dat je in de kerk in Gods huis bent. Kerkgang is in jullie gezin een vaste gewoonte, zonder dat iemand uitlegt waarom jullie eigenlijk naar de kerk gaan. Wellicht heb je nooit geleerd, hoe jij je kunt instellen op de ontmoeting met de Heere. Niemand die je uitlegde wat je zelf kunt doen om de Heere hier tegen te komen. Als dat bij u of bij jou het geval is, hoop ik dat deze preek ertoe bijdraagt dat je de kerk gaat zien als de plaats waar God te ontmoeten is.

De kerk is de plaats waar God woont. Daarmee lijkt de kerk op de tempel. Daarom heb ik vanmorgen een Bijbelgedeelte gelezen dat over de tempel gaat. We hebben vanmorgen een gedeelte gelezen van het gebed dat Salomo uitspreekt bij de inwijding van de tempel. In dat gebed zegt Salomo tegen de Heere: deze plaats, waarvan U gezegd hebt: “Mijn naam zal daar zijn.”  De tempel in Jeruzalem was de plaats, waar de Naam van God aanwezig was. En dan niet voor eventjes, maar voor altijd. De tempel is een woning voor God.
Een woning wil zeggen: een thuis, een vaste plek. Als iemand je zoekt, kun je daar gevonden worden. Als iemand je iets wil toesturen, kan hij dat naar je huis sturen. De tempel was het huis van God. In de tempel kon de Heere worden opgezocht. Offers van dankbaarheid konden in de tempel bij de Heere worden gebracht. De tempel was niet zomaar een woning, maar was een paleis. In het Oude Nabije Oosten regeerde de koning vanuit een paleis. De tempel was de plaats waar de troon van de Heere stond: Hij troonde op de ark van het verbond. De ark van het verbond was Zijn troon. De tempel was ook gebouwd als een paleis. De mensen in Israël bezochten de tempel ook omdat ze de Heere als koning beschouwden. Wie hulp nodig had, ging naar de koning. Zo ging men in de tempel aan de Heere hulp vragen. Wie ziek was, ging naar de tempel om genezing te ontvangen. Een koning werd geacht om recht te spreken. Had je een conflict met iemand anders en was je niet eerlijk behandeld, dan hing je naar de konig om jouw zaak voor te leggen aan de koning in de hoop dat hij eerlijk zou vonnissen. In de psalmen wordt er geregeld over gesproken dat iemand naar de tempel gaat met de vraag: Heere, er is iemand die mij oneerlijk behandeld heeft. Wilt u rechtspreken? Wilt Ú mij recht doen? (Bijvoorbeeld Psalm 27)
De mensen in Israël geloofden dat als zij naar de tempel gingen, dat zij ook daadwerkelijk voor de Heere zelf stonden. Bekende en geliefde psalmen zingen daar ook van: God des levens, ach wanneer zal ik naad’ren voor uw ogen? Psalm 73 geeft de worsteling van Asaf weer, die het allemaal niet meer snapt. Waarom gaat het mensen die nergens aan doen en oneerlijk zijn voor de wind en hij, die trouw is aan de Heere, heeft een moeilijk leven. Bijna had hij gedacht: Er is geen God – totdat hij in de tempel kwam om God te ontmoeten. Toen kreeg hij antwoord op zijn worstelingen.
De tempel is de plaats waar God op aarde woont. En al is de kerkgebouw anders dan een tempel, toch geldt wat voor de tempel gold ook voor het kerkgebouw.  Ook als we in de kerk zitten, zijn we voor Gods aangezicht. We zijn hier op een bijzondere plaats, waar de hemel de aarde raakt. Een plaats waar een verbinding is tussen hemel en aarde, omdat God zelf hier aanwezig is.
Die aanwezigheid hebben wij niet zelf bedacht. Het is de plaats, waarvan God gezegd heeft: Mijn Naam zal hier zijn. De plaats waar we onze gebeden tot God kunnen richten. De plaats waar we naar toe kunnen als we op zoek zijn naar God. Als ik daarover nadenk – ik weet niet hoe dat u vergaat – dan maakt het mij stil. We zijn hier op heilige grond, omdat God zelf ook hier is.
Je kunt op verschillende manieren tegen de Maranathakerk en de dorpskerk aankijken. De een moet er niet aan denken om in de Maranathakerk te zitten en kiest altijd voor de dorpskerk. De ander vindt het juist in de Maranathakerk zo knus en intiem. Maar in wezen zijn de dorpskerk en de Maranathakerk hetzelfde: de plaats waarvan de Heere heeft gezegd: Mijn Naam zal daar zijn. Als u langs een van de kerken rijdt, mag u dat bedenken: dit is de plaats waarvan de Heere heeft gezegd: “Mijn Naam zal daar zijn”. De stenen roepen het u toe. Ze verkondigen het van de daken: God is er en Hij waakt over u. Het kerkgebouw is een heenwijzing naar God die er nog is: hier woont Mijn Naam.
Dat betekent dat de grote en heilige God, die alles geschapen heeft wat er is, op aarde een woonplaats heeft. Dat betekent dat Hij, de grote en heilige God, tussen mensen wil wonen en door mensen opgezocht wil worden. Salomo vroeg zich in zijn gebed af of dat wel kan: “Maar de hoogste hemel is zelfs niet in staat om U te bevatten, hoe kan een gebouw op aarde U en Uw heerlijkheid bevatten?”
Mijn Naam: dat is geen afzwakking. Zo van: Ik ben Zelf te groot om op aarde te wonen, jullie moeten het maar doen met Mijn Naam. Nee, met die Naam geeft de Heere aan op welke manier Hij aanwezig is. Die Naam luidt: Ik ben die Ik ben (Ex. 3). Die Naam drukt uit: Als Ik aangeef dat Ik ergens ben, dan ben Ik er ook. Je kunt er zeker van zijn, dat je Mij daar zult ontmoeten. Ik ben die Ik ben: Ik houd Mij aan Mijn woord. Die Naam geeft ook aan dat de God van het verbond hier woont. Bij het betreden van een kerkgebouw gaat het niet zomaar om een religieus gevoel, maar om de God van Abraham, Izak en Jakob, de God van Israël. De Naam van God geeft aan: Ik ben er! Die Naam is er in Gods huis. Je hoeft er noot aan te twijfelen. Maar die Naam zegt nog meer. De Naam mogen we ook vertalen met: Ik zal er voor je zijn. Ik sta klaar. De Naam van God drukt actiebereidheid uit, een strijdende God. Als je komt met je nood, staat Hij – bij wijze van spreken – al met Zijn handen uit de mouwen. Als je oneerlijk behandeld bent, staat Hij klaar om in te grijpen en je recht te doen.
De kerk is de plaats waar je door de Heere wordt gezien. Je mag er zeker van zijn dat de Heere je gebeden hier hoort. Al heb je die gebeden niet verwoord. Soms kan het meer een vorm van zuchten zijn. Al ervaar je niet altijd dat de Heere de gebeden hoort, toch is het zo.
Als je de kerk binnenstapt, stap je de wereld van God zelf binnen, de plaats waar de hemel open is. Net zoals Stefanus mogen wij omhoog kijken en de Heere Jezus in de hemel zien. Tegelijkertijd mogen we weten dat de Heere op aarde aanwezig is. Juist hier in de kerk. Hij is nederig geworden. De kerk is de plaats, waar de Heere vanuit de hemel Zich voor over buigt, Zijn oor neigt, om onze gebeden te horen.
In de kerk ontvangen we ook de zegen. De aanwezigheid van de Heere gaat met ons mee, wordt ons toegezegd en beloofd. Het kerkgebouw is een teken dat we er niet alleen voor staan, want de eeuwige God gaat mee. Als we voor de Actie Kerkbalans geld ophalen, doen wij dat voor het huis van de Heere, de plaats waarvan Hij gezegd heeft: Mijn Naam zal daar zijn.
Daarmee is de kerk ook een voorbode van de hemel, de plaats waar we met God mogen zijn en de plaats, waarin Hij alles in allen zal zijn. Van die heerlijkheid mogen we in de kerk al iets zien, omdat Zijn Naam hier zal zijn.
Amen

ds. M.J. Schuurman

Je kunt niet dieper vallen
dan louter in Gods hand
waarmee zijn heil ons allen
barmhartig ondervangt.

Wij zijn door God omgeven
in ruimte en in tijd
en zullen in Hem leven
en zijn in eeuwigheid.

                                               Tekst: Arno Pötzsch / Vertaling: Hans Mudde

Dit lied citeerde ik gisteren aan het slot van de preek. Het is een mooi lied, doordat het heel beknopt laat zien dat ons leven, op alle wegen die we kunnen gaan, toch elke keer uitkomen bij God.
Het lied sprak mij nog meer aan toen ik de achtergrond van dit lied ontdekte. Dit lied is in Nederland ontstaan ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en circuleerde in 1941 binnen de Duitse gemeenschap in Nederland. Het lied is geschreven door Arno Pötzsch, een predikant die behoorde tot de Bekennende Kirche en fel tegenstander was van het Hitler-regime. Hij  was hier in ons land gestationeerd als vlootaalmoezenier. In die tijd moest hij gesneuvelde matrozen begraven, gewonde soldaten bezoeken in lazaretten, hen troosten en bemoedigen. Ook moest hij geregeld gedeserteerde soldaten, die opgepakt waren en ter dood veroordeeld waren, in hun laatste momenten bij staan. Vanuit die ervaringen schreef hij dit lied.
Hij schreef bewust een eenvoudig lied. ‘In kritieke omstandigheden gaat het niet zozeer in individuele invallen, originele beelden of om mysterieuze cryptische taal, maar veel meer om een eenvoudige ervarings- en verstaanshorizont en om een belijdenis die de geborgenheid van mensen in God duidelijk en kernachtig onder woorden brengt.’
Het korte lied bestaat uit drie delen: in de eerste strofe wordt een ‘jij’ aangesproken, het tweede strofe is algemeen gehouden en de derde strofe richt de blik op de geloofsgemeenschap (‘wij’). Kernachtig brengt dit lied de kritieke omstandigheden onder woorden: vallen, paden die door schade, schuld en dood gaan. In het Duitse origineel is er sprake van noodlot (Schicksal), schuld en dood.
Vallen verwoordt de tragiek: het gevoel in de afgrond te vallen. Het gevoel in een diep gat te vallen, te pletter te vallen zonder dat er iemand is die je opvangt. Pötzsch richt onze blik op Gods hand, die ons in onze val toch opvangt. De uitleg van dit lied in Liederkunde zum Evangelischen Gesangbuch (deel 9) wijst op regels van de dichter Rainer Maria Rilke: Wir alle fallen … Und doch ist Einer, welcher dieses Fallen / unendlich sanft in seinen Händen halt. Rilke laat open wie die Einer is, die ons opvangt, terwijl Pötzsch op Gods hand wijst. Op de achtergrond staat dan Psalm 139: Gods hand die ons altijd omsluit.
Vallen heeft in de christelijke traditie nog een tweede betekenis: in zonde vallen. We kunnen als mensen ook vallen door wegen te kiezen die bij God vandaan voeren. We kunnen vallen als we voor een zondig leven kiezen. Dan krijgt het beeld van het (om)vangen een heel andere betekenis, namelijk: redden van een wereld uit de verlorenheid en schuld. Een beeld uit de Bijbel is de herder, die het verloren schaap opzoekt; de Mensenzoon die gekomen is om het verlorene te zoeken en te redden.
De tweede strofe bevat een waarheid die in algemene zin wordt gesteld: Ooit monden alle paden door schade, schuld en dood toch uit in Gods genade hoe groot ook onze nood. Deze waarheid is geen algemene waarheid, maar een geloofde waarheid, die gedragen wordt door wat God zelf zegt en door de gemeenschap die in de derde strofe erbij betrokken wordt. Deze gemeenschap is niet alleen een gemeenschap van levenden, maar ook een gemeenschap met degenen die reeds zijn voorgegaan. Maar bovenal is deze gemeenschap waar de slotstrofe van zingt de gemeenschap van Christus. Niets kan ons scheiden van de liefde die er is in Christus (Rom. 8:31-39). De gemeenschap van Christus redt uit alle schade, schuld en dood. Ook als de dood op ons afkomt, zullen wij leven. Ook als we door de dood heengaan, zijn we er nog. Zijn ze er zelfs tot in eeuwigheid – in die gemeenschap in Christus.
Dit is een geloof, waarmee een gelovige aan het graf kan staan en ondanks de tragiek toch een troostvol woord kan uitspreken. Dit is een geloof, dat degene die gewond geraakt is in een oorlog waarvoor hij zelf niet gekozen levensmoed geeft. Dit is een geloof dat degene die terechtgesteld wordt, omdat hij zich niet meer voor een bepaalde zaak kon geven, de hoop ontvangt dat hij de goede keuze heeft gemaakt. Dit is een geloof dat houvast biedt als we het gevoel hebben in een afgrond te storten, omdat we het niet meer aankunnen. Dit is een geloof dat ons bij God terugbrengt op het moment dat wij ons leven en dat van anderen moedwillig vergooid hebben.
Een geloof –dat wil zeggen: geen menselijke prestatie, maar de band die God geeft en die door niets, geen schade, geen schuld, geen dood vernietigd kan worden. In Zijn genade monden onze wegen toch – ondanks alles – uit.

ds. M.J. Schuurman

Op het lied berust copyright bij de Stichting HKE. Hier een link naar het origineel, waar ook een melodie gegeven wordt die geschreven is door Hans Jansen: http://www.hans-jansen.com/mp3/sound/sound543.1218270567.pdf?PHPSESSID=b4e12760fe0f1ebe1b6bac4a45eed2dc

Schriftlezing: Psalm 138 en Mattheüs 3:13-17
Tekst: De HEERE zal Zijn werk voor mij voltooien; Uw goedertierenheid, HEERE, is voor eeuwig; laat de werken van Uw handen niet los.  (Psalm 138:8)

Gemeente van onze Heere Jezus Christus, beste doopouders,

Een bijzonder moment voor jullie, doopouders: de doop van je kind. Het kind dat je nog maar pas uit Gods hand hebt ontvangen, mag je weer bij God brengen. Het is een voorrecht om je kind uit Gods hand te ontvangen. Het is net zo’n groot voorrecht om je kind weer bij de Heere te mogen brengen. Volgens het doopformulier laat de doop zien, dat er een innige band is tussen de Heere en je kind. Een hechte band, die vanuit de Heere wordt gelegd. Een band tussen de Heere en je kind. Een innige band – dat heeft iets intiems. De zorg waarmee de Heere jullie kind deed ontstaat en geboren deed worden, diezelfde zorg zal jullie kind ook begeleiden op heel zijn leven.
De doop is een onderstreping van Gods belofte aan jullie als ouders en aan jullie kind. Mocht je ooit twijfelen of de zorg van de Heere er wel zal zijn voor je kind, dan mag je terugdenken aan de doop. Toen werd de belofte luid en duidelijk uitgesproken: ‘Ik wil je God zijn!’ Deze belofte werd zichtbaar in de doop.
Nu klinkt deze belofte tegen een bepaalde achtergrond. De Heere zal die band met jullie niet verbreken, maar we weten dat die band vanuit ons helemaal zo hecht niet is als vanuit God bezien. En waar zit dat in? Hoe komt het dat wij mensen bij God vandaan kunnen gaan? Soms heel nadrukkelijk, als een kind dat van huis wegloopt, de deur met een klap dichtgooit en blij is om zijn eigen leven te kunnen leiden. Soms gaat het heel onbewust, zoals een boot die wegdrijft van de kade omdat de boot niet meer vast ligt. Hoe komt dat? Dat heeft te maken met de zonde, waarin wij en onze kinderen ontvangen en geboren zijn. Dat wij – en onze kinderen- in zonde ontvangen en geboren zijn, helpt ons niet verder als ons niet wordt uitgelegd wat die zonde betekent.
Ik kan de betekenis van zonde het beste door een verhaal over een doopgesprek te vertellen dat ik tegenkwam:
Een dominee komt bij kersverse ouders op doopbezoek. Tijdens het doopbezoek praat de vader honderduit. Vol trots vertelt hij wat hij allemaal niet geregeld heeft voor zijn kind. Allerlei spaarregelingen en voorzieningen, zodat het pasgeboren kind later zou kunnen studeren en een mooi leven voor zich zou hebben. Op een gegeven moment onderbreekt de predikant deze vader en vroeg hem:
‘Wilt u eigenlijk wel dat uw kind gedoopt wordt?’
‘Hoezo?’ vraagt de vader verbluft.
‘Nou,’ zegt de predikant, ‘Weet u dat u – als u uw kind laat dopen – concurrentie krijgt van de hemelse Vader?’
Op dat moment deed de moeder, die tot dan toe steeds gezwegen had, haar mond open en vroeg indringend: ‘Mag ons kind gedoopt worden?’ Ze besefte dat de zorg voor haar kind van God af moest komen.
In zonde en ontvangen – dat betekent dat wij als mensen liever ons eigen kunnen vertrouwen dan de zorg van God. Het gaat om dat vertrouwen. Het is niet verkeerd om goed voor je kind te zorgen en allerlei zaken te regelen, zoals een spaarrekening. Maar het is wel verkeerd als we daar op gaan rekenen in plaats van te vertrouwen op de zorg van God.
Tijdens de doopzitting is er gesproken over wat het betekent om God lief te hebben boven alles. Een van jullie vertelde dat dit ook betekent dat je God moet liefhebben boven je kind. Een onmogelijke keuze, zoals je als moeder ook niet zou kunnen kiezen tussen je man of je kind. Als de Heere de concurrentie aangaat, is dat niet met ons kind, maar met onszelf. Waar hebben wij het meest vertrouwen in: in onze zorg voor ons kind, of in de zorg van de Heere voor Zijn kind? En die innige band, waar de doop over spreekt, de zorg van de hemelse Vader, komt deze zorg pas om de hoek kijken als wij niet meer kunnen zorgen?
In dat geval hebben wij Psalm 138:8 veranderd in: De Heere zal voltooien, wat wij niet meer kunnen afmaken. De Heere komt dan om de hoek kijken als wij het niet meer redden. Dan gebruik je de Heere als een soort kit: je huis is afgebouwd, maar er zijn nog enkele tochtgaatjes. Om het behaaglijk te hebben, smeer je die tochtgaatjes dicht met kit.
De doop zegt dat wij niet meer op deze manier kunnen denken. God is de eerste in het leven van je kind. Ook wat betreft de zorg.
Met de doop belijd je als doopouder niet alleen dat wij als mensen eerder vertrouwen op onze eigen zorg voor ons en ons kind, maar met de doop komt er nog iets bij. Iets dat wezenlijk is en we niet mogen vergeten. Met de doop van je kind belijd je ook dat er iets in je leven is veranderd. Dat je wel vertrouwen hebt gekregen in Gods zorg. Dat je wel gelooft dat Gods zorg het beste is voor je kind. Dat je kind nergens in betere handen is dan bij God.
De doop geeft aan dat er iets in jullie leven is gebeurd, waardoor je je kind uit handen kunt geven en in Gods handen kunt leggen. Het binnendragen in de kerk en het wegdragen uit de kerk laat dat ook zien.
Want je kind uit handen geven en toevertrouwen aan de zorg van een ander doe je niet gemakkelijk. Dat gaat tegen je natuur in. De eerste keer dat je oppas vraagt voor je kind, vraag je iemand die je helemaal vertrouwt, goed kent. Als je een afspraak hebt, ben je er met je hoofd niet bij, maar ben je met je gedachten thuis, bij je kind. Ondertussen kijk je geregeld op je mobiel. Is er al gebeld? En ook als er niet gebeld is, zou je zo snel mogelijk naar huis willen.
Het is met de zorg van de Heere niet anders. We kunnen onze kinderen pas aan Hem toevertrouwen als wij onszelf kunnen toevertrouwen aan de Heere. Het kan ook zijn dat we gemakkelijker ons kind aan de Heere toevertrouwen dan onszelf. In dat geval zou het wel eens kunnen zijn dat de Heere jullie een kind heeft geschonken om het vertrouwen aan ons te leren. Zodat we niet alleen ons kind bij de Heere brengen, maar ook onszelf.
Vertrouwen wil zeggen: de Heere zal het voor mij voltooien. Hoe vaak gaat dit geloof niet gepaard met gebed: Heere, wilt U dat dan ook doen? Net zoals in Psalm 138: laat het werk van Uw handen niet los. Breng het ook tot en goed einde!
Geloven bestaat hier op aarde uit deze twee elementen: (1) vertrouwen en geloof dat de Heere het zal doen, (2) gebed: Heere wilt U dat ook doen? Deze twee elementen worden bijeen gehouden door de trouw van God. Psalm 138 spreekt over goedertierenheid, dat wil zeggen: de trouw van God waarmee de Heere zegt: ‘Ik kom Mijn belofte na. Ik heb niet voor niets een verbond gesloten.’
Dat we die belofte geloven, dat we houvast zoeken en vinden in deze trouw van God, heeft te maken met de komst van de Heere Jezus. Aan het begin van Zijn optreden werd Hij gedoopt. Met de doop liet de Vader Zijn Zoon zien aan het volk Israël en vanmorgen ook aan ons: ‘Dit is Mijn geliefde Zoon. Als je wilt weten, hoe Ik Mijn werk voltooi, kijk dan naar Mijn Zoon.’
Hij kwam om elke keer dat wij op onszelf vertrouwden en niet op God weg te nemen. Als we deze Jezus die gedoopt wordt zien, wordt ons niet de spiegel voorgehouden. Nee, zoals Jezus zijn we niet. Wij hebben vanuit onszelf niet Zijn trouw en zijn niet zoals Hem gehoorzaam.
De Heere Jezus laat zien wat Hij van ons leven zal maken. Hoe Hij ons trouw en vol vertrouwen maakt.
 De belofte dat God Zijn werk in ons voltooit, betekent dat we Christus in ons leven ontvangen. Elke keer als je zegt: ‘Ik vertrouw’, mag je weten dat Christus je verandert. Elke keer als je dat vertrouwen niet hebt, mag je erop vertrouwen, dat Hij om ons strijdt – om sons weet terug te brengen bij God.
Die spanning van vertrouwen hebben en vertrouwen kwijt zijn kenmerkt het leven op aarde. De doop geeft aan, dat eens die spanning voorbij zal zijn – als we het Koninkrijk van God binnen mogen gaan. Dan zal de Heere voltooien, wat Hij hier op aarde al begon.
Gezegend ben je als je dit vertrouwen mag hebben. Gezegend is je kind als je dit aan hem mag voorhouden en voorleven: dat de Heere het zal voltooien.
Amen

ds. M.J. Schuurman

Hoe kunnen jongeren gestimuleerd worden om de Bijbel te lezen? Daarvoor moeten zij met de Bijbel in aanraking komen op een manier die vooroordelen doorbreekt en negatieve ervaringen doet vergeten. Het is een uitdaging om een jongeren te laten zien, dat de Bijbel hen wel wat te zeggen kan hebben.  Een belangrijke verbinding tussen het leven van de jongeren en de tekst van de Bijbel loopt via de ervaring.

De meeste jongeren zullen deze verbinding niet uit zichzelf leggen. Mijn indruk als ik met jongeren lees in de Bijbel dat zij eigenlijk niet weten wat zij aan het doen zijn. Het komt mij over alsof zij in een vreemde wereld stappen en niet weten wat zij er van moeten denken. Dat betekent in mijn ogen dat jongeren ook geholpen moeten worden bij het lezen van de Bijbel. Door bijvoorbeeld te laten ervaren of te laten zien, dat de Bijbel een boek vol ervaringen is.
Die ervaringen worden vaak met behulp van beelden en metaforen uitgedrukt. Een mooi voorbeeld vind ik zelf Psalm 69. Deze psalm begint met:
Red mij, God, het water staat aan mijn lippen,
ik zink weg in bodemloos slijk
en vind geen grond voor mijn voeten,
ik ben in diep water geraakt,
de stroom sleurt mij mee.

Om ons de situatie in te denken, hoeven we niet veel verbeeldingskracht te hebben. We kunnen ons een situatie voorstellen. Elke jongere kan een voorbeeld vertellen van wanneer het water letterlijk aan de lippen staat of waarin iemand letterlijk geen grond onder de voeten heeft. Het is de moeite waard om dan erover door te praten wat iemand voelt en beleeft. Op basis van dit gesprek kan een stap verder gemaakt worden. De psalm verwoordt niet alleen een letterlijke ervaring. De ervaring kan ook figuurlijk zijn. Ik lees de beginregels van deze psalm vaak als mensen te horen hebben gekregen dat zij ziek zijn of te maken hebben met een andere ingrijpende ervaring. De ervaringen die beschreven worden zijn: bijna verdrinken, meegesleurd worden, geen grond meer onder de voeten. Deze ervaringen kunnen ook toegepast worden op situaties, waarbij er een ingrijpende gebeurtenis plaatsvindt en het gevoel is dat er op dit moment geen enkele zekerheid meer is.
De ervaringen die in de Bijbel verwoord zijn doorbreken ook bepaalde taboes. Een van de taboes is de ervaring van Gods afwezigheid of de ervaring dat God Zich tegen je gekeerd lijkt te hebben. Veel gelovigen zijn van mening dat zij deze ervaring niet mogen hebben. Mijn indruk is dat veel jongeren vanwege deze taboes stagneren op hun geloofsweg. De ervaringen die zij hebben mogen niet zo zijn. Er zijn verschillende psalmen die zich afvragen waarom de Here zich afzijdig houdt:
ik ben als een gesneuvelde in een massagraf,
aan wie u niet langer denkt, losgerukt uit uw hand. (Psalm 88:6)

Jongeren bevinden zich vaak in een periode van heftige emoties en gevoelens en zullen deze verwoorde emoties op zijn minst aan kunnen voelen. Wellicht herkennen zij deze gevoelens, omdat zij deze ook hebben. Psalm 88 gaat overigens nog verder: U hebt mij onder in de kuil gelegd, in het duister van de diepte  (vers 7). Psalm 88 is een van de heftigste psalmen, omdat deze psalm een van de weinige is die niet afsluit met de dank. Juist daarom is deze psalm geschikt voor veel jongeren. Zeker voor degenen die te maken hebben met depressiviteit of met teleurstellingen. Het mooie van deze psalm is dat niet alleen ervaringen en gevoelens verwoord worden, maar dat deze gevoelens en ervaringen uitgesproken worden naar God toe. Deze psalm daagt ons uit om onze negatieve gevoelens en ervaringen naar God toe uit te spreken. Ook onze teleurstelling over de weg die God met ons gaat of de klacht dat wij niets van Hem ervaren. Het uitspreken van de klacht naar God toe kan een weg zijn om Hem weer te vinden in tijden waarin Hij afwezig is. Psalmen kunnen ons helpen om woorden te vinden voor wat er in ons omgaat en kunnen ons helpen om dit naar God uit te spreken.
Niet alleen in de psalmen is de Bijbel een boek waarin ervaringen en gevoelens verwoord worden. Ook in de verhalen, de profetische teksten, de brieven, de evangeliën worden ervaringen en gevoelens verwoord. Daarvoor is het soms wel nodig om inzicht te hebben in het soort teksten.

ds. M.J. Schuurman

Afgelopen was de consumentenbijlage van het Reformatorisch Dagblad gewijd aan “wijs met geld”. In het openingsartikel, dat blijkens de stijl eerder een opiniërend dan een informatief artikel was, wilde Huib de Vries het materialisme in de gereformeerde gezindte aan de kaak stellen. In dat artikel is De Vries stelliger dan hij kan onderbouwen. In het artikel staat een aantal normatieve beweringen, die de auteur presenteert als feitelijke constateringen.
Allereerst vergeet de auteur te definiëren wat hij beschouwt als materialisme. De auteur noemt twee voorbeelden van materialisme: de huizen waarin men woont zijn groter geworden en de gezinnen zijn kleiner geworden. De auteur meldt niet op basis waarvan hij deze twee ontwikkelingen beschouwt als een vorm van materialisme. Het noemen van deze twee voorbeelden is niet afdoende om het materialisme aan de kaak te stellen. Vragenderwijs noem ik enkele voorbeelden. Is de aanschaf van College Style kleding een vorm van materialisme? Is de bouw van een kerk in een plaats waar al verscheidene kerken staan een vorm van materialisme? Is de aanschaf van een nieuw kerkorgel een vorm van materialisme? Is een abonnement op het Reformatorisch Dagblad of op Terdege een vorm van materialisme?  
Volgens de auteur gaat het om een ontwikkeling van na de Tweede Wereldoorlog. Het Reformatorisch Dagblad heeft met digibron een systeem ontwikkeld waarbij deze bewering te onderbouwen is aan de hand van voorbeelden. Of de auteur deze bewering getoetst heeft aan het materiaal dat in digibron voorhanden is, kan ik niet zien. Ik vraag me zelfs af of de auteur deze bewering, dat de gereformeerde gezindte zich mee liet slepen in het materialisme,  wel hard kan maken.
De Vries vraagt zich af, waarom er binnen de gereformeerde gezindte geen correctie is geweest van de materialistische levensstijl. Volgens de auteur ligt dat aan de predikanten, die zelf niet wilden breken met hun materialistische stijl van leven. Heeft de auteur rekening gehouden met het feit, dat niet alleen de prediking, maar ook media van invloed zijn op onze manier van leven? De auteur had kunnen nagaan of er in de kerkelijke pers aan opinievorming gedaan is. De auteur negeert hierbij ook de rol van het Reformatorisch Dagblad en het moederbedrijf EMG. Had deze krant niet meer aan opinievorming moeten doen? Hadden de uitgaven van EMG niet soberder gekund? Als de gereformeerde gezindte materialistisch is geworden, welke rol hebben daarin de advertenties van autobedrijven, meubelzaken, kledingwinkels e.d. gespeeld?
De auteur gaat ook voorbij aan factoren, die het tegenovergestelde laten zien. Het RD bericht geregeld over de nieuwbouw van kerken. Deze kerken zijn gebouwd met het geld van reformatorische christenen. Ook de hoge opbrengsten van de collecten, in het bijzonder de dankdagcollecten, laten zien dat er een genuanceerder verhaal gebracht had kunnen worden. Nu kan de auteur daar tegen in brengen, dat deze financiële bijdragen een manier zijn om een materialistische levenswijze af te kopen. Wie deze verklaring geeft voor het hoge geefgedrag wil volgens mij bij voorbaat bevestigd zien dat de gereformeerde gezindte materialistisch geworden is.
De Vries kiest voor de aanklacht. In mijn eigen vakgebied is er een analogie: de profetische prediking, die misstanden onder gelovigen aan de kaak stelt. De prediking die er voor kiest om profetisch te verkondigen dient eerst de profetische kritiek op zichzelf te betrekken. Doet hij dat niet, dan plaatst hij zichzelf buiten schot en wordt hij een moralist. Bovendien verheft zo’n prediker zich boven zijn gemeente, omdat hij impliciet verkondigt dat hij op een betere manier handelt. Of deze zelfkritische benadering ook voor opiniërende beschouwingen geldt, weet ik niet. Naar mijn idee is De Vries er niet in geslaagd de moralistische valkuil te vermijden. De impliciete boodschap over zichzelf is dat de auteur de materialistische verleidingen niet kent.
Nu kan het zijn dat de auteur werkelijk niet meegezogen wordt in het materialisme en dat hij het artikel met integere bedoelingen geschreven had. In dat geval had hij er ook voor een andere vorm kunnen kiezen. Hij had kunnen aangeven op welke manieren hij zich wapent tegen materialistische verleidingen. Hij had er voor kunnen kiezen om met ironische verwondering de leefwijze van zijn geloofsgenoten kunnen beschrijven.
Het waarschuwen tegen materialisme is volgens de auteur een verwaarloosd onderdeel van de rechtzinnige manier van leven. Ook op dit vlak is de auteur selectief. De Vries heeft gelijk dat er veel waarschuwingen zijn tegen materialisme. Hij negeert echter dat  het oordeel over medegelovigen even zo vaak wordt afgewezen. Het oordelen over anderen is niet minder onschuldig dan meegesleept worden in materialisme: wie over anderen oordeelt, plaatst zichzelf weer voor de rechterstoel van Christus. De Schrift bevat deze waarschuwingen niet voor niets. Een menselijk oordeel gaat alleen over de buitenkant. Wie kan daadwerkelijk peilen wat er in een menselijk hart omgaat? Wie kan aangeven of een bepaalde levensstijl aangehouden wordt vanwege materialistische neigingen?
Materialisme is een normatief begrip. Normatieve begrippen spelen een belangrijke rol in de ethiek, maar zijn niet afdoende. Een ethisch oordeel kan niet zonder een feitelijke analyse van wat er werkelijk aan de hand is. Welke ontwikkelingen kunnen waargenomen worden? Is materialisme een adequate verklaring of zijn er andere verklaringen te geven? Bij een verkeerde levensstijl moet altijd afgevraagd worden waarom men op deze manier leeft. Is het gemakzucht, omdat men het prettige leventje niet wil kwijtraken? Of is het onkunde, wil men wel maar weet men niet hoe een sobere levensstijl in praktijk gebracht kan worden. Naar mijn idee is de auteur te vlug met zijn normatieve oordelen in het bewuste artikel.
Materialisme is een verleiding. Kenmerk van een verleiding is dat de verleiding heel dicht in de buurt komt van een integere keuze. Het is immers niet verkeerd om goede huisvesting te hebben. Ook een gelovige leeft hier nog op deze aarde en doet mee als consument. De auteur gaat te gemakkelijk voorbij aan de spanning die er is in het leven hier op aarde tussen soberheid en materialisme. Zo eenvoudig is de keuze niet. Dat had de auteur meer moeten beseffen.  

ds. M.J. Schuurman

Gemeente van onze Heere Jezus Christus,

‘Ik hoop dat 2012 een jaar zal zijn met minder zorgen!’ Wie dat zegt, is blij dat het jaar 2011 nu afgesloten kan worden. Want zo’n uitspraak betekent dat het jaar, dat nu bijna achter ons ligt, een jaar was met ingrijpende gebeurtenissen. Zo’n ingrijpende gebeurtenis kan het overlijden zijn van iemand die heel dierbaar was en die u nog niet kon missen.
 Er zijn vanavond verscheidene mensen om deze reden hier in de kerk aanwezig. Om diegene die hen in het afgelopen jaar is ontvallen nog een keer te gedenken. Ze gedenken diegene die ze in het afgelopen jaar moesten missen. Soms na een periode van ziekte, waarin al op een bepaalde manier afscheid genomen kon worden. Een tijd die ze zullen herinneren als een kostbare tijd, waarin de familie heel dicht naar elkaar toe gekomen is, een kostbare tijd, omdat waar het wezenlijk om gaat in het leven, met elkaar gedeeld kon worden.
Soms kwam het overlijden ook heel onverwacht en wordt nog steeds de pijn gevoeld van het abrupte einde. Woorden die niet meer uitgesproken kunnen worden, gedachten die niet meer gedeeld kunnen worden. Je kunt niet meer zeggen, wat je graag had willen zeggen. Je kunt niet meer laten zien, wat je graag had willen zien.
Anderen hebben weer een andere ingrijpende gebeurtenis achter de rug. In het afgelopen jaar werden ze geconfronteerd met ziekte in hun eigen leven of in hun gezin. Dan was 2011 jaar een jaar waarin zorgen en spanning het gezin binnenkwamen. Anderen merkten dat het in het afgelopen jaar in hun huwelijk niet meer ging. Dan is het afgelopen jaar het jaar waarin alles wat je van tevoren had bedacht, in duigen gevallen is. Een jaar waarin je niet verder kon gaan met je studie, omdat het niet meer ging.
Ook op een andere manier kan het afgelopen jaar ingrijpend zijn geweest. Een verlangen, een diepgekoesterde wens die niet in vervulling is gegaan. Je had met elkaar gehoopt om uit Gods hand een kind te ontvangen, maar het was een verlangen dat niet vervuld werd. Een baan, waar je op had gehoopt, maar die je alsnog niet kreeg.
Zo kunnen velen hier met gemengde gevoelens zitten.

Voor anderen was het juist een jaar van zegeningen: het jaar waarin getrouwd werd, de geboorte van een kind, een huwelijksjubileum,  het behalen van een diploma. Ook dat kunnen gebeurtenissen zijn die een diepingrijpende invloed hebben op ons leven. Gebeurtenissen waardoor je bent stil gezet.
zo kijkt iedereen anders terug op het afgelopen jaar. We hebben allemaal onze eigen herinneringen
en met elkaar brengen we onze herinneringen en alles wat er in het afgelopen jaar gebeurd is,
brengen we bij God. We brengen het allemaal voor Gods aangezicht. We brengen het bij de Heere. Hij overziet alles, ook wat er in het afgelopen is gebeurd. In ons eigen leven, in ons land, over heel de wereld. We brengen het bij God, van wie we geloven dat alles in zijn hand is. Ons leven, de wereld waarin wij leven. Wij brengen het jaar bij God: onze gedachten en herinneringen, onze dankbaarheid, ons verdriet, wat goed ging en wat mislukte. En nu staan we op een drempel,  en terugkijken op het afgelopen jaar, brengen we het bij God. En nu we hier in de kerk zijn, hopen we ook van God te ontvangen. Liederen die we met elkaar zingen en die ons troost bieden, de gebeden die uitgesproken worden en onze dank en zorgen bij God brengen,
Als u hebt meegelezen in de Bijbel hebt u wellicht gevraagd, wat voor troost er uit dit gedeelte gehaald kan worden. Op welke manier helpt dit gedeelte om het afgelopen jaar af te sluiten en bij God te brengen, om het in Gods handen te leggen? Op welke manier biedt dit gedeelte houvast als we merken dat de tijd snel gaat?
Dit gedeelte is ook nog eens een moeilijk gedeelte  en dat plaatst ons bij voorbaat al op afstand. Dit gedeelte heeft nauwelijks kans om ons aan te spreken, want we komen er niet doorheen. Waar gaat het eigenlijk over?  Dan kom je er niet eens aan toe om te bedenken wat het ons te zeggen heeft.
Ik kan me goed voorstellen, dat u moeite hebt om dit gedeelte te begrijpen. Ik zal u eerlijk zeggen dat ik me in eerste instantie ook verkeken heb op dit gedeelte. Ik had het enkele weken van tevoren uitgekozen toen ik mijn planning maakte. Maar toch denk ik, dat juist dit gedeelte wel een mooie boodschap voor ons heeft. Als we maar begrijpen waar het over gaat. Ik zal het u proberen uit te leggen.
In Jesaja 30: 18 gaat het over een dralende God.  Hij ziet er tegen  op om afscheid te nemen. Hier wordt over God gesproken, dat Hij Zijn vertrek nog uitstelt.
Wat dralen is, weten we allemaal wel. Iemand die moeite heeft om een einde aan het bezoek te maken. Met de jas aan komt hij nog even terug in de kamer om wat te zeggen en weer ontspint er een heel gesprek. En als iemand uiteindelijk dan toch de deur uitgaat, komt hij terug  om nog even iets te zeggen wat hij nog vergeten was te zeggen. Dralen. Voor ons mensen kunnen er allerlei redenen zijn om te dralen. We zien er tegen op om alleen te zijn. Of we zien er tegen op om dit gezelschap te verlaten, want hier is het nog gezellig. hier in dit gezelschap tellen wij mee en wordt wat wij zeggen op waarde geschat. Hier worden wij gehoord, gezien.
Maar waarom zou de Heere eigenlijk dralen? Wat moeten wij ons voorstellen bij God die draalt, Zijn vertrek nog even uitstelt. Niet goed afscheid kan nemen en dan nog terugkomt? De gedachte dat God vertrekt en afscheid neemt komt misschien al merkwaardig over. Net als het beeld dat God draalt. Hij is er toch altijd? Hij staat klaar.
Toch komen we de gedachte dat God vertrekt, vaker tegen in de Bijbel.  Een gedachte die we niet vaak tegenkomen, omdat deze gedachte vooral te vinden is in de moeilijkere Bijbelgedeelten. Het wordt steeds door de profeten uitgesproken: de mogelijkheid dat de Heere wegtrekt uit het midden van Zijn volk. Dat Hij hen verlaat.
Waarom zou de Heere dat doen? Hij doet dat, omdat het volk Israël Hem niet ziet staan. Hem niet nodig heeft, niet werkelijk om op Hem vertrouwt. Nu ja, zo openlijk zullen ze het niet toegeven, want voor het oog kunnen ze de schone schijn ophouden. Net doen of ze nog vromer zijn dan de anderen.
Maar ten diepste gaan ze aan God voorbij. Ook in dit gedeelte: Het volk Israël is op de vlucht. Het land is in een crisis terechtgekomen. Er dreigt gevaar waarvoor ze op de vlucht slaan. En in die vlucht rennen ze aan God voorbij. Ze zien de Heere niet staan.  Ze denken er niet aan om hun hulp en steun bij Hem te zoeken.
Ergens wel begrijpelijk n menselijk, vindt u niet? Want als je je baan verloren bent in het afgelopen jaar, ga je op zoek naar een nieuwe baan en je doet je best om een nieuwe baan te vinden. Het is niet gemakkelijk om te vertrouwen dat de Heere zal voorzien. Dat alles in Zijn hand is. Het afgelopen jaar kan een jaar geweest zijn, waarin het met het bedrijf de verkeerde kant op ging. En dan doe je als directeur of als werknemer er alles aan om een faillissement te voorkomen. Je voelt de verantwoordelijkheid, voor de zaak, voor de werknemers, voor de leveranciers. Je kunt je zorgen hebben, zeker als je vermoedt dat in het jaar 2012 de echte klap nog moet komen. Dat hoorde ik tenminste onlangs iemand zeggen.
In zo’n situatie ben je druk bezig om je zaak te redden en als er geen redden aan is ben je bezig met een exit-strategie om de schade zo veel mogelijk te beperken. Ook het volk Israël was bezig met een exit-strategie.  Redden wat er te redden valt. Op de vlucht!
En daarbij rende het de HEERE voorbij. Hij stond te wachten, totdat Zijn volk bij Hem kwam om bij Hem om hulp te vragen, redding, een ommekeer, om de zorgen bij God te brengen. Want Hij had toch een verbond met dit volk gesloten en belooft dat Hij voor het volk zou zorgen. Dat Hij zegeningen zou geven. Als het Hem maar diende. Maar dat deed het niet. Israël ging aan de eigen God voorbij. Geen dienst aan de Heere. Wel uiterlijk, maar innerlijk niet. In hun hart was er geen plaats voor God, maar een innerlijke leegte en wat zal die leegte hebben opgevuld. Waar zal Israël naar hebben gestreefd? Wat hoopten ze te krijgen?
Ergens is het ook begrijpelijk dat het volk Israël de Heere voorbij rende. Want in een tijd van nood moet er toch gehandeld worden, anders is het te laat. Door middel van de profeet roept de Heere het volk toe, dat Hem voorbij rent: Sta eens stil en keer je weg naar Mij. Bij Mij is je redding.
Hij zegt er ook bij: Als je voortdurend Mij voorbij rent, heb ik hier niets te zoeken. En daar heeft het dralen mee te maken. De Heere wil nog niet vertrekken, want Hij weet wat het voor het volk betekent dat Hij zal gaan. Het zal de crisis alleen maar erger maken. Er is geen houden meer aan. Dan zal alles instorten en alle bescherming weg zijn.
Maar de Heere wacht … aarzelt …draalt. In de hoop, dat het volk zich opeens bedenkt, alsnog een omkeer maakt en naar God toe gaat voor hulp. Het is niet zomaar een dralen, niet besluiteloos, maar juist een popelen om in actie te komen. Om bij te springen en uitredding te brengen. God wil genadig zijn, ontfermen. Hij is er klaar voor, maar het volk denkt er niet aan, omdat het zelf nog kan.
We hebben hier te maken met een spanning tussen onze eigen verantwoordelijkheid  en Gods handelen. Toen ik dit opschreef, moest ik opeens denken aan een voorval uit de tijd dat ik nog op een jeugdvereniging zat. Als jeugdvereniging waren we ergens geweest. De oudere jongeren, die hun rijbewijs hadden, reden in hun eigen auto of die van hun ouders. Op de terugweg kwamen we in hevig noodweer terecht. Toen we aankwamen bij de bestemming, kwamen bepaalde groepen later aan. Van een van de groepen hoorden we dat een van de bestuurster de auto aan de kant van de weg had gezet om te bidden voor zij verder ging, voor zij verder durfde te rijden. Ik had dat altijd wat merkwaardig gevonden, want zoek je het gevaar daarmee niet op? En toch, deze tekst overdenkend … is het niet gemakkelijk om God voorbij te vluchten
Of in groter verbad: je zou maar politicus zijn en verantwoordelijk zijn om de euro te redden. De verantwoordelijkheid kan grote last zijn. Als u verantwoordelijkheid hebt voor een bedrijf, een afdeling, een gezin,  wat betekent het om te vertrouwen op God? Is dat niet te eenvoudig: bekering en het vinden van rust in God? Dat is toch een te eenvoudige oplossing als er snel gehandeld moet worden  als een bank dreigt om te vallen, als een faillissement dichter bij komt? Het gaat er ook niet om, dat wij geen verantwoordelijkheid hebben.
Het voorbij rennen van de Heere in onze vlucht gebeurt heel subtiel. anders had het volk dat niet gedaan  en anders zou het ons ook niet overkomen dat we voorbij gaan aan wat God ons geeft. Het gaat erom dat we werkelijk geloven dat ons leven in Gods hand is, dat we daar uit leven. Dat we werkelijk leven in afhankelijkheid aan Hem. En toch is de rust en de omkeer, waar Jesaja enkele verzen terug over spreekt  van wezenlijk belang. Want in onze vlucht kunnen we nog ons eigen leven in onze hand hebben en leven we – zonder dat we er erg in hebben – zonder God.
Het kan ook zijn, dat we op de vlucht zijn geslagen, gejaagd zijn, omdat onze wereld in elkaar valt, onze plannen niet meer doorgaan, onze wensen niet uitkomen. Hoe begrijpelijk dat allemaal kan zijn, Gods plannen zijn anders dan onze plannen. Gods wegen zijn anders dan onze wegen. Het kan zijn dat de Heere tegen u zegt: Ik heb andere plannen met u. Niet de groei van je bedrijf, niet deze baan.  Niet deze voorspoed of dit geluk. Ik zeg niet dat dit gemakkelijk is.
Het vertrouwen waar de Bijbel over spreekt, het vertrouwen op God, betekent niet dat we overal een antwoord op vinden. Betekent ook niet dat de bomen tot de hemel groeien. Het gaat om wezenlijk vertrouwen op God, dat vooraf gaat aan onze beslissingen, aan onze keuzes. Een vertrouwen dat er ook is als onze keuzes verkeerd uitpakken, een vertrouwen . Wie zo kan leven, is gelukkig, zegt de Schrift. Wie de zorgen uit handen kan geven, je eigen leven, alles wat je bezighoudt en verantwoordelijk voor bent. En dat geluk is geen toekomstmuziek, je bent nu gelukkig – in je verantwoordelijke positie. Dat geeft een andere kijk op ons bezig zijn. Geluk zit dan niet in wat we bereiken, maar wat we ontvangen.
Wat we van God ontvangen. Niet in de vorm van materieel geluk, maar in de vorm van wijsheid, kracht, in de vorm van leiding. Wie anders kan leven is gelukkig.
En als je in het afgelopen jaar niet zo geleefd heb? Dan heb je ook je geluk voorbijgerend en God zelf. Dan kun je straks thuis uithijgen van dit jaar en stapelen direct de zorgen voor komend jaar zich weer op. Dan dragen we de last zelf, die anders God van ons afneeemt.
De profeet roept ons toe in het voorbijrennen: Ho, wacht, stop. Er is meer. Er is ook nog een God. Die is er niet alleen voor het  geval je zelf niets meer kunt. Nee, Hij wil nu dat we naar Hem toegaan. Hij staat te wachten, te popelen. Hij draalt … Hij wil ons niet in de kou laten staan. Hij wil ons niet in onze sop gaar laten koken. Hij staat klaar, in de startblokken. Bereid om in actie te komen. En als je Hem voorbij gerend bent, Hij wil Zijn genade geven.
Nu het nog kan, stel je vertrouwen op Hem en je zult gelukkig zijn, omdat God met je is.
Amen

Gemeente van onze Heere Jezus Christus,

Als we aan Simeon denken, zien we een oude man voor ons. Een oude man, die een heel leven voor zich heeft. Zo wordt hij ook vaak afgebeeld: als een oude man, die een eerbiedwaardige leeftijd bereikt heeft.
Maar is dat wel zo? Is Simeon een oude man? Hoe komen we er eigenlijk bij om van Simeon een oude man te maken. Heeft dat te maken met het lied dat hij zingt, een lied waarin hij zingt dat de Heere hem nu mag laten gaan in vrede? Wanneer we van Simeon een oude man maken, zou dit gedeelte eerder geschikt zijn voor oudjaarsavond. Dan zouden we met deze oude Simeon terugblikken en zeggen dat het goed was zo. In onze terugblik zouden we bedenken: We hebben een mooi en gezegend leven gehad. Dit lied van Simeon zou dan een lied zijn, dat wij zelf op onze oude dag zouden zingen. Als afsluiting van een leven. Het zit er nu op.
Wanneer we zo denken, zou dat betekenen dat wij het leven zelf in eigen hand hebben en als het voor ons genoeg is, dat wij het leven da teruggegeven aan de Heere. Als wij bepalen dat wij genoeg in dit leven hebben gezien. Als we oud en verzadigd zijn.
Het kan zijn, dat wij zo denken. We doen er in ieder geval Simeon geen recht mee. Hij zegt niet tegen de Heere: ‘Nu is het mooi geweest. Ik heb genoeg in het leven gezien. Alles wat ik nog mee wilde maken, heb ik bereikt. Nu mag het wat mij betreft erop zitten.’ Nee, Simeon stelt een vraag of de Heere hem van zijn plicht wil ontslaan. Simeon heeft zijn leven niet voor zichzelf geleefd, maar voor God. Op het leven van Simeon is zondag 1 van de Heidelberger Catechismus van toepassing: Hij wist dat hij, Simeon, toebehoorde aan Jezus Christus, Zijn getrouwe heiland en zaligmaker. Al had hij zijn Heiland en Zaligmaker tot dan toe nog niet gezien, Hij stond in dienst van zijn Heere.
Wellicht is het u wel eens opgevallen, dat de Catechismus in dat bekende antwoord geen onderscheid maakt tussen leven en sterven. Terecht maakt de catechismus geen onderscheid. De opstellers hebben het goed begrepen, dat er geen onderscheid is tussen leven en sterven als het gaat om toebehoren aan de Heere Jezus. We behoren met lichaam en ziel, in leven en sterven aan Hem toe.
Wat dat betekent om in niet alleen met het oog op het naderende sterven, maar ook midden in het volle leven van de Heere Jezus te zijn, kunnen we zien aan Simeon. Hij zingt het uit met het Kind in zijn armen: Nu laat Gij, Heere, uw dienstknecht gaan in vrede. Het is een verzoek aan de Heere. Simeon had zijn leven niet in eigen hand. Hij was geen kapitein op zijn eigen levenschip. U kent wellicht wel het versje. Mijn vader schreef dat bij mijn zussen in hun poëziealbum: Geef de Heiland ’t roer in handen van uw aardse levenschip. Dat had Simeon gedaan. Hoor maar wat hij zingt: uw dienstknecht. Hij zingt niet: nu de reis van mijn aardse levenschip er bijna op zit, zoek ik een haven waarin ik mijn schip kan aanmeren, zodat ik veilig aan land kan komen. Simeon had zijn leven niet in eigen hand, maar was een dienstknecht. Dat woord geeft aan, dat Simeon een ondergeschikte was. Hij volgde de bevelen van de Heere op. Dat zien we niet alleen aan het woord dienstknecht, maar ook uit wat Lukas nog meer over Simeon vertelt: dat de Heilige Geest op hem was. Dat kan ook een verlangen van ons zijn om met de Heilige Geest vervuld raken. Beseft u wel dat u daarmee de regie over uw eigen leven kwijtraakt. Want vervuld raken met de Heilige Geest betekent niet, dat we op hetzelfde niveau staan als God en dat Hij ons alles laat weten waar Hij mee bezig is. Het kan natuurlijk wel zo zijn, dat je door de Heilige Geest een tipje van de sluier wordt opgelicht en dat we iets mogen zien van Gods plan. Vervuld raken met de Heilige Geest betekent ook niet, dat wij enthousiast gemaakt worden, in vuur en vlam en er nu eindelijk voor gaan. Nee, vervuld zijn door de Heilige Geest betekent juist het tegenovergestelde: dat we toeschouwer worden gemaakt. Passief. Het enige wat we moeten doen, is op weg gaan naar de plaats die God ons wijst, zodat wij getuige zijn van wat God doet. Net als Simeon. Zijn leven stond in het teken van de verwachting. Hij zal er over gesproken hebben. Hij zal de belofte, die hij van God ontvangen heeft, wellicht hebben gedeeld met anderen. We weten het niet. Daar gaat het ook niet om. Het gaat de Heere erom, dat wij slechts komen om het heil, dat Hij, de Heere, bereidt om dat te aanschouwen. Christenzijn zit niet in activiteiten, maar in aanschouwen van wat God doet. De machtige, grote daden van God op ons laten inwerken. Zoals Simeon daar staat, met het Kind in zijn armen. De redder. Degene die verwacht werd, waar hij, Simeon, zo naar heeft uitgekeken.
Nu hij het Kind gezien heeft, nu hij met eigen ogen de weg ziet, die God gekozen heeft om Israël de vertroosting te zien, nu mag hij gaan. Zijn taak was niet om een massa op de been te brengen om deze redder, deze troost van Israël met groots onthaal te ontvangen. Hij moest slechts zichzelf brengen. Hij zegt ook niet: mijn taak zit er op. Hij vraagt: mag ik in vrede gaan. Hij dient een verzoek in aan diegene die de regie heeft over zijn leven. Maar als de Heere andere plannen met hem heeft? Zou hij, Simeon, dan ook zeggen: Uw wil geschiede? Ik vermoed van wel, want hij was in leven en sterven, met lichaam en ziel, met alles wat hij had, eigendom van Christus, van dat Kind dat Hij in de armen heeft.
Nu laat gij, Heere, uw dienstknecht gaan in vrede. Ik heb deze tekst niet voor niets gekozen om het nieuwe jaar mee te beginnen. Want wat Simeon hier zingt, zo horen we in het leven te staan. Met de bereidheid dat ons kan laten gaan, als Hij van mening is, dat onze taak er op zit. Christenzijn, dat betekent: dat we kunnen leven met de bereidheid om te sterven. Niet dat we leven alsof ons leven er op zit en hier op deze aarde niets meer te zoeken is, maar leven met de wetenschap dat dit leven niet het enige is. Dat we niet alles uit dit leven hoeven halen, want dat ook een leven in Gods heerlijkheid komt. Op zo’n manier leven, dat ook het leven hier op deze aarde al van Christus is. Zoals Paulus dat zegt: het leven is mij Christus, het sterven is winst. Ook dat eerste: dat ons leven Christus is. Daar is wat Simeon belijdt. Zijn leven is van Christus.
Wat het betekent dat ons leven van Christus is, kunnen we beter begrijpen als we het vergelijken met een gewoonte van nieuwjaarsdag, namelijk: de goede voornemens. Aan het begin van het jaar nemen we voor om te minderen met onze slechte gewoontes: stoppen met roken, minder drinken, meer tijd voor het gezin, meer tijd voor God. Het heeft ook iets moois, dat het nieuwe jaar iets van een nieuwe start krijgt. Als we er in slagen om die slechte gewoonten te minderen, mogen we daarin de genade van God zien. Hij geeft ons weer een nieuw begin. Waar het mij om gaat, is dat wij van goede voornemens vaak weinig terecht brengen. We beloven het aan onze familie of aan onszelf. Soms tegen beter weten in. En we menen het ook wel, maar op de een of andere manier slagen wij er zelden in om onze voornemens in praktijk te brengen. Om echt een nieuw leven te leiden. Al in januari vallen wij weer terug in het oude levenspatroon. Daarmee frustreer je jezelf. Je voelt je falen. Daar ga je weer. Je had het al gedacht, dat je het niet zou halen, maar je wilde het toch proberen. En nu je weer in je oude patroon terugvalt, val je jezelf zo tegen.
Het leven is Christus vraagt om een andere kijk naar onszelf. Het gaat er allereerst niet om wat wij doen, wat wij voornemen, maar om wat God doet. De enige rol die wij hebben is toekijken naar wat God in ons leven doet, in de wereld om ons heen. Oog hebben voor het werk van de Heere. Daarmee zeg ik niet dat u geen goede voornemens moet hebben. En ik zeg ook niet, dat u niet moet stoppen met slechte gewoonten. Want het maakt nogal uit of wij zelf ons eigen leven op de rit moeten hebben of dat er een Kind is geboren, die gekomen is voor degenen die weinig van hun leven maken. Voor degenen die het wel proberen om het goed te doen, maar op de een of andere manier niet in slagen. We moeten overigens niet te onschuldig denken over die slechte gewoonten. Bepaalde slechte gewoonten kunnen grote gevolgen hebben voor de nabije omgeving. Veel drinken bijvoorbeeld zorgt voor spanningen in een huwelijk, zorgt ervoor argwaan naar elkaar, een verstoring. Natuurlijk wil je er mee breken, wie wil dat ten diepste niet. Maar het goede dat ik wil, dat doe ik niet en het kwade dat ik niet wil, dat staat mij bij. Als je in dat patroon gevangen bent, kun je verlangen naar vrede. Vrede met de mensen om je heen, vrede met God, vrede met jezelf.
Nu zal dat niet iedereen te maken hebben met zulke ontwrichtingen. Maar op de een of andere manier hebben wij er allemaal wel mee te maken dat wij onze waardigheid afmeten aan wat wij kunnen of wat we hebben bereikt. Net als bij de goede voornemens, waar het gaat om wat wij (moeten) doen.  Je hebt dat niet altijd door, totdat je thuis komt te zitten en echt alles moet inleveren wat te maken heeft met je baan. Of als je iets overkomt, dat je door ziekte echt niet meer kunt. Een hard gelag. Een moeizame tijd waarin je noodgedwongen onder ogen ziet, dat er meer in het leven is dan je werk. Dan wat jij kunt.
Laat uw dienstknecht gaan in vrede. Laat dat onze levenshouding zijn. Niet alleen aan het einde van het jaar, of aan het einde van een leven. Maar aan het begin van het jaar. Heel ons leven. Zodat wij die vrede ontvangen.
Wat is de vrede dan waarover Simeon zingt en waar de engelen in het hun koor ook over hadden? Voor ieder werkt dat weer anders uit, maar het heeft alles te maken met dat Kind, dat alles een licht uitstraalt over alles en iedereen dat God gekomen is om zich te ontfermen. Dat dit kind gekomen is als een redder. God troost Zijn volk Israël en de gehele wereld door dit Kind, Zijn eigen Zoon. Die vrede merken we niet alleen in de zegeningen die we ontvangen. Als het goed met ons gaat, als wat wij kunnen wordt beloond. Die vrede kan er ook zijn als het leven tegenzit. Die vrede is meer dan accepteren van wat er over je heen komt. Die vrede is het geloof dat je leven geborgen is bij God. Dat wat er ook gebeurt, dat God je leven leidt en in Zijn hand houdt. Op de pieken van je leven, op het toppunt van je kunnen, maar ook in de diepe dalen, waarin je het niet meer ziet zitten. Die vrede heeft ermee te maken dat mijn Heiland voor al mijn zonden betaald heeft. Dat wie ik ben te maken heeft met dat Kind dat Simeon in zijn armen houdt.
Mijn ogen hebben het gezien, wat God gedaan heeft. Dat Kind. Voor ons is dat zien niet weggelegd, zoals Simeon dat wel mocht. Maar mij mogen er over horen en het op die manier van heel dicht bij ervaren. Het gaat erom, dat God iets doet. En als wij al iets moeten doen is dat kijken, aanschouwen, op ons laten inwerken en geloven. Het gaat er niet om dat ik mijzelf overeind houd, maar het gaat er om wat God mij geeft. Dag in dag uit. Leven als christen is kunnen ontvangen, leven uit wat God geeft. Leven alsof we kunnen sterven. Niet om het hier op te geven, maar wel om te relativeren. Het echte leven is dat leven dat God mij geeft, waarin ik geborgen ben in het werk van Christus. Nu laat gij, Heere, uw dienstknecht gaan naar 2012, want mijn ogen hebben Uw zaligheid gezien.
Amen